تیرنگ:
مازندران با باغهای گسترده مرکبات، یکی از مهمترین قطبهای تولید محصولات باغی کشور به شمار میرود؛ محصولاتی که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار داخلی، سهم قابل توجهی در تجارت و صادرات غیرنفتی استان دارند. در میان این محصولات، نارنگی پیشرس یا همان نارنگی ژاپنی جایگاه ویژهای دارد و هر ساله با آغاز فصل برداشت، نگاه باغداران، فعالان بازار و صادرکنندگان به کیفیت و سلامت آن دوخته میشود. اما در کنار چالشهایی مانند هزینههای تولید، نوسانات بازار، تغییرات اقلیمی و مشکلات صادرات، آفات نیز میتوانند زنجیره تولید تا عرضه این محصول را با مشکل مواجه کنند.
یکی از مهمترین آفات مورد توجه باغداران مازندران، مگس میوه است؛ آفتی که اگر جمعیت آن در زمان مناسب کنترل نشود، میتواند خسارت قابل توجهی به محصولات باغی وارد کند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که محصول تولیدشده قرار است راهی بازارهای خارجی شود. چراکه گاهی آثار آلودگی در زمان برداشت یا بستهبندی بهوضوح دیده نمیشود و ممکن است در مراحل بعدی، همزمان با رسیدن میوه، نشانههای پوسیدگی ظاهر شود. چنین اتفاقی ارزش اقتصادی محصول را کاهش میدهد و میتواند اعتبار صادراتی محصول و حتی بازارهای مقصد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در سالهای اخیر، برنامههای مختلفی برای پایش و کنترل مگس میوه در باغهای مازندران اجرا شده است. کاهش جمعیت آفت در فصل پاییز و زمستان و وضعیت مطلوب تا اواخر فروردین، نشاندهنده اثرگذاری بخشی از این اقدامات بوده است؛ با این حال، افزایش تدریجی جمعیت آفت از اواخر فروردین و مشاهده بیشترین میزان آن در نیمه و اواخر تیرماه، ضرورت تداوم مراقبت و پایش را یادآوری میکند.
اکنون با نزدیک شدن به فصل برداشت مرکبات، مسئله کنترل مگس میوه بار دیگر در صدر برنامههای حفظ نباتات قرار گرفته است؛ بهویژه آنکه حدود ۲۰ هزار هکتار از باغهای استان به تولید نارنگی پیشرس اختصاص دارد و سلامت این محصول، برای اقتصاد باغداران و بازار صادراتی مازندران اهمیت زیادی دارد.
مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به افزایش تدریجی جمعیت مگس میوه از اواخر فروردینماه گفت: با وجود مشاهده این آفت در برخی مناطق، باغات تجاری و بزرگ استان بهویژه باغهای نارنگی پیشرس تحت کنترل است و اقدامات گستردهای برای جلوگیری از خسارت به محصول در حال انجام است.
حمید نادریان مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به رصد مستمر مگس میوه در استان گفت: جمعیت این آفت در طول سال پایش میشود و در حال حاضر باغات تجاری و بزرگ استان، بهویژه باغات نارنگی پیشرس، تحت کنترل و مبارزه قرار دارند.وی با بیان اینکه رصد و پایش مگس میوه در تمام طول سال انجام میشود، اظهار کرد: پس از اقدامات مدیریتی و مبارزهای انجامشده در سال گذشته، جمعیت این آفت در فصل پاییز و زمستان کاهش پیدا کرد و تا اواخر فروردینماه نیز وضعیت مطلوبی داشتیم.نادریان افزود: از اواخر فروردینماه شکار مگس میوه در ایستگاههای پایش بهتدریج آغاز شد و جمعیت این آفت افزایش پیدا کرد، بهطوری که بیشترین جمعیت آن در نیمه و اواخر تیرماه مشاهده شد، اما در مقطعی میزان جمعیت به حدی نبود که نیاز به مبارزه گسترده وجود داشته باشد و پایش مستمر ادامه پیدا کرد.مدیرحفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به وضعیت محصولات تابستانه استان تصریح کرد: بیش از ۹۵ درصد میوههای تابستانه استان که عمدتاً در خردادماه برداشت شدند، بدون آلودگی و خسارت مگس میوه برداشت شدند.نادریان با بیان اینکه با نزدیک شدن به فصل برداشت مرکبات، برنامهریزی برای کنترل این آفت تشدید شده است، گفت: یکی از مهمترین محصولات مورد توجه ما نارنگی پیشرس یا نارنگی ژاپنی است که نخستین مرکبات برداشتشده و از محصولات مهم صادراتی استان محسوب میشود.وی ادامه داد: برای جلوگیری از خسارت مگس میوه به این محصول، اقدامات گستردهای شامل برگزاری جلسات و کارگاههای آموزشی، اطلاعرسانی، رزمایشهای مبارزه و ارائه رایگان برخی نهادهها و تجهیزات ردیابی به باغداران انجام شده است.
