تیرنگ:
مازندران سالهاست یکی از مقصدهای اصلی سفر در ایران است؛ استانی که جنگل، دریا، کوه، روستاهای تاریخی و طبیعت کمنظیر، آن را به یکی از مهمترین قطبهای گردشگری کشور تبدیل کرده است. اما در پسِ این تصویر جذاب، یک مسئله جدی همچنان پابرجاست؛ سرعت رشد گردشگری از سرعت توسعه زیرساختها بیشتر شده است.
هر سال با آغاز تعطیلات، جادههای استان مملو از خودرو میشوند، شهرهای گردشگرپذیر با افزایش چندبرابری جمعیت مواجه میشوند و بسیاری از روستاها و مناطق طبیعی با حجم مسافری روبهرو هستند که زیرساخت موجود برای پذیرش آن طراحی نشده است. در چنین شرایطی، توسعه گردشگری بدون توسعه همزمان زیرساخت، میتواند به جای فرصت، به چالشی برای شهرها، روستاها و حتی طبیعت تبدیل شود.
یکی از نخستین حلقههای این زنجیره، راه و حملونقل است. بسیاری از مناطق گردشگری مازندران در محدودههایی قرار دارند که مسیر دسترسی آنها در ایام پرتردد با مشکل مواجه میشود. ترافیکهای سنگین، کمبود پارکینگ، ضعف حملونقل عمومی و نبود مسیرهای مناسب برای جابهجایی گردشگران، بخشی از تجربه سفر را تحت تأثیر قرار میدهد. توسعه راهها البته باید با ملاحظات محیطزیستی همراه باشد؛ چراکه قرار نیست برای جذب گردشگر، طبیعتی که گردشگر به خاطر آن به مازندران میآید، قربانی شود.
اقامتگاهها نیز بخش مهم دیگری از زیرساخت گردشگری هستند. افزایش تقاضای سفر، ضرورت توسعه اقامتگاههای رسمی، بومگردیها، هتلها و مجموعههای اقامتی استاندارد را بیشتر کرده است. در کنار افزایش ظرفیت، کیفیت خدمات نیز اهمیت دارد. دسترسی مناسب، امکانات بهداشتی، امنیت، اینترنت، خدمات رفاهی و تجربه مطلوب، بخشی از نیازهای گردشگر است.
از سوی دیگر، یکی از جدیترین چالشهای گردشگری مازندران به مدیریت پسماند و فاضلاب بازمیگردد. افزایش جمعیت شناور در تعطیلات به معنای افزایش تولید زباله و فاضلاب است و اگر زیرساختهای مدیریت آن متناسب با این جمعیت توسعه پیدا نکند، فشار مضاعفی بر محیطزیست وارد خواهد شد. ساحل، جنگل، رودخانه و روستا نمیتوانند هزینه ضعف مدیریت پسماند را پرداخت کنند.
در این میان، گردشگری روستایی ظرفیت بزرگی برای توسعه متوازن استان محسوب میشود. بسیاری از روستاهای مازندران از طبیعت، معماری، محصولات کشاورزی، غذاهای محلی و صنایعدستی برخوردارند؛ اما نبود زیرساخت مناسب میتواند موجب شود این ظرفیتها یا به درآمد پایدار تبدیل نشوند یا افزایش حضور گردشگران، فشار بیشتری بر زندگی روزمره ساکنان وارد کند.
توسعه زیرساخت گردشگری باید بنابراین از حالت پروژههای پراکنده خارج شود. استان به یک نقشه جامع گردشگری نیاز دارد؛ نقشهای که مشخص کند هر منطقه چه ظرفیتی برای پذیرش گردشگر دارد، چه نوع زیرساختی در آن مورد نیاز است و ظرفیت اکولوژیک آن تا چه اندازه اجازه توسعه میدهد.
در کنار سرمایهگذاری دولتی، حضور بخش خصوصی نیز اهمیت زیادی دارد. سرمایهگذار زمانی وارد میدان میشود که چشمانداز روشنی از آینده گردشگری استان، قوانین مشخص، مسیر صدور مجوز قابل پیشبینی و امنیت سرمایهگذاری وجود داشته باشد. ایجاد مشوقهای هدفمند برای سرمایهگذاری در مناطق کمترشناختهشده نیز میتواند به توزیع سفر و کاهش فشار بر چند مقصد محدود کمک کند.
مازندران برای توسعه گردشگری الزاماً به دنبال افزایش بیحساب تعداد مسافران نیست؛ مسئله اصلی، افزایش کیفیت گردشگری و ارزش اقتصادی هر سفر است. اگر گردشگر چند ساعت در ترافیک بماند، در طبیعت با کمبود امکانات مواجه شود، زباله تولید کند و بدون ماندگاری اقتصادی استان را ترک کند، نمیتوان از چنین الگویی به عنوان توسعه پایدار گردشگری یاد کرد.
مازندران طبیعت را بهعنوان بزرگترین سرمایه گردشگری خود در اختیار دارد؛ اما حفظ این سرمایه بدون زیرساخت ممکن نیست. امروز توسعه جاده، پارکینگ، اقامتگاه، حملونقل عمومی، اینترنت، سرویسهای بهداشتی، مدیریت پسماند، فاضلاب و خدمات اضطراری باید در کنار حفاظت از محیطزیست دنبال شود.
مازندران دیگر فقط به مسافر بیشتر نیاز ندارد؛ به زیرساختی نیاز دارد که بتواند از مسافر، طبیعت و اقتصاد محلی همزمان حفاظت کند. آینده گردشگری استان از همین نقطه میگذرد؛ جایی که توسعه، نه در برابر طبیعت، بلکه در کنار آن تعریف شود.
