عبور از مرز بحران
عبور از مرز بحران
زمین در 30 سال گذشته به‌صورت متناوب گرم‌تر شده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که 30 سال آینده برای خاورمیانه از جمله کشور ما در حوزه تغییرات اقلیمی و بحران‌های ناشی از آن دهه‌های پرمخاطره‌ای است.

تیرنگ:

زمین در 30 سال گذشته به‌صورت متناوب گرم‌تر شده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که 30 سال آینده برای خاورمیانه از جمله کشور ما در حوزه تغییرات اقلیمی و بحران‌های ناشی از آن دهه‌های پرمخاطره‌ای است.
آمارهای بارش سالانه در فلات ما دقیقاً نشان دهنده کاهش شدید نزولات جوی در سال‌های اخیر است. از سوی دیگر کارشناسان می‌گویند هر ساله بر دامنه خشکسالی استان‌ها افزوده می‌شود. غالب استان‌های کشور به غیر چند استان از جمله مازندران، «گیلان»، «اردبیل» و «چهارمحال‌وبختیاری» وضعیتی بحرانی دارند. به عبارتی بحران خشکسالی از مرز‌های متعارف عبور کرده است.
آنها می‌گویند که مسئولان کشور و مازندران هیچ طرح راهبردی برای مواجهه با «بحران مهاجرت ناشی از تغییرات اقلیمی» ندارند.
سحر جعفر صالحی کنشگر محیط زیست در گفتگو با خبرنگاران با بیان اینکه تغییراتی که انسان به واسطه مصرف سوخت‌های فسیلی، گسترش صنعت و پیشرفت تکنولوژی در اقلیم جهان ایجاد کرده، امروزه به تهدیدی اساسی انجامیده است، افزود: تغییر در اقلیم به تغییر حاد در آب‌وهوا منجر شده، به طوری که مناطق وسیعی از جهان در معرض خشکسالی قرار گرفته‌اند و مناطقی با بارش‌های جوی خارج از فصل در معرض آسیب قرار می‌گیرند.
این کنشگر محیط زیست با اشاره به شواهد علمی مبنی بر افزایش گرمایش زمین ناشی از انباشت گازهای گلخانه‌ای، گفت: وقتی این واقعیت را در کنار واقعیت افزایش جمعیت کره زمین و افزایش نیازها قرار می‌دهیم چشم‌انداز هولناک‌تری را پیش‌روی وضعیت و کیفیت زیست بشر باید متصور باشیم؛ در این چشم‌انداز به زعم آنتونی گیدنز امروزه «ما در لبه تغییر اقلیم جهان قرار داریم»، یعنی در آستانه‌ی یک تغییر اساسی که با هیچ تغییری در تمدن‌های گذشته قابل مقایسه نیست. چون در هیچ بازه تاریخی، انسان چنان تأثیری بر وضعیت کره زمین نداشته است.

این پژوهشگر اجتماعی با اذعان بر اینکه تغییر اقلیم نه یک مسئله احتمالی بلکه همه ما به نوعی در حال تجربه آن هستیم، افزود: نه تنها در بین دانشمندان بلکه در باورعمومی نیز شما از هر شهروند عادی که سوال کنید حتماً می‌تواند تغییراتی را در تجربه زیسته خود بیان کند که حاکی از لمس و درک تغییرات اقلیمی در باور عمومی است. کشاورزانی که تحت تأثیر تغییرات آب و هوا هر سال متضرر می‌شوند یا روستائیانی که معیشت و امکان زیست‌شان به دلیل خشکسالی مورد تهدید قرار گرفته و مجبور به مهاجرت به نقاط دیگر می‌شوند و یا شهروندانی که سیل خانه‌شان را از آنها ربوده است.

وی با اشاره به این مهم که همه ما به نوعی با ابعاد این مسئله درگیر هستیم و آن قدر شواهد فراوان در دسترس هست که شاید دیگر نیاز به استدلال علمی برای اثبات پدیده تغییر اقلیم نباشد، افرود: با این حال سوال اساسی این است که چرا معمولاً به گونه‌ای عمل می‌کنیم که انگار این مسئله وجود ندارد؟ برای پاسخ به این سوال، جامعه‌شناسی مثل گیدنز استدلال می‌کند که غالباً خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی برای ما ملموس و فوری نیست برای همین به آن اهمیت نمی‌دهیم یا حاضر نیستیم اقدامی جهت تغییر نگرش‌ها و سبک زندگی انجام بدهیم. روان‌شناسان اجتماعی به این وضعیت می‌گویند ” نادیده گرفتن آینده”. به این معنی که آینده به اندازه حال برای ما واقعی نیست، بنابراین به موضوعات ضروری دم‌دستی می‌پردازیم و بقیه را نادیده گرفته یا به تعویق می‌اندازیم.

