تیرنگ، رضا شریعتی:
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران با تأکید بر اینکه توسعه استان بدون تأمین آب پایدار امکانپذیر نیست، از افزایش اعتبار مصوب طرحهای این شرکت به حدود ۵ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان خبر داد و گفت: نیاز آبی استان در بخشهای شرب، صنعت و کشاورزی به چهار میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب رسیده است.
مازندران اگرچه در نگاه نخست سرزمین باران و رودخانه به نظر میرسد، اما واقعیت منابع آبی استان تصویری متفاوت دارد؛ افزایش جمعیت، حضور سالانه میلیونها مسافر، توسعه شهرها و صنعت و مهمتر از همه وابستگی اقتصاد استان به کشاورزی، تأمین آب پایدار را به یکی از ضرورتهای آینده مازندران تبدیل کرده است.
در چنین شرایطی، سدسازی، مدیریت آبهای سطحی، توسعه شبکههای مدرن آبیاری و حفاظت از سفرههای زیرزمینی بخشی از برنامه توسعه استان به شمار میروند.
حیدر داودیان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران، در نشست خبری با فعالان رسانه استان که در شرکت آب منطقهای برگزار شد، با اشاره به همین ضرورتها، تأکید کرد که آب باید هم برای نیازهای امروز و هم برای آینده استان مدیریت شود.
✓گلورد؛ سازهای برای مهار سیلاب و تأمین آب
در میان طرحهای آبی مازندران، سد گلورد جایگاه ویژهای دارد؛ سازهای که به گفته داودیان یکی از افتخارات استان محسوب میشود و علاوه بر نقش آن در تأمین آب، برای مهار سیلابهای نکارود نیز اهمیت دارد.
مطالعات سد گلورد از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ انجام شد و عملیات اجرایی آن از سال ۱۴۰۱ آغاز شد. این سد سال گذشته با حضور رئیسجمهور به بهرهبرداری رسید و پل زیرقوسی آن نیز در اسفندماه با دستور رئیسجمهور وارد مدار شد.
داودیان با اشاره به نقش سد گلورد در مدیریت سیلابهای نکارود اظهار کرد: حدود ۵۰ درصد آورد رودخانه نکارود از سیلاب تأمین میشود که با احداث این سازه امکان مهار و استفاده از این منابع فراهم شده است.
وی افزود: اگر این سد ساخته نمیشد، بخشی از سیلابها از دسترس خارج میشد و در نهایت میتوانست به تخریب و خسارت منجر شود.
به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران، در طراحی و اجرای گلورد علاوه بر خود سد، موضوعاتی مانند راههای دسترسی نیز مورد توجه قرار گرفته و این مجموعه را میتوان به عنوان یک ظرفیت گردشگری نیز مورد استفاده قرار داد.
✓کشاورزی بدون آب پایدار، پایدار نمیماند
اقتصاد مازندران همچنان بر پایه کشاورزی استوار است و به همین دلیل، هر برنامهای برای آینده استان ناگزیر باید مسئله آب را در مرکز خود قرار دهد.
داودیان با اشاره به همین موضوع گفت: یکی از الزامات کشاورزی پایدار، آب پایدار است و کشاورز برای رونق فعالیت خود و در نهایت رونق اقتصاد استان به منابع مطمئن آب نیاز دارد.
در همین راستا، توسعه شبکههای مدرن آبیاری در دستور کار قرار گرفته است. در حال حاضر حدود ۵۰ هزار هکتار از اراضی استان تحت پوشش شبکههای مدرن قرار دارد و برنامهریزی برای افزایش این میزان تا ۲۰۰ هزار هکتار انجام شده است.
شبکه گلورد نیز در حال اجراست و شبکه البرز و سایر طرحهای آبیاری نیز در برنامه توسعه شرکت آب منطقهای قرار دارند.
داودیان تأکید کرد که آببندانها نیز با وجود سادگی سازه، نقش مهمی در تأمین آب مورد نیاز بخش کشاورزی دارند و میتوانند به مدیریت منابع آب کمک کنند.
✓هراز و سدهایی که قرار است آب آینده استان را تأمین کنند
گلورد تنها پروژه سدسازی مازندران نیست. سد هراز نیز با حدود ۵۵ درصد پیشرفت فیزیکی در حال اجراست و طبق برنامه، میتواند حدود ۱۴ درصد از آبهای سطحی استان را مهار کند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران با اشاره به وضعیت سدسازی در استان گفت: در حالی که میزان مهار آبهای سطحی در بسیاری از استانهای کشور به بیش از ۴۵ درصد رسیده، این رقم در مازندران حدود ۱۰ درصد است.
