تیرنگ:
پنبه بهعنوان یکی از محصولات راهبردی بخش کشاورزی، همواره نقشی فراتر از یک محصول زراعی ساده در اقتصاد کشور ایفا کرده است. این محصول، علاوه بر تأمین مواد اولیه صنایع نساجی و پوشاک، در ایجاد اشتغال، توسعه صنایع تبدیلی، افزایش ارزش افزوده و کاهش وابستگی به واردات نقشی کلیدی دارد. استان گلستان بهواسطه شرایط اقلیمی مناسب، خاک حاصلخیز و پیشینه تاریخی در کشت پنبه، همواره یکی از قطبهای اصلی این محصول در کشور بهشمار میرفته است؛ با این حال، طی سالهای گذشته به دلایل مختلفی همچون مشکلات منابع آبی، افزایش هزینههای تولید، پایین بودن بهرهوری و کاهش جذابیت اقتصادی برای کشاورزان، سطح زیرکشت پنبه در این استان با افت قابل توجهی مواجه شده است
در چنین شرایطی، اختصاص اعتبار ویژه ۱۲۵ میلیارد ریالی برای احیا و توسعه زراعت پنبه در استان گلستان را میتوان نقطه عطفی مهم در سیاستگذاری بخش کشاورزی دانست. این اقدام نهتنها نشاندهنده نگاه دوباره و هدفمند دولت به محصولات استراتژیک است، بلکه بیانگر عزم جدی برای بازگرداندن پنبه به جایگاه شایسته خود در الگوی کشت استان است. تفکیک این اعتبار در بخشهای کارشناسی، مراقبت، زراعت و مکانیزاسیون، بیانگر رویکردی جامع و علمی در احیای این محصول است؛ رویکردی که میتواند همزمان بهرهوری تولید را افزایش داده و هزینههای تمامشده را کاهش دهد.
از سوی دیگر، تأکید بر جلب مشارکت بخش خصوصی و حرکت به سمت تولید دانشبنیان، فرصتی کمنظیر برای عبور از کشاورزی سنتی و ورود به کشاورزی مدرن فراهم کرده است. افزایش تعداد ماشینآلات برداشت مکانیزه، توجه به تحقیقات کاربردی، اصلاح ارقام سازگار با اقلیم و همراستا شدن سیاستهای ارزی با منافع تولیدکنندگان، همگی مؤلفههایی هستند که در صورت اجرای هماهنگ، میتوانند زنجیره تولید پنبه را در گلستان متحول کنند.
بهطور کلی، آنچه امروز مطرح میشود، آغاز مسیری جدید برای بازتعریف جایگاه پنبه در اقتصاد کشاورزی استان گلستان و تبدیل یک تهدید مزمن به فرصتی پایدار برای توسعه است
رئیس جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به اختصاص اعتباری ویژه برای احیای زراعت پنبه در استان، گفت: ۱۲۵ میلیارد ریال اعتبار برای توسعه و احیای این محصول راهبردی در گلستان اختصاص یافته است.
ابراهیم هزارجریبی در جلسه کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی گرگان با حضور مدیرکل پنبه و دانههای روغنی وزارت جهاد کشاورزی، جزئیات این اعتبار را تشریح کرد و افزود: از این مبلغ، ۷۵ میلیارد ریال برای امور کارشناسی، مراقبت و زراعت و ۳۵ میلیارد ریال دیگر در حوزه مکانیزاسیون هزینه خواهد شد و بقیه این اعتبار نیز به عنوان برش استانی در نظر گرفته شده است.
رئیس جهاد کشاورزی گلستان با بیان اینکه این نخستین بار است که اعتباری مستقل برای احیای زراعت پنبه در استان اختصاص مییابد، تصریح کرد: هدف از این اقدام، همکاری و ترغیب بخش خصوصی برای پیشرفت در توسعه و افزایش راندمان تولید این محصول است.
هزارجریبی در ادامه از افزایش تعداد کمباینهای برداشت مکانیزه پنبه در گلستان خبر داد و اظهار کرد: اکنون ۲ دستگاه ماشین برداشت پنبه در اختیار موسسه تحقیقات پنبه استان قرار دارد که تعمیر و بهروزرسانی آنها در دستور کار است.
وی تاکید کرد: توجه به احیا و توسعه زراعت پنبه در گلستان با جدیت دنبال میشود و برگزاری نشستهای کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی گرگان در همین راستا است.
رئیس جهاد کشاورزی گلستان در خصوص اصلاح نرخ ارز نیز گفت: این اقدام به نفع تولید محصولات کشاورزی، به ویژه زراعت پنبه و سایر محصولات روغنی خواهد بود.
مدیرکل پنبه و دانههای روغنی وزارت جهاد کشاورزی هم در این مراسم با تاکید بر لزوم تغییر رویکرد در بخش کشاورزی، پایین آوردن قیمت تمامشده و حرکت به سمت تولید دانشبنیان را رمز موفقیت و تابآوری در زراعت پنبه عنوان کرد.
سعدالله منصوری اظهار کرد: کشاورزی در کشور هنوز بهصورت کاملاً علممحور و داناییمحور نیست و همین مسئله باعث شکنندگی آن شده است.
وی با بیان که افزایش بهرهوری در واحد سطح، تابآوری بخش کشاورزی را بالا میبرد، تصریح کرد: تولیدی که هزینهبر باشد و بازدهی لازم را نداشته باشد، جز هدر رفت منابع کشور حاصلی ندارد؛ بهعنوان مثال، تولید یک تن گندم در هر هکتار باید بازنگری شود.
