تیرنگ، الهام دهقان:
در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی به یکی از برجستهترین موضوعات محیط زیستی جهان تبدیل شده و تأثیرات آن در نقاط مختلف ایران و به ویژه مازندران به وضوح قابل مشاهده است. هوشنگ بهزادی، مدیرکل هواشناسی استان، با تأکید بر تفاوت بین وضعیت هوا و اقلیم، توضیح داد که آنچه مردم هر روز تجربه میکنند، شرایط کوتاهمدت جوی است؛ اما اقلیم، نمایانگر روند بلندمدت و تغییرات ساختاری در آب و هوای یک منطقه است. به گفته وی، بررسیهای علمی بینالمللی و دادههای سازمان جهانی هواشناسی حاکی از گرم شدن زمین و تغییرات پایدار اقلیمی در ایران و مازندران است.
بهزادی به افزایش دما و کاهش بارش به عنوان اصلیترین شاخصهای تغییر اقلیم اشاره کرد و افزود که در چهار ماهه نخست سال زراعی اخیر، دمای مازندران بین نیم تا یک درجه نسبت به میانگین بلندمدت افزایش یافته است. این تغییرات دمایی اگرچه ممکن است در نگاه اول اندک به نظر برسد، اما اثرات گستردهای بر منابع آبی، کشاورزی و اکوسیستمهای طبیعی استان گذاشته است. وی تأکید کرد که روند بارش در استان رو به کاهش است و این موضوع به کاهش سطح آبهای سطحی و پسروی خط ساحلی دریای کاسپین منجر شده است.
یکی از نمونههای ملموس این پدیده، منطقه امیرآباد در شرق مازندران است که طی دو دهه گذشته ۱۸ هزار متر از ساحل آن از دست رفته و سطح آب به میزان بیش از یک متر کاهش یافته است. این در حالی است که در غرب استان کاهش ساحل حدود ۱۰ متر گزارش شده است. علاوه بر این، موجهای گرمایی و سرمایی، وزش بادهای گرم و کاهش بارش بر منابع طبیعی، کشاورزی و حتی مدیریت شهری اثرگذار بوده و ضرورت برنامهریزی بلندمدت برای مقابله با آثار تغییر اقلیم را بیش از پیش برجسته کرده است.
بهزادی همچنین بر لزوم سازگاری کشاورزی با شرایط جدید اقلیمی تأکید کرده و توصیه نمود که زمان کشت و ارقام زراعی با توجه به خشکسالی، سرما و گرما بازنگری شود تا منابع استان از خطرات تغییر اقلیم مصون بمانند. این تغییرات، هرچند چالشبرانگیز، میتوانند زمینهساز تحولاتی مثبت در مدیریت منابع و کشاورزی پایدار استان شوند و توجه همگان را به ضرورت اقدام هوشمندانه در برابر تغییرات اقلیمی جلب کنند.
✓تغییر اقلیم منجر به پسروی آب دریای کاسپین شده است
مدیرکل هواشناسی مازندران با اشاره به تغییرات اقلیم و اثرات آن گفت: این تغییر منجر به افزایش دما، سرمای زیاد، و کاهش بارندگی شده است به نحوی که شاهد پسروی آب خط ساحلی دریای کاسپین هستیم.
هوشنگ بهزادی به تفاوت بین اقلیم و وضعیت هوا اشاره کرد و افزود: آنچه در حال حاضر در جو وجود دارد وضعیت هوا یا همان هوای آنی است اما اقلیم چیزی فراتر از وضع هوا محسوب میشود یعنی وضع هوا در منطقهای بسیار وسیع و طولانی مدت آب و هوا نامیده میشود.
وی با بیان اینکه وضع هوا و وضعیت آب و هوا دو چیز متفاوت است، اظهار کرد: در حال حاضر تغییر اقلیم را به وضوح در سطح جهان مشاهده میکنیم.
وی ادامه داد: بررسیهایی که سازمان جهانی هواشناسی و سایر مراکز علمی انجام دادهاند موید گرم شدن کره زمین، ایران و حتی مازندران است و تغییر اقلیم به سمت گرمایش را مورد تأیید قرار داده است.
مدیرکل هواشناسی مازندران با بیان اینکه طبق بررسیها و تحلیلهای ماهانه تغییر دما و گرم شدن در مازندران بین نیم تا یک درجه ملموس و محسوس است، تصریح کرد: در چهار ماهه سال زراعی از اول مهر تا پایان دی نسبت به بلند مدت دوره آماری افزایش ۲ و سه دهم سانتیگراد را شاهد هستیم و اگر بخواهیم برای آینده هم پیشبینی کنیم تا نیمه خرداد بارندگی در حد نرمال پیشبینی میشود اما به لحاظ دما بین نیم تا یک درجه افزایش دما خواهیم داشت.
