خاموشی یک زبان
خاموشی یک زبان
زبان مازندرانی بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم این سرزمین است. زبانی که در لالایی‌های مادران، ضرب‌المثل‌های کهن، آیین‌های بومی و روایت‌های شفاهی نسل‌ها جاری بوده و امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض فراموشی قرار دارد.

محمد جویباری، مدیرمسئول روزنامه تیرنگ: 

زبان مازندرانی بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم این سرزمین است. زبانی که در لالایی‌های مادران، ضرب‌المثل‌های کهن، آیین‌های بومی و روایت‌های شفاهی نسل‌ها جاری بوده و امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض فراموشی قرار دارد. گسترش رسانه‌های سراسری، مهاجرت، تغییر سبک زندگی و غلبه زبان رسمی در آموزش، موجب شده بسیاری از کودکان و نوجوانان استان حتی توانایی مکالمه روان به زبان مادری خود را نداشته باشند.

در حالی که در بسیاری از کشورها آموزش زبان‌های محلی در کنار زبان رسمی فرصتی برای تقویت سرمایه فرهنگی است، در استان مازندران هنوز آموزش نظام‌مند و هدفمند زبان مازندرانی شکل نگرفته است. نتیجه آن، فاصله‌گرفتن نسل جدید از ادبیات بومی، موسیقی محلی و میراث شفاهی منطقه است؛ فاصله‌ای که اگر ادامه یابد، به گسست هویتی خواهد انجامید.

اما آموزش زبان مازندرانی باید هوشمندانه، علمی و به‌دور از نگاه‌های احساسی طراحی شود. نخستین راهکار، تدوین محتوای استاندارد و علمی با همکاری زبان‌شناسان، فرهنگیان و پژوهشگران بومی است. نبود رسم‌الخط واحد و منابع آموزشی مدون، یکی از چالش‌های اصلی این حوزه است. تولید کتاب‌های ساده، داستان‌های کودکانه و محتوای کمک‌آموزشی متناسب با سن دانش‌آموزان می‌تواند گام نخست باشد.

دومین راهکار، اجرای طرح‌های آزمایشی در مدارس به‌صورت اختیاری و فوق‌برنامه است. آموزش زبان مازندرانی می‌تواند در قالب کارگاه‌های هفتگی، جشنواره‌های فرهنگی یا واحدهای درسی انتخابی ارائه شود تا بدون فشار آموزشی، زمینه آشنایی نسل جدید با زبان مادری فراهم گردد. در این مسیر، آموزش معلمان علاقه‌مند و توانمندسازی آنان اهمیت ویژه‌ای دارد.

سوم، بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها و فضای مجازی است. تولید پادکست، انیمیشن، برنامه‌های کودک و محتوای کوتاه در شبکه‌های اجتماعی به زبان مازندرانی می‌تواند جذابیت یادگیری را افزایش دهد. نسل امروز بیش از کتاب، با تصویر و صدا ارتباط برقرار می‌کند و این ظرفیت نباید نادیده گرفته شود.

چهارم، پیوند زبان با اقتصاد فرهنگی است. حمایت از تولیدات هنری، تئاتر، موسیقی و گردشگری بومی به زبان مازندرانی، انگیزه استفاده از این زبان را در جامعه افزایش می‌دهد. وقتی زبان کارکرد اجتماعی و اقتصادی داشته باشد، ماندگارتر خواهد شد.

در پایان، آموزش زبان مازندرانی تلاشی برای حفظ تنوع فرهنگی و تقویت هویت محلی در چارچوب وحدت ملی است. اگر امروز برای انتقال این میراث زبانی برنامه‌ریزی نکنیم، فردا تنها حسرت واژه‌هایی را خواهیم خورد که دیگر در کوچه‌های این سرزمین شنیده نمی‌شوند.