به گفته داودیان، همین فاصله نشان میدهد که سدسازی و مهار آبهای سطحی برای مازندران یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.
در کنار سد هراز، سدهای سجادرود و زارمرود نیز در برنامههای شرکت آب منطقهای قرار دارند که هدف اصلی از اجرای آنها تأمین آب شرب است.
مطالعات سدهای کسلیان و آزادرود نیز انجام شده و شرکت آب منطقهای به دنبال دریافت مجوزهای لازم برای ادامه مسیر این طرحهاست.
✓آب شرب؛ نیاز امروز و مسئله فردای مازندران
طرح جامع آب شرب استان در سال ۱۳۹۴ تهیه و به تأیید وزارت نیرو رسید، اما با توجه به تغییر شرایط جمعیتی و افزایش شمار مسافران و مهاجران، بازنگری آن نیز در سال ۱۴۰۳ انجام شد.
داودیان گفت نیاز آبی مازندران در بخشهای شرب، صنعت و کشاورزی در مجموع به حدود چهار میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب رسیده است.
در بخش آب شرب نیز نیاز برآوردشده از ۳۷۷ میلیون مترمکعب به حدود ۴۹۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته است.
وی با اشاره به ضرورت آیندهنگری در تأمین آب استان گفت: ما باید از امروز برای نیازهای سالهای آینده چارهاندیشی کنیم، زیرا نمیتوان افزایش جمعیت، حجم مسافران و تغییرات نیاز آبی را نادیده گرفت.
یکی از نمونههای اقدامات انجامشده در این حوزه، طرح آبرسانی به شهر ساری است که در قالب آن مخزن ۲۰ هزار مترمکعبی در باغ کرمانی و ۳.۲ کیلومتر خط انتقال احداث شد و ظرفیت انتقال آب از سد شهید رجایی به ساری از هزار لیتر بر ثانیه به هزار و ۵۰۰ لیتر بر ثانیه افزایش یافت.
به گفته داودیان، اجرای این طرح پایداری تأمین آب شرب مرکز استان را افزایش داده است.
✓وقتی سفره زیرزمینی خالی میشود
در کنار توسعه سازههای آبی، حفاظت از منابع زیرزمینی نیز یکی از محورهای مورد تأکید آب منطقهای است.
داودیان با اشاره به فشار واردشده بر سفرههای زیرزمینی، نسبت به ادامه کشت دوم در شرایط کمآبی هشدار داد و گفت: تخلیه آب زیرزمینی به معنای از دست دادن مخازن طبیعی آب است و ادامه این روند میتواند افت کمی و کیفی منابع و در نهایت فرونشست زمین را به دنبال داشته باشد.
وی تصریح کرد: شرکت آب منطقهای به عنوان متولی منابع آب، توصیه میکند در شرایط فعلی کشت دوم انجام نشود؛ چراکه تأمین آب مورد نیاز آن در بسیاری از موارد فشار بیشتری بر منابع زیرزمینی وارد میکند.
در مازندران چاههای مجاز در چارچوب قانون فعالیت میکنند، اما حدود چهار هزار حلقه چاه غیرمجاز نیز شناسایی شده که شرکت آب منطقهای مکلف به برخورد و تعیین تکلیف آنها هستیم.
داودیان در عین حال گفت تاکنون فرونشست زمین در مازندران مشاهده نشده است، اما مدیریت منابع زیرزمینی برای جلوگیری از شکلگیری چنین پدیدهای ضروری است.
✓سدها فقط برای آب نیستند
توسعه زیرساختهای آبی میتواند در حوزههای دیگری نیز برای استان ارزشآفرین باشد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران از ورود بخش خصوصی به حوزه گردشگری پیرامون سدها خبر داد و گفت حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری بخش خصوصی در حوزه گردشگری در سطح سدهای استان انجام شده است.
به گفته داودیان، این سرمایهگذاریها علاوه بر جذب گردشگر، زمینه ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی را فراهم میکند و حدود ۲.۵ هزار میلیارد تومان پروژه دیگر نیز در حال برنامهریزی و پیگیری است.
