کشتی لوچو؛ آیین پهلوانی کهن در دل تاریخ مازندران
کشتی لوچو؛ آیین پهلوانی کهن در دل تاریخ مازندران
کشتی لوچو، که با نام «ورزش پهلوانی لوچو» نیز شناخته می‌شود، یک رشته کهن و اصیل از ورزش‌های بومی و سنتی استان مازندران است

تیرنگ:

کشتی لوچو، که با نام «ورزش پهلوانی لوچو» نیز شناخته می‌شود، یک رشته کهن و اصیل از ورزش‌های بومی و سنتی استان مازندران است. این رشته فراتر از یک مسابقه ورزشی، نماد فرهنگ، مردانگی، و باورهای عمیق مردم این خطه به شمار می‌رود و قدمتی دیرینه دارد . لوچو یکی از گونه‌های کشتی محلی ایران است که در کنار سبک‌های دیگری مانند «گیله‌مردی» در استان‌های همجوار، هویت ورزشی شمال ایران را شکل می‌دهد .

✓آداب، رسوم و زمان برگزاری

برگزاری مسابقات کشتی لوچو همواره با آیین‌های خاصی همراه بوده است. در گذشته، این مسابقات اغلب در اعیاد مذهبی و ملی، پیش و پس از برداشت برنج، و همچنین در جشن‌های عروسی برگزار می‌شد . یکی از مهم‌ترین زمان‌های برگزاری آن، همزمان با آیین کهن «جشن مردگان» (در ۲۸ تیرماه) بود که طی آن، پس از برگزاری آیین‌های خاص در مزار اهل قبور، مسابقه لوچو برای شناسایی پهلوان‌ترین فرد منطقه اجرا می‌شد . آغاز مسابقه با نوای ساز و دهل اعلام می‌گردید و پیشکسوتان و معتمدان محلی به عنوان (داور)، بر اجرای صحیح آن نظارت داشتند .

✓قوانین، فنون و اخلاق پهلوانی

اساس کشتی لوچو بر پایه جوانمردی، اخلاق و احترام به حریف استوار است . در این آیین، هرگونه ضربه عمدی، گرفتن گوش، انگشتان یا آسیب رساندن به حریف، خطا محسوب می‌شود و پهلوانان موظف به رعایت ارزش‌های اخلاقی و اسلامی هستند .

جوایز پهلوانان عمدتاً به صورت گاو و گوسفند بود که به پای چوب لوچو بسته می‌شد . پهلوان پیروز پس از پایان مسابقه، جایزه را برداشته و چوب لوچو را به دوش می‌کشید و به نشانه پیروزی به سوی روستا حرکت می‌کرد .

✓مقایسه با سایر سبک‌های کشتی

کشتی لوچو به عنوان یک سبک خاص از کشتی‌های محلی ایران شناخته می‌شود که با دیگر گونه‌ها تفاوت دارد . در کنار لوچو، سبک‌هایی مانند «کشتی پهلوانی» (در سراسر ایران و در زورخانه‌ها) نیز رواج دارند که هر یک دارای قوانین و پوشش خاص خود هستند . برخلاف کشتی لوچو که در فضای باز و بر روی خاک نرم برگزار می‌شد، کشتی پهلوانی در گود زورخانه و با لباس خاص انجام می‌گیرد . همچنین در برخی مناطق دیگر، کشتی با لباس‌های چرمی یا ژاکت (مانند «باشوخه» در خراسان) رواج دارد که نشان‌دهنده تنوع بالای فرهنگ کشتی در ایران است .

✓تحولات امروزی و ثبت ملی

در دوران معاصر، کشتی لوچو دستخوش تغییراتی شده است .

با این حال، در سال‌های اخیر و با تلاش دوستداران میراث فرهنگی، این رشته به عنوان یک میراث ملی به ثبت رسیده است و امید می‌رود که با معرفی بیشتر، بتوان شاهد احیای اصالت و برگزاری مسابقات بین‌المللی آن در مازندران بود .