منصوری با انتقاد از مدیریت منابع آبی در سالهای اخیر، خواستار توجه جدی به دانش و فناوری در فعالیتهای کشاورزی شد و گفت: در ۲ تا ۳ سال اخیر بخش قابلتوجهی از منابع آبی کشور هدر رفته است که این موضوع هشداری برای حرکت به سمت کشاورزی مدرن است.
وی با اشاره به پتانسیلهای بالای استان گلستان در حوزه کشاورزی، اظهار کرد: گلستان از نظر اقلیمی و منابع اکولوژیک جزو برخوردارترین استانهای کشور است و برای فردای بهتر کشاورزی، همه مقدمات در این استان فراهم است.
وی در خصوص چالشهای پیش روی توسعه پنبه افزود: تا زمانی که زراعت شالی برای کشاورز سودآور و دارای آب کافی باشد، جایگزینی آن با پنبه میسر نخواهد شد و در این شرایط باید در حوزه تحقیقات برای احیای این محصول استراتژیک برنامهریزی جدی صورت گیرد.
منصوری بر لزوم حمایت از موسسه تحقیقات پنبه استان تاکید کرد و گفت: باید با حل مسائل فنی و تکنیکی و شناسایی ارقام سازگار با اقلیم، مسیر توسعه پنبه هموار شود.
مدیرکل پنبه و دانههای روغنی وزارت جهاد کشاورزی، اصلاح ارز ترجیحی را فرصتی مناسب برای تحول اقتصادی در زراعت پنبه دانست و بیان کرد: زمان آن فرا رسیده که با تکیه بر ظرفیتها و نهادهای موجود، مسیر پایداری و ساختارمندی تولید پنبه تعریف شود.
منصوری در ادامه به ارائه آماری از وضعیت پنبهکاری در کشور پرداخت و گفت: حفظ سطح زیرکشت پنبه در سال زراعی گذشته ۸۰ هزار هکتار هدفگذاری شده بود که بر اساس پیشبینیها، این رقم امسال به حدود ۱۰۶ هزار هکتار افزایش مییابد. سهم استان گلستان از این سطح زیرکشت، ۲۰ درصد است.
وی با اشاره به افت تولید در سال گذشته به دلیل کمبود آب، خاطرنشان کرد: سطح زیرکشت پنبه سال گذشته به ۸ هزار و ۵۰۰ هکتار کاهش یافت که در نتیجه آن، بین ۲۵ تا ۳۰ هزار تن وش پنبه تولید شد.
احیای زراعت پنبه در استان گلستان، اگرچه با چالشهایی جدی روبهروست، اما با برنامهریزی دقیق، بهرهگیری از دانش روز و حمایت هدفمند، میتواند به یکی از موفقترین نمونههای توسعه کشاورزی پایدار در کشور تبدیل شود. تخصیص اعتبار مستقل برای نخستین بار، فرصتی ارزشمند است که نباید صرفاً در قالب هزینههای مقطعی دیده شود، بلکه باید بهعنوان سرمایهگذاری بلندمدت برای اصلاح ساختار تولید، افزایش بهرهوری و تقویت تابآوری بخش کشاورزی مورد توجه قرار گیرد.
سخنان مسئولان حاضر در این نشست بهروشنی نشان میدهد که رویکرد سنتی در کشاورزی دیگر پاسخگوی شرایط امروز کشور نیست. محدودیت منابع آبی، افزایش هزینههای نهادهها و رقابتپذیری در بازار، ایجاب میکند که تولید پنبه با تکیه بر فناوری، مکانیزاسیون و تحقیقات علمی بازتعریف شود. کاهش قیمت تمامشده و افزایش عملکرد در واحد سطح، نهتنها سودآوری کشاورزان را تضمین میکند، بلکه از هدررفت منابع حیاتی کشور نیز جلوگیری خواهد کرد.
در این میان، استان گلستان با برخورداری از ظرفیتهای اقلیمی، نیروی انسانی متخصص و سابقه طولانی در کشت پنبه، آمادگی آن را دارد که به پایلوت تحول در زراعت این محصول تبدیل شود. با این حال، تحقق این هدف مستلزم هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، مراکز تحقیقاتی، بخش خصوصی و خود کشاورزان است. حمایت عملی از موسسه تحقیقات پنبه، اصلاح الگوی کشت متناسب با شرایط آبی، و ایجاد مشوقهای اقتصادی واقعی، میتواند کشاورزان را به بازگشت به کشت پنبه ترغیب کند.
همچنین اصلاح سیاستهای ارزی و حذف تدریجی رانتهای پنهان، فرصتی فراهم کرده تا تولید داخلی پنبه از نظر اقتصادی توجیهپذیرتر شود. در صورتی که این فرصت با برنامهریزی دقیق همراه شود، میتوان انتظار داشت که وابستگی کشور به واردات پنبه کاهش یافته و زنجیره ارزش این محصول از مزرعه تا صنعت تقویت شود.
در نهایت، احیای پنبه در گلستان مسیری برای توسعه اقتصادی، اشتغالزایی، حفظ منابع و حرکت بهسوی کشاورزی دانشبنیان است؛ مسیری که اگر امروز بهدرستی آغاز شود، میتواند آیندهای پایدارتر برای کشاورزی استان و کشور رقم بزند.
