تیرنگ، پوریا دهقان:
مازندران همواره به دلیل طبیعت سرسبز، تولید محصولات کشاورزی، دسترسی به انواع میوهها، سبزیجات و محصولات دریایی به عنوان یکی از استانهای برخوردار از ظرفیتهای تغذیه سالم شناخته میشود. با این حال، تغییر سبک زندگی، کاهش فعالیتهای بدنی، گسترش شهرنشینی، مصرف روزافزون غذاهای پرکالری و فستفودها، موجب شده است که چاقی و اضافهوزن به یکی از چالشهای مهم سلامت در این استان تبدیل شود.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند افزایش آمار چاقی در میان کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مازندران، زنگ خطری جدی برای آینده نظام سلامت استان است؛ زیرا چاقی زمینهساز بیماریهای قلبی، دیابت، فشار خون و… محسوب میشود.
مازندران طی سالهای اخیر به دلیل تغییر الگوی زندگی، بیش از گذشته با پدیده کمتحرکی روبهرو شده است. استفاده گسترده از خودروهای شخصی، افزایش ساعت استفاده از تلفن همراه و فضای مجازی، کاهش بازیهای سنتی کودکان و محدود شدن فعالیتهای بدنی، از مهمترین عواملی هستند که به افزایش وزن شهروندان دامن زدهاند.
از سوی دیگر، هرچند غذاهای محلی مازندران از تنوع بالایی برخوردارند، اما استفاده بیش از اندازه از برنج، روغن، غذاهای سرخکردنی، خورشتهای پرچرب و شیرینیهای محلی، در صورت رعایت نکردن تعادل غذایی، میتواند زمینه اضافهوزن را فراهم کند. متخصصان تغذیه تأکید میکنند که مشکل اصلی، خود غذاهای بومی نیست، بلکه پرخوری، مصرف بیرویه و کاهش تحرک است.
چاقی در استان، پیامدهای گستردهای برای سلامت جامعه دارد. بیماریهای قلبی و عروقی همچنان از مهمترین علل مرگومیر در کشور و استان محسوب میشوند و اضافهوزن یکی از مهمترین عوامل خطر در بروز این بیماریهاست. افزایش فشار خون، بالا رفتن چربی خون و اختلال در عملکرد قلب، از پیامدهای مستقیم چاقی به شمار میروند.
دیابت نوع دو نیز ارتباط مستقیمی با افزایش وزن دارد. پزشکان هشدار میدهند که تجمع چربی در ناحیه شکم، مقاومت بدن نسبت به انسولین را افزایش داده و احتمال ابتلا به دیابت را بیشتر میکند. این بیماری علاوه بر هزینههای درمانی، میتواند موجب آسیب به کلیه، چشم، اعصاب و قلب شود.
چاقی همچنین سلامت مفاصل را تهدید میکند. در بسیاری از مراکز درمانی مازندران، شمار قابل توجهی از مراجعهکنندگان به دلیل درد زانو، کمردرد و آرتروز تحت درمان قرار میگیرند. متخصصان ارتوپدی معتقدند اضافهوزن فشار مضاعفی بر مفاصل وارد میکند و روند فرسایش آنها را تسریع میکند.
از دیگر پیامدهای مهم چاقی، افزایش احتمال ابتلا به کبد چرب است؛ بیماریای که طی سالهای اخیر شیوع آن در کشور افزایش یافته است. مصرف غذاهای پرچرب، نوشیدنیهای شیرین و کمتحرکی از عوامل اصلی بروز این بیماری هستند و در صورت درمان نشدن، میتواند به آسیبهای جدی کبدی منجر شود.
چاقی پیامدهای روانی و اجتماعی نیز به همراه دارد. کاهش اعتمادبهنفس، اضطراب، افسردگی و انزوای اجتماعی از مشکلاتی است که برخی افراد دارای اضافهوزن با آن روبهرو هستند. در کودکان و نوجوانان نیز چاقی گاهی موجب تمسخر از سوی همسالان و افت عملکرد تحصیلی میشود.
کارشناسان حوزه سلامت در مازندران نسبت به افزایش چاقی در سنین پایین هشدار میدهند. تغییر الگوی تغذیه، مصرف تنقلات پرکالری، نوشابههای گازدار، فستفودها و کاهش فعالیت بدنی باعث شده است که حتی کودکان دبستانی نیز با اضافهوزن مواجه شوند. این موضوع خطر ابتلا به بیماریهای غیرواگیر را در سالهای آینده افزایش خواهد داد.
یکی دیگر از پیامدهای چاقی، افزایش هزینههای درمانی خانوادهها و نظام سلامت است. درمان بیماریهای مرتبط با اضافهوزن، هزینههای قابل توجهی را به بیماران و مراکز درمانی تحمیل میکند و بخش مهمی از منابع نظام سلامت صرف درمان بیماریهایی میشود که تا حد زیادی قابل پیشگیری هستند.
کارشناسان معتقدند پیشگیری از چاقی باید از خانواده آغاز شود. والدین با تهیه غذای سالم، کاهش مصرف غذاهای آماده، تشویق فرزندان به ورزش و محدود کردن زمان استفاده از تلفن همراه و بازیهای رایانهای، میتوانند نقش مؤثری در حفظ سلامت فرزندان خود داشته باشند.
مدارس نیز نقش مهمی در این زمینه دارند. آموزش تغذیه سالم، توسعه ورزش همگانی، حذف خوراکیهای ناسالم از بوفه مدارس و برگزاری برنامههای آموزشی میتواند به اصلاح سبک زندگی دانشآموزان کمک کند.
در کنار خانواده و مدارس، شهرداریها و دستگاههای اجرایی نیز مسئولیت مهمی بر عهده دارند. توسعه مسیرهای پیادهروی، دوچرخهسواری، پارکهای ورزشی، فضاهای عمومی مناسب برای ورزش و اجرای برنامههای همگانی، میتواند شهروندان را به فعالیت بدنی بیشتر ترغیب کند.
وجود سواحل، جنگلها، پارکهای طبیعی و مسیرهای کوهپیمایی در مازندران، ظرفیت کمنظیری برای گسترش ورزش همگانی ایجاد کرده است. بهرهگیری از این ظرفیتها با برنامهریزی مناسب میتواند نقش مهمی در کاهش کمتحرکی و کنترل چاقی داشته باشد.
پزشکان توصیه میکنند افراد دستکم ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی متوسط داشته باشند، مصرف میوه و سبزیجات را افزایش دهند، از نوشیدنیهای شیرین و غذاهای فرآوریشده کمتر استفاده کنند و خواب کافی و منظم داشته باشند. همچنین کاهش وزن باید بهصورت تدریجی و زیر نظر متخصصان انجام شود و از رژیمهای غیرعلمی پرهیز شود.
رسانههای محلی نیز میتوانند با تولید برنامههای آموزشی، معرفی الگوهای تغذیه سالم، ترویج ورزش همگانی و آگاهسازی مردم درباره خطرات چاقی، نقش مؤثری در ارتقای سلامت جامعه ایفا کنند.
چاقی امروز به یکی از مهمترین چالشهای سلامت در مازندران تبدیل شده است؛ چالشی که اگر برای کنترل آن برنامهریزی نشود، در سالهای آینده بار سنگینی بر دوش نظام سلامت و اقتصاد استان خواهد گذاشت. همکاری دانشگاه علوم پزشکی، آموزشوپرورش، شهرداریها، رسانهها، خانوادهها و خود مردم، شرط اساسی برای مقابله با این روند است. با اصلاح سبک زندگی، افزایش تحرک، تغذیه متعادل و فرهنگسازی مستمر میتوان از گسترش این معضل جلوگیری کرد و آیندهای سالمتر برای مردم مازندران رقم زد.