جعفرصالحی با اشاره به اینکه تغییرات آب و هوا ناشی از فعالیت انسانی است، حل آن را هم به دست انسان‌ها دانست و با بیان اینکه کشورها و صنایعی که آلاینده صنعتی بیشتری تولید می‌کنند، مسئولیت بیشتری دارند، افزود: سیاست‌های ملی و بین‌المللی باید به گونه‌ای باشد که آنها را مجبور به قبول مسئولیت کند. اما پیش‌شرط این مهم، خواست مدنی است.

✓نابود کردن منابع طبیعی تجدیدپذیر مانند جنگل و مرتع اثرات سویی بر وضعیت آب و هوایی دارد

پروفسور یخکشی در گفت‌وگو با تیرنگ با بیان اینکه تغییرات آب و هوایی در طی سال‌ها و به مرور و از زمانی که انسان دست به نابودی طبیعت زد، به وجود آمد، گفت: نابود کردن منابع طبیعی تجدیدپذیر مانند جنگل و مرتع اثرات سویی بر وضعیت آب و هوای یک منطقه گذاشته و تغییرات آب و هوایی نقش مهمی در بحران خشکسالی جهان گذاشت؛ در ایران نیز اثرات سوء خشکسالی بیشتر مشاهده و احساس می‌شود چرا که سطح وسیعی از منابع طبیعی تجدیدپذیر کشور تخریب شده است. تا زمانی صاحبان صنایع تصمیم نگیرند که متعادل و درست رفتار کنند ما شاهد تغییرات آب و هوایی خواهیم بود.

پدر دانش محیط زیست با بیان اینکه
دولت به دنبال راهی برای مدیریت و حل بحران خشکسالی و بحران آب در کشور است اما در صورت ادامه روند خشکسالی، ازدیاد جمعیت در ایران و مصرف بی رویه آب، این بحران‌ها شدیدتر می‌شوند، افزود: ممکن است در آینده نه چندان دور بسیاری از شهرهای ایران فاقد آب شوند و مردم آن مناطق به ویژه مردم فلات مرکزی ایران مجبور به مهاجرت شوند و اگر به استان‌های دیگری که منابع آبی بیشتری را در اختیار دارند مهاجرت کنند قطعا بحران شدید فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و کمبود منابع در این استان‌ها به وجود می‌آید. باید دولت راهکارها و تمهیدات لازم را برای جلوگیری از تشدید این بحران‌ها انجام دهد.

✓مهمترین چالش فعلی استان، بحران آب و خشکسالی است

محمدرضا رضوی مدیر کل هواشناسی استان با بیان اینکه مسائل آب وهوایی از شرایط خاص خود برخوردار است، تصریح کرد: مهمترین چالش فعلی استان، بحران آب و خشکسالی است.

رضوی با نگرانی از وضعیت منابع ذخیره آب در استان، اضافه کرد: خیلی از آب‌بندان‌ها به‌ویژه در مناطق غرب استان از بین رفت و مناطق شرق تا مرکز استان تحت تأثیر خشکسالی شدید تا بسیار شدید قرارگرفته است که این موضوع ما را نگران کرده است.

مدیرکل هواشناسی مازندران احتمال تکرار سیل‌های یخچالی در برخی نقاط استان را تایید کرد و در ادامه گفت: افزایش دمای هوا طی سال‌های اخیر فقط در مناطق جلگه‌ای رخ نداده و در مناطق کوهستانی و مرتفع نیز مردم شاهد این افزایش دما هستیم و طبیعی است که در چنین شرایطی سرعت ذوب برف‌ها و یخچال‌های طبیعی بیشتر می‌شود و احتمال وقوع سیلاب‌های یخچالی افزایش می‌یابد که نمونه بارز آن سیلاب دلیر چالوس در مرداد ماه سال گذشته است که همراه با خسارات جانی و مالی بوده است.

وی تصریح کرد: کاهش بارندگی و تغییر الگوی بارش، کم شدن دبی آب رودخانه‌ها، پایین رفتن ایستایی آب‌های زیر زمینی و پیش روی جبهه آب شور به جبهه آب شیرین در سواحل نشانه‌های پیش روی خشکسالی در استان مازندران است.

مدیرکل هواشناسی مازندران با تاکید بر اینکه یکی از مسائل مهم احیا آب‌بندان‌ها در پایین دست است که عملا این کار هم مقدور نیست، بیان کرد: خشکسالی در مازندران از این پس تداوم خواهد داشت؛ حتی اگر یک سال ترسالی داشته باشیم نمی‌تواند جبران انباشت خشکسالی را داشته باشد و آن هم خسارتش بیشتر از استفاده‌اش است؛ به‌این دلیل که امکان نگهداشت آب را نداشتیم.
رضوی در ادامه اظهارداشت: تصور همه از مازندران این است که استانی پُرباران بوده ولی برعکس تلفیق جلگه و کوهستان در غرب استان بارش بیشتر را فراهم آورده است ولی برنامه‌ای برای ذخیره آب نداریم.

ناگفته پیداست که از هم‌اکنون آماده کردن ذهن