تیرنگ:
مازندران با برخورداری از ظرفیتهای کمنظیر در تولید محصولات کشاورزی، باغی، دامی و شیلاتی، یکی از قطبهای مهم تأمین امنیت غذایی کشور به شمار میرود. تولید سالانه میلیونها تن محصول از شالیزارها، باغهای مرکبات، مزارع کیوی، گلخانهها و آبزیپروری، جایگاه ویژهای برای این استان ایجاد کرده است. با این حال، بخش قابل توجهی از این ظرفیت ارزشمند به دلیل کمبود یا فرسودگی صنایع تبدیلی و تکمیلی، آنگونه که باید به ثروت و اشتغال پایدار تبدیل نمیشود. کارشناسان معتقدند نوسازی و توسعه صنایع تبدیلی، یکی از مهمترین راهکارهای کاهش ضایعات، افزایش ارزش افزوده و تقویت اقتصاد کشاورزی مازندران است.
در بسیاری از فصلهای برداشت، عرضه همزمان محصولات به بازار موجب افت قیمت و زیان تولیدکنندگان میشود. نبود واحدهای فرآوری کافی باعث میشود بخشی از محصولات با قیمت پایین به فروش برسد یا حتی به دلیل فسادپذیری بالا از بین برود. این در حالی است که اگر امکانات لازم برای فرآوری، بستهبندی، سردخانه و نگهداری استاندارد فراهم باشد، میتوان علاوه بر جلوگیری از هدررفت محصولات، ارزش اقتصادی آنها را چند برابر افزایش داد.
صنایع تبدیلی مجموعهای از واحدهای فرآوری، بستهبندی، درجهبندی، خشککردن، کنسروسازی، آبمیوهگیری، تولید کنسانتره، فرآوردههای لبنی، خوراک دام، بستهبندی برنج و فرآوری آبزیان را شامل میشود. توسعه این صنایع، زنجیره تولید را تکمیل کرده و فاصله میان مزرعه تا بازار را کوتاهتر میکند.
یکی از چالشهای مهم این بخش، فرسودگی تجهیزات و فناوری بسیاری از واحدهای فعال است. ماشینآلات قدیمی، مصرف بالای انرژی، هزینههای زیاد تعمیر و نگهداری و پایین بودن بهرهوری، توان رقابتی این واحدها را کاهش داده است. در شرایطی که بازارهای داخلی و خارجی به سمت محصولات استاندارد، باکیفیت و دارای بستهبندی مناسب حرکت کردهاند، نوسازی خطوط تولید ضرورتی برای ادامه فعالیت اقتصادی محسوب میشود.
نوسازی صنایع تبدیلی، علاوه بر افزایش کیفیت محصولات، زمینه ورود به بازارهای صادراتی را نیز فراهم میکند. محصولات کشاورزی مازندران از جمله مرکبات، کیوی، برنج، گل و گیاه، فرآوردههای لبنی و آبزیان ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای بینالمللی دارند، اما تحقق این هدف نیازمند رعایت استانداردهای بهداشتی، بستهبندی مدرن و فرآوری متناسب با نیاز بازارهای هدف است.
از سوی دیگر، توسعه صنایع تبدیلی میتواند نقش مهمی در ایجاد اشتغال پایدار داشته باشد. راهاندازی یا نوسازی واحدهای فرآوری، فرصتهای شغلی متعددی در حوزههای تولید، حملونقل، بستهبندی، بازاریابی، صادرات و خدمات فنی ایجاد میکند. این موضوع بهویژه در مناطق روستایی، علاوه بر افزایش درآمد خانوارها، از مهاجرت نیروی کار به شهرها نیز جلوگیری خواهد کرد.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که حمایت از سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی باید با ارائه تسهیلات مناسب، کاهش بروکراسی اداری، حمایت از شرکتهای دانشبنیان و انتقال فناوریهای نوین همراه باشد. همچنین ایجاد خوشههای صنعتی، توسعه شهرکهای تخصصی صنایع غذایی و تقویت ارتباط میان مراکز علمی و واحدهای تولیدی میتواند زمینه افزایش بهرهوری و نوآوری را فراهم کند.
در کنار حمایتهای دولتی، نقش بخش خصوصی نیز در این مسیر بسیار مهم است. سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، استفاده از تجهیزات کممصرف، بهکارگیری سامانههای هوشمند کنترل کیفیت و توسعه برندهای معتبر، میتواند جایگاه محصولات مازندران را در بازارهای داخلی و خارجی ارتقا دهد.
نکته مهم دیگر، توجه به تکمیل زنجیره ارزش است. زمانی که محصول خام به فرآوردهای با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود، سود بیشتری نصیب تولیدکننده، سرمایهگذار و اقتصاد استان خواهد شد. این رویکرد علاوه بر افزایش درآمد، تابآوری بخش کشاورزی را در برابر نوسانات بازار نیز تقویت میکند.
مازندران از ظرفیتهای طبیعی، انسانی و تولیدی کمنظیری برخوردار است و بهرهگیری از این توانمندیها نیازمند نگاهی آیندهنگر به توسعه صنایع تبدیلی است. نوسازی واحدهای موجود، ایجاد صنایع جدید، جذب سرمایهگذاری، حمایت از نوآوری و تکمیل زنجیره تولید، میتواند این استان را به یکی از قطبهای اصلی فرآوری محصولات کشاورزی کشور تبدیل کند. بیتردید، سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی سرمایهگذاری برای اشتغال، رونق صادرات، کاهش ضایعات و توسعه پایدار اقتصاد مازندران به شمار میرود.