مصطفی رمضانی، یکی از پهلوانان و لوچوکاران بابلی در گفت و گویی از دوران رونق برگزاری کشتی لوچو تا ۴۰ سال پیش در استان می گوید و معتقد است تغییر سبک زندگی و شهر نشینی باعث نابودی بسیاری از آداب و رسوم از جمله این رشته ورزشی در مازندران شده است.

وی گفت : هرساله پس از برداشت برنج، ریش سفیدان روستاهای مختلف شهرستان بابل خود را برای برگزاری کشتی لوچو و دعوت از پهلوانان شهرهای مختلف آماده می کردند و در تمامی ماه های سال به غیر از فصل زمستان، کشتی لوچو در مرتع و یا زمین های کشاورزی برگزار می شد.

رمضانی اضافه کرد: تمام دلخوشی مردم تماشای کشتی پهلوانان لوچوکار بود و حتی یکی از انگیزه‌های برگزاری مراسم عروسی، اجرای رسم کشتی لوچو بود و داماد به عنوان تماشاچی ویژه دوست داشت در کنار زمین شالیزاری بنشیند و پنجه در پنجه شدن پهلوانان در کشتی لوچو را ببیند.

این پهلوان بابلی خاطرنشان کرد: متاسفانه در عروسی‌هایی که در این دوره زمانه حتی در روستاها برگزار می شود دیگر خبری از کشتی لوچو نیست و دامادها جشن عروسی خود را در تالارهای پذیرایی و با سبک جدید برگزار و بعد از آن زندگی مشترک خود را آغاز می‌کنند.

وی تصریح کرد: پهلوانی در کشتی لوچو در گذشته نشانه‌ای از قدرت و برتری در بین شهرها و روستاهای استان بود و پهلوان در بین مردم نمونه‌ای از صفا و مردانگی محسوب می شد، اما در زمان حاضر، پهلوانی به قهرمانی تبدیل شده و خصلت های پهلوانی که در بین مردم به عنوان اسوه و الگو مطرح بود، از بین رفته است.

رمضانی با اظهار این که مسابقات کشتی لوچو پرتماشاچی بود، گفت: شاید یکهزار تا پنج هزار نفر دور زمین شالیزاری برای تماشای کشتی لوچو می نشستند و کشتی گیران هر محله با پوشیدن شلوار مخصوص، دورمیدان می چرخیدند و برای خود حریف می‌طلبیدند.

وی فنون اصلی در کشتی لوچو را «لِنگ» یعنی از درون، پا را به پای حریف پیچ دادن و حریف را در جهت موافق چرخاندن، «مچ پا» به معنای زدن ضربه دست به مچ پای حریف، «پشت کاپ» یعنی از پشت ضربه ای به پاشنه پای حریف زدن و «فن کمر» برشمرد و ادامه داد : هر کس در این کشتی بطور همزمان دو زانو و یک آرنجش با زمین تماس بگیرد بازنده محسوب می شود.

این لوچوکار با سابقه گفت : پهلوانان در پایان مسابقه، گوسفند، گاو یا گاومیشی را که به عنوان جایزه تعیین و به چوب داخل زمین بسته می شد، تصاحب می کردند و به بقعه امامزاده‌ منطقه برده و پس از ذبح کردن، گوشت آن را بین مردم تقسیم می کردند.

✓سخن پایانی

کشتی لوچو، فراتر از یک ورزش، یک گنجینه فرهنگی و آیین کهن است که هویت و تاریخ مازندران را روایت می‌کند. احیای این سنت پهلوانی، به حفظ میراث ناملموس این منطقه کمک می‌کند و می‌تواند به عنوان یک جاذبه گردشگری و الگویی برای ترویج اخلاق و جوانمردی در جامعه معاصر ایفای نقش کند