تیرنگ:
برنج برای مازندران بخشی از هویت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این استان محسوب میشود. هزاران خانوار در شهرها و روستاهای مازندران معیشت خود را از طریق کشت برنج تأمین میکنند و بخش مهمی از امنیت غذایی کشور نیز به تولید این محصول راهبردی در استان وابسته است. هر ساله با آغاز فصل رشد برنج، نگاه کشاورزان به شرایط آب و هوایی، وضعیت آفات و بیماریها و توصیههای کارشناسان دوخته میشود تا بتوانند محصولی باکیفیت و پربار را روانه بازار کنند.
در این میان، بیماریهای قارچی از جمله مهمترین تهدیدهایی هستند که میتوانند حاصل ماهها تلاش و سرمایهگذاری شالیکاران را با خطر مواجه کنند. یکی از شناختهشدهترین و مخربترین این بیماریها، بیماری بلاست برنج است؛ بیماریای که در شرایط رطوبت بالا و دمای مناسب به سرعت گسترش پیدا میکند و در صورت بیتوجهی میتواند خسارتهای قابل توجهی به مزارع وارد سازد. شرایط اقلیمی مازندران با وجود مزایای فراوان برای تولید برنج، در برخی مقاطع زمانی زمینه مناسبی برای رشد و توسعه عوامل بیماریزا نیز فراهم میکند؛ موضوعی که ضرورت پایش مستمر و رعایت توصیههای فنی را دوچندان میسازد.
کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند که مدیریت صحیح مزرعه، استفاده اصولی از کودها، انتخاب ارقام مقاوم و بهرهگیری از روشهای علمی مبارزه با بیماریها میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش خسارتها داشته باشد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هرگاه کشاورزان توصیههای فنی را جدی گرفتهاند، میزان خسارت بیماریها به شکل محسوسی کاهش یافته و عملکرد مزارع افزایش پیدا کرده است. در مقابل، مصرف بیرویه کودهای ازته، سمپاشیهای غیرکارشناسی و بیتوجهی به هشدارهای تخصصی زمینه را برای شیوع بیشتر بیماریها فراهم کرده است.
این روزها که شالیزارهای مازندران مراحل حساس رشد را پشت سر میگذارند، مسئولان جهاد کشاورزی استان نسبت به احتمال گسترش بیماری بلاست هشدار دادهاند. آنان تأکید میکنند که کشاورزان باید بیش از هر زمان دیگری به توصیههای شبکه مراقبت و کمیتههای پیشآگاهی توجه داشته باشند تا از بروز خسارتهای احتمالی جلوگیری شود. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم کوچکترین غفلت در مراحل حساس رشد برنج میتواند کیفیت و کمیت محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد.
بر همین اساس، آگاهیبخشی به کشاورزان و ترویج روشهای علمی مدیریت بیماریها به یکی از اولویتهای مهم بخش کشاورزی تبدیل شده است؛ اقدامی که میتواند ضمن حفظ سلامت محصول، به پایداری تولید و افزایش بهرهوری در شالیزارهای مازندران کمک کند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران باتوجه به فصل کاشت برنج و فراهم شدن شرایط مناسب برای گسترش بیماری بلاست هشدار داد: شالیکاران توصیههای کارشناسان حفظ نباتات را جدی بگیرند و از مصرف بیرویه کودهای ازته و سمپاشیهای خودسرانه پرهیز کنند.
هادی باقری معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی مازندران در همین خصوص، گفت: شالیکاران توصیههای کمیته پیشآگاهی و شبکه مراقبت برنج استان را جدی بگیرند.وی افزود: این بیماری در مرحله پنجهزنی، لکههایی دوکیشکل با مرکز خاکستری و حاشیه صورتی مایل به قهوهای روی برگ ایجاد میکند و در مرحله خوشهدهی نیز میتواند خوشهها را درگیر کرده و به کیفیت و کمیت محصول لطمه بزند.معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران بیان کرد: استفاده از ارقام مقاوم و پرمحصول، رعایت فاصله و تراکم مناسب بوتهها و همچنین تقسیط کود ازته از مهمترین راهکارهای پیشگیری از بروز خسارت است.