بهزادی کمبود بارش را نتیجه تغییرات اقلیم در منطقه دانست و گفت: روند مقدار بارشی که در ایستگاههای هواشناسی دریافت میشود روند رو به کاهش است.
✓ تغییر اقلیم منجر به پسروی آب دریای کاسپین شده است
وی با اشاره به اینکه افزایش دما و کاهش بارش به طور قطع به کاهش آبهای سطحی انجامیده و در نتیجه منجر به پسروی خط ساحلی در دریای مازندران شده است، یادآور شد: در شرق مازندران در منطقه امیرآباد که دارای ایستگاه هواشناسی است از ۲۰ سال قبل تاکنون ۱۸ هزار متر ساحل ازاد و حدود ۱۰۰ متر خشک شده است.
این مسئول با بیان اینکه پسروی در شرق استان نسبت به غرب استان بیشتر است که این عدد در غرب به ۱۰ متر رسیده است، افزود: ارتفاع کاهش یافته آب دریا در شرق ۱۱۲ سانتیمتر بوده است.
بهزادی ادامه داد: آتش سوزی جنگل به غیر از عوامل انسانی میتواند به علت وزش باد گرم باشد همچنین روزهای بسیار گرم و سرد، موجهای گرمایی و سرمایی، سرما و برف آنچنان برای باغات میانبند و بالادست از دیگر نشانههای تغییر اقلیم است.
وی تاکید کرد: توزیع کشت در مازندران را باید طوری برنامه ریزی کنیم که با این اقلیم سازگار باشد یعنی تاریخ کشت عوض شود و ارقامی کشت شوند که به خشکسالی و سرما مقاوم باشند.
✓سخن پایانی
بر اساس دادههای هواشناسی و تحلیل کارشناسان، مازندران اکنون در مسیر مواجهه با یک اقلیم متفاوت قرار دارد که اثرات آن در همه بخشها از منابع آب و کشاورزی گرفته تا حفاظت از محیط زیست قابل مشاهده است. پسروی خط ساحلی دریای کاسپین و کاهش سطح آبهای سطحی، نشانههایی ملموس از این تغییرات هستند، اما در کنار این چالشها، فرصتهایی برای برنامهریزی پایدار و مدیریت منابع به وجود آمده است. مدیرکل هواشناسی استان با تأکید بر سازگاری کشاورزی با اقلیم جدید، پیشنهاد داد که تاریخ کشت، ارقام زراعی و روشهای آبیاری متناسب با کاهش بارش و افزایش دما تنظیم شوند تا تولیدات کشاورزی کاهش نیابد و اقتصاد محلی آسیب نبیند.
این رویکرد نه تنها به کشاورزان کمک میکند تا با شرایط نوین سازگار شوند، بلکه زمینه حفاظت از محیط زیست و کاهش فشار بر منابع طبیعی استان را فراهم میکند. تغییر اقلیم، با وجود چالشهایش، فرصتی برای بازنگری در برنامهریزی شهری، توسعه پایدار و آموزش عمومی ایجاد کرده است. توجه به دادههای علمی و پیشبینیهای بلندمدت، میتواند شهروندان، مدیران و تصمیمگیران را قادر سازد تا با تدابیر پیشگیرانه، از خسارات احتمالی جلوگیری کنند و شرایط زندگی را در استان بهینه کنند.
یکی دیگر از پیامدهای مثبت توجه به تغییر اقلیم، افزایش آگاهی عمومی و مطالبهگری سازنده برای اجرای پروژههای مدیریت منابع است. همانگونه که بهزادی اشاره کرد، تغییرات دما و کاهش بارش روندی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت، اما با استفاده از دانش علمی و برنامهریزی صحیح، میتوان خسارتها را کاهش داد و بهرهوری از منابع طبیعی را افزایش داد. اصلاح تاریخ کشت، استفاده از ارقام مقاوم به خشکسالی و سرمای شدید، و مدیریت دقیق منابع آبی، نمونههایی از اقدامات مؤثر برای همسویی با اقلیم نوین هستند.
در نهایت، تغییر اقلیم، هرچند چالشبرانگیز، مسیر پیشرفت و نوآوری در مدیریت محیط زیست، کشاورزی و منابع آبی را هموار میکند. با اتخاذ سیاستهای هوشمندانه، همسویی با شرایط جدید و بهرهگیری از فناوریهای نوین، مازندران میتواند نمونهای از انطباق موفق با اقلیم تغییر یافته باشد و در عین حال از ظرفیتهای طبیعی خود به بهترین شکل استفاده کند. این رویکرد امیدبخش، نشان میدهد که با برنامهریزی دقیق، علمی و بلندمدت، تغییرات اقلیمی میتوانند به درستی مدیریت شوند، باید دقت داشت که فردا برای اقدام خیلی دیر است.
