دریای مازندران؛ گنج نهان 
دریای مازندران؛ گنج نهان 
اقتصاد دریا محور، به عنوان رویکردی نوین برای بهره‌گیری پایدار از منابع و گستره‌های آبی، به موتور محرک توسعه بسیاری از کشورهای جهان تبدیل شده است.

 

تیرنگ:

اقتصاد دریا محور، به عنوان رویکردی نوین برای بهره‌گیری پایدار از منابع و گستره‌های آبی، به موتور محرک توسعه بسیاری از کشورهای جهان تبدیل شده است. ایران با دارا بودن سواحل طولانی در شمال و جنوب، از ظرفیت بالایی برای توسعه این بخش برخوردار است . در این میان، استان مازندران با موقعیت ممتاز جغرافیایی و برخورداری از حدود ۴۷۰ کیلومتر نوار ساحلی، ۵۵ درصد از سواحل شمال کشور و سه بندر مهم، یکی از مستعدترین مناطق برای توسعه اقتصاد دریاپایه در ایران به شمار می‌رود .

✓تجارت و لجستیک: محور اصلی توسعه

مهم‌ترین رکن اقتصاد دریا محور در مازندران، فعالیت‌های تجاری و لجستیکی است. ایجاد منطقه آزاد تجاری-صنعتی مازندران، تحولی بنیادین در این زمینه ایجاد کرده است . این منطقه به عنوان جدیدترین منطقه آزاد کشور، ظرفیت تبدیل شدن به مرکز مبادلات تجاری، گردشگری و فناوری حوزه خزر و اوراسیا را دارد .

ظرفیت‌های لجستیکی استان به شرح زیر است:

· بنادر کلیدی: استان دارای سه بندر اصلی است. بندر امیرآباد به عنوان اولین بندر نسل سوم و تنها بندر متصل به شبکه ریلی سراسری در شمال کشور، نقش کلیدی دارد . بندر نوشهر نیز با تجهیزات مدرن، اصلی‌ترین منطقه آزاد مبادلات تجاری در شمال ایران محسوب می‌شود .

· حجم بالای مبادلات: بیش از ۷۰ درصد از کل مبادلات دریایی ایران در دریای خزر از طریق دو بندر امیرآباد و نوشهر انجام می‌شود که اهمیت راهبردی آن را نشان می‌دهد .

· ارتباط با کریدورهای بین‌المللی: بندر امیرآباد در مسیر کریدور شمال-جنوب قرار گرفته و امکان ارتباط ریلی با اروپا را فراهم کرده است . فعال‌سازی این کریدورها و کریدور کمربند-راه از اولویت‌های راهبردی استان است که می‌تواند درآمد ارزی قابل‌توجهی برای کشور به همراه داشته باشد .

· استقبال سرمایه‌گذاران: استقبال از منطقه آزاد بسیار بالا بوده است، تاکنون بیش از ۴۲۰ درخواست برای ثبت شرکت ارائه شده است که نشان از جذابیت بالای این منطقه برای سرمایه‌گذاری دارد .

✓شیلات و آبزی‌پروری: بهره‌وری از منابع دریایی

علاوه بر تجارت، بهره‌برداری از منابع زیستی دریا، بخش مهمی از اقتصاد دریا محور را تشکیل می‌دهد. مازندران در این حوزه نیز حائز رتبه‌های برتر کشوری است:

· رتبه اول تولید خاویار: استان مازندران رتبه اول تولید و صادرات ماهیان خاویاری پرورشی و خاویار پرورشی را در ایران دارد که نشان از تخصص و سرمایه‌گذاری انجام شده در این بخش دارد .

· زیرساخت شیلات: مجاورت با دریای خزر و جریان رودخانه‌های متعدد، زمینه مساعدی برای پرورش، تکثیر و صید انواع ماهی فراهم کرده و در سال‌های اخیر مزارع پرورش ماهی متعددی در استان تأسیس شده است .