* احتمال مشاهده آفت در برخی باغهای رهاشده
مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به سطح حدود ۲۰ هزار هکتاری باغات نارنگی پیشرس در استان خاطرنشان کرد: در تمام این باغات برنامه مبارزه و کنترل آفت در حال اجراست و مجموعه جهاد کشاورزی برای حفظ محصول صادراتی استان بسیج شده است.نادریان درباره وضعیت فعلی باغات تجاری استان نیز گفت: براساس جمعبندیهای انجامشده، وضعیت در باغات تجاری و باغات بزرگ متعادل است و در باغاتی که محصول برای صادرات یا عرضه به بازار تولید میشود، مشکل جدی از نظر خسارت مگس میوه نداریم.وی با بیان اینکه احتمال مشاهده آفت در برخی باغهای رهاشده وجود دارد، افزود: ممکن است در باغهای رهاشده یا باغهایی که تنوع محصولات در آنها زیاد است و اقدامات کنترلی بهطور کامل انجام نشده، جمعیت مگس میوه وجود داشته باشد و خسارت جزئی ایجاد کند؛ اما این موارد با باغات تجاری و تحت مدیریت تفاوت دارد.نادریان در پاسخ به این پرسش که چرا در مقطعی اعلام شد مگس میوه کنترل شده اما با آغاز فصل میوهدهی دوباره جمعیت این آفت افزایش پیدا کرده است، توضیح داد: کنترل آفت به معنای حذف کامل آن نیست؛ رصد و پایش مگس میوه در طول سال انجام میشود و نمودار سیکل زندگی و تغییرات جمعیتی آفت بهصورت مستمر مورد بررسی قرار میگیرد.
وی افزود: ما در استان ۲۸۰ ایستگاه برای پایش و ردیابی مگس میوه داریم و از طریق این ایستگاهها مشخص میشود آلودگی در کدام مناطق وجود دارد و میزان جمعیت آفت چقدر است.مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به اینکه آلودگی نسبی مگس میوه در مناطق مرکزی و شرقی استان بیشتر است، گفت: وجود میزبانهای مناسب از جمله میوههای هستهدار، سیب، گلابی و انجیر در این مناطق، شرایط مناسبی برای افزایش جمعیت مگس میوه ایجاد میکند.
نادریان با تأکید بر اهمیت کنترل این آفت در محصولات صادراتی اظهار کرد: ممکن است خسارت مگس میوه در زمان برداشت بهصورت ظاهری روی محصول مشخص نباشد، اما چند روز بعد و در زمان رسیدن محموله به کشور مقصد، پوسیدگی محصول نمایان شود و این موضوع میتواند به برگشت خوردن محمولههای صادراتی منجر شود.وی با اشاره به صادرات بیش از ۹۰ هزار تن نارنگی در سال گذشته گفت: تمام محمولههای صادراتی بهصورت دقیق بررسی میشوند و به همین دلیل باید حساسیت باغداران نسبت به کنترل مگس میوه افزایش پیدا کند.مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران از تداوم برنامههای آموزشی و مبارزهای در شهرستانهای مختلف خبر داد و گفت: کاروانهای ترویجی، کلاسهای آموزشی و برنامههای اطلاعرسانی و پیگیری مبارزه در شهرستانهای استان در حال اجراست.نادریان در پایان با تأکید بر اینکه محور اصلی برنامههای حفظ نباتات، صیانت از مرکبات استان است، خاطرنشان کرد: مرکبات مهمترین محصول اقتصادی و یکی از محصولات اصلی صادراتی مازندران است و تمام تلاش ما این است که با پایش مستمر و اقدامات پیشگیرانه مگس میوه نتواند به محصول مرکبات استان خسارت وارد کند.
✓سخن پایانی
مگس میوه شاید در نگاه نخست تنها یک آفت باغی به نظر برسد، اما در استانی مانند مازندران که بخش مهمی از اقتصاد کشاورزی آن به مرکبات وابسته است، کنترل این آفت ابعاد گستردهتری پیدا میکند. سلامت محصول از مرحله باغ تا زمان رسیدن به بازار مقصد، مستقیماً با اعتبار تولیدکننده، باغدار و صادرکننده ارتباط دارد.
اطلاعات ارائهشده از سوی مسئولان حفظ نباتات نشان میدهد که وضعیت باغهای تجاری و بزرگ استان در شرایط فعلی تحت کنترل قرار دارد و بخش عمدهای از برنامههای پیشگیرانه نیز بر همین باغها و بهویژه باغهای نارنگی پیشرس متمرکز شده است. با این حال، وجود باغهای رهاشده یا باغهایی که اقدامات کنترلی در آنها بهصورت کامل انجام نمیشود، میتواند به عنوان کانونی برای افزایش جمعیت آفت عمل کند و در ادامه، سایر باغها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، وجود ۲۸۰ ایستگاه پایش و ردیابی مگس میوه در استان، امکان شناسایی مناطق آلوده و بررسی تغییرات جمعیتی آفت را فراهم کرده است. استمرار چنین پایشی میتواند کمک کند اقدامات مبارزهای پیش از رسیدن آفت به مرحله خسارت جدی انجام شود. با این حال، موفقیت این برنامهها بدون مشارکت باغداران امکانپذیر نیست.
آموزش، اطلاعرسانی، استفاده صحیح از روشهای مبارزه و توجه به توصیههای کارشناسان باید به بخشی جداییناپذیر از مدیریت باغ تبدیل شود. باغدار باید بداند که کنترل مگس میوه تنها یک اقدام مقطعی در زمان برداشت نیست، بلکه فرآیندی مستمر است که از شناخت چرخه زندگی آفت و پایش منظم آغاز میشود.
حفاظت از مرکبات مازندران با معیشت هزاران باغدار، اشتغال بخش قابل توجهی از مردم استان و جایگاه مازندران در بازارهای صادراتی گره خورده است. بنابراین هر اقدامی که امروز برای کنترل مگس میوه و پیشگیری از خسارت آن انجام شود، در واقع سرمایهگذاری برای حفظ تولید، بازار و اعتبار مرکبات مازندران در آینده خواهد بود.