ظرفیت تولید برقآبی نیز یکی دیگر از فرصتهای پیشروی سازههای آبی استان است. در حال حاضر حدود سه مگاوات برق از ظرفیتهای موجود در حال تولید است و پیشبینی شرکت آب منطقهای این است که این ظرفیت در آینده بتواند تا حدود ۲۰۰ مگاوات افزایش یابد.
✓اعتبار بیشتر برای طرحهای آبی
اجرای این مجموعه طرحها البته نیازمند منابع مالی است. داودیان با اشاره به اعتبارات شرکت آب منطقهای مازندران گفت: سال گذشته حدود دو هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان اعتبار تخصیص یافت و هزینه شد و اعتبار مصوب امسال نیز به حدود سه هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان رسید.
وی افزود: با پیگیریهای انجامشده، مجموع اعتبار مصوب طرحهای شرکت از حدود سه هزار میلیارد تومان در سال گذشته به حدود پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است و تلاش میکنیم تمام این اعتبار به مرحله تخصیص برسد.
داودیان همچنین از استفاده از ظرفیت ماده ۵۶ خبر داد و گفت برای استفاده از این ظرفیت حدود ۲۰۰ میلیارد تومان مجوز از سازمان مدیریت دریافت شده و برای تأمین منابع بیشتر نیز مذاکرات با بانکها در حال انجام است.
در کنار پروژههای بزرگ، حدود ۳۰ پروژه کوچک و زودبازده نیز با اعتباری بالغ بر هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان در استان اجرا شده که شامل سدهای انحرافی، ایستگاههای پمپاژ، سازههای لاستیکی، دیوارهسازی و تثبیت بستر رودخانههاست.
✓پایش آب از یک مرکز
آب منطقهای مازندران در کنار اجرای پروژههای عمرانی، ایجاد زیرساختهای اطلاعاتی را نیز دنبال کرده است.
مرکز مانیتورینگ و پایش منابع آب استان از جمله این طرحهاست که اطلاعات مربوط به رودخانهها، چاههای آب زیرزمینی و سازههای آبی را جمعآوری و پایش میکند و در زمان وقوع سیلاب میتواند مبنایی برای تصمیمگیری و مدیریت بحران باشد.
راهاندازی آرشیو فنی شرکت نیز با هدف حفظ اطلاعات طرحهای گذشته انجام شده است. اطلاعات فنی و اجرایی پروژههای سالهای گذشته که پیش از این در نقاط مختلف نگهداری میشد، اکنون در قالب اسناد الکترونیکی و کاغذی در یک مرکز تخصصی جمعآوری شده تا علاوه بر استفاده در طرحهای آینده، به عنوان سرمایه علمی برای نسلهای بعد باقی بماند.
✓مازندران و ضرورت تصمیمگیری پیش از بحران
شرکت آب منطقهای مازندران اکنون مجموعهای از طرحهای بزرگ و کوچک را در دستور کار دارد؛ از سد گلورد و هراز گرفته تا سجادرود، زارمرود، کسلیان و آزادرود، توسعه شبکههای مدرن آبیاری، حفاظت از سفرههای زیرزمینی و استفاده از ظرفیت گردشگری و برقآبی سدها.
داودیان با تأکید بر اینکه هیچ پروژه توسعهای بدون اثرگذاری بر طبیعت نیست، گفت سدسازی نیز بدون خسارت نیست، اما باید منافع و خسارتهای آن در کنار یکدیگر سنجیده شود.
وی تأکید کرد: هرگونه کار توسعهای میتواند اثراتی بر طبیعت داشته باشد، اما آنچه در مقابل به دست میآید نیز کم نیست؛ از تأمین آب شرب و کشاورزی گرفته تا کنترل سیلاب و ایجاد ظرفیتهای اقتصادی.
در این میان، شرق مازندران همچنان با کمبود آب مواجه است و همین مسئله ضرورت اجرای طرحهای تأمین و مدیریت آب را دوچندان میکند.
مازندران امروز در نقطهای قرار گرفته که بارندگی و رودخانه به تنهایی پاسخگوی نیازهای رو به افزایش آن نیست. استانی که اقتصادش به کشاورزی وابسته است و جمعیت شناور قابل توجهی دارد، ناگزیر است میان توسعه، حفاظت از طبیعت و مدیریت منابع آب تعادل ایجاد کند.