✓گردشگری دریایی: ظرفیتی مغفول مانده

اگرچه گردشگری یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصاد مازندران است، اما گردشگری دریایی هنوز به پتانسیل واقعی خود دست نیافته است. در واقع گردشگری دریایی به عنوان «حلقه مفقوده» در دریای خزر است و برنامه‌هایی برای توسعه آن در نظر گرفته شده است . این حوزه می‌تواند شامل فعالیت‌هایی مانند قایق‌رانی، ورزش‌های آبی، ماهیگیری تفریحی و ایجاد تفرجگاه‌های ساحلی باشد . برای تحقق این هدف، رفع موانع سرمایه‌گذاری، تسهیل فرآیند صدور مجوزها و ایجاد زیرساخت‌های مناسب، از اولویت‌های مسئولان است .

✓چشم‌انداز و برنامه‌های توسعه

برای تحقق کامل اقتصاد دریا محور، برنامه‌های متعددی در استان در حال اجرا است که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

1. توسعه بنادر نسل سوم: تمرکز بر تبدیل بندر امیرآباد به بندری نسل سوم که فرایند واردات، پردازش کالا و صادرات مجدد را به صورت یک چرخه کامل انجام دهد .

2. پیوند سه محدوده منطقه آزاد: برنامه‌ریزی برای اتصال سه محدوده در قالب یک «مثلث توسعه اقتصادی و گردشگری» .

3. تمرکز بر صنایع دانش‌بنیان: استقرار صنایع دانش‌بنیان و صادرات‌محور در کنار فعالیت‌های لجستیکی و گردشگری، از محورهای اصلی توسعه منطقه آزاد است .

4. حل چالش‌های زیرساختی: انتقال اسناد اراضی دولتی به نام سازمان منطقه آزاد برای رفع چالش مالکیت زمین و نیز بهبود دسترسی‌ها از طریق جاده‌ها و فرودگاه‌ها در دستور کار قرار دارد .

✓ چالش‌ها و موانع پیش رو

با وجود ظرفیت‌های بسیار، اقتصاد دریا محور مازندران با چالش‌هایی نیز روبروست که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

· موانع سرمایه‌گذاری: سرمایه‌گذاران با چالش‌هایی نظیر فرآیند پیچیده صدور مجوزها، محدودیت‌های زیست‌محیطی و قوانین مرتبط با تغییر کاربری اراضی مواجه هستند .

· کمبود زیرساخت‌های گردشگری: برای جذب گردشگر دریایی، به سرمایه‌گذاری گسترده در اسکله‌های تفریحی، هتل‌های ساحلی و امکانات ورزشی نیاز است .

· نگاه متمرکز بر بخش‌های محدود: بیشتر فعالیت‌های اقتصادی در سواحل کشور به مناطق شهری و تأسیسات بندری محدود شده و حدود ۹۵ درصد از ظرفیت سواحل مورد توجه قرار نگرفته است .

✓سخن پایانی

مازندران با برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیک ممتاز، سواحل طولانی، بنادر مجهز پتانسیل تبدیل شدن به قطب اقتصاد دریا محور در شمال ایران را دارد. تمرکز بر توسعه تجارت دریایی از طریق منطقه آزاد، بهره‌برداری از ظرفیت‌های شیلات و رونق‌بخشی به گردشگری دریایی، می‌تواند نقش بسزایی در رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی و توسعه پایدار استان ایفا کند. با این حال، تحقق این چشم‌انداز نیازمند عزم جدی در رفع موانع سرمایه‌گذاری، توسعه زیرساخت‌ها و اجرای برنامه‌های جامع توسعه دریامحور است. توجه به سیاست‌های کلی ابلاغی توسعه دریا محور توسط مقام معظم رهبری، می‌تواند چارچوب مناسبی برای سرعت بخشیدن به این فرآیند و استفاده بهینه از این موهبت الهی فراهم آورد .