باقری تأکید کرد: مصرف بیش از اندازه کودهای ازته، حساسیت گیاه را بالا میبرد، در حالی که کودهای پتاسه و سیلیکاته میتوانند مقاومت برنج را در برابر بیماریها افزایش دهند.وی با بیان اینکه مبارزه شیمیایی فقط برای ارقام حساس مانند طارم محلی توصیه میشود، یادآور شد: در صورت مشاهده علائم بلاست روی برگ یا در مرحله خوشهدهی و زمانی که ۳۰ تا ۴۰ درصد خوشهها ظاهر شده باشند، میتوان با نظر کارشناسان از قارچکشهای توصیهشده استفاده کرد.معاون جهاد کشاورزی مازندران بر خرید سموم از فروشندگیهای مجاز، دریافت فاکتور و اطمینان از پلمب بودن و برچسبدار بودن محصولات تأکید کرد و گفت: کشاورزان برای حفظ محیط زیست و تولید محصول سالم، نباید بدون مشورت کارشناسان حفظ نباتات و کلینیکهای گیاهپزشکی اقدام به مبارزه شیمیایی کنند.باقری اعلام کرد: بازه زمانی ۲۵ خرداد تا ۱۰ تیر، زمان مبارزه بیولوژیک با آفات برنج است و پس از آن مبارزه شیمیایی آغاز میشود.
*سخن پایانی
آنچه امروز در شالیزارهای مازندران اهمیت دارد، حفاظت از محصولی است که نقش مهمی در اقتصاد استان و امنیت غذایی کشور ایفا میکند. بیماری بلاست اگرچه از جمله تهدیدهای شناختهشده کشت برنج محسوب میشود، اما تجربه ثابت کرده است که با مدیریت صحیح و رعایت توصیههای فنی میتوان خسارتهای ناشی از آن را به حداقل رساند و از کاهش عملکرد مزارع جلوگیری کرد.
کارشناسان بر این باورند که پیشگیری همواره کمهزینهتر و مؤثرتر از درمان است. انتخاب ارقام مقاوم، تنظیم مناسب تراکم بوتهها، مصرف اصولی کودها و توجه به هشدارهای شبکههای مراقبتی از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به عنوان نخستین سد دفاعی در برابر بیماری عمل کنند. در این میان، نقش کشاورزان در اجرای دقیق توصیههای فنی بسیار تعیینکننده است؛ چرا که موفقیت هر برنامه حفاظتی در نهایت به میزان همکاری و همراهی بهرهبرداران وابسته خواهد بود.
از سوی دیگر، مبارزه بیولوژیک و استفاده هدفمند از روشهای علمی کنترل آفات و بیماریها میتواند ضمن کاهش مصرف سموم شیمیایی، به حفظ سلامت محیط زیست و تولید محصول سالم کمک کند. امروزه در بسیاری از مناطق کشاورزی دنیا، حرکت به سمت مدیریت تلفیقی آفات و بیماریها به عنوان یک ضرورت پذیرفته شده و نتایج موفقی نیز به همراه داشته است. مازندران نیز با توجه به جایگاه ویژه خود در تولید برنج کشور، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بهرهگیری از چنین رویکردهایی است.
نکته مهم دیگر، ضرورت مقابله با مصرف خودسرانه سموم و کودهاست. بسیاری از خسارتهایی که در مزارع مشاهده میشود، در نتیجه تصمیمگیریهای غیرکارشناسی رخ میدهد. خرید نهادهها از مراکز معتبر، دریافت مشاوره از کارشناسان و رعایت دستورالعملهای فنی میتواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند و هزینههای تولید را نیز کاهش دهد.
آینده تولید برنج در مازندران بیش از هر چیز به مدیریت علمی و آگاهانه مزارع وابسته است. هشدارهای مطرحشده از سوی مسئولان جهاد کشاورزی فرصتی برای پیشگیری و آمادگی بیشتر محسوب میشود و نباید از کنار آن به سادگی عبور کرد. اگر کشاورزان، کارشناسان و دستگاههای متولی همچون حلقههای یک زنجیره در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوان ضمن مهار بیماری بلاست، از ظرفیت بالای شالیزارهای استان برای تولید پایدار و باکیفیت بهره برد.
مازندران همچنان قطب اصلی تولید برنج کشور است و حفظ این جایگاه نیازمند توجه مستمر به دانش روز، رعایت اصول فنی و مشارکت همه فعالان بخش کشاورزی است؛ مسیری که در نهایت به افزایش تولید، حفظ درآمد کشاورزان و تأمین غذای سالم برای جامعه منجر خواهد شد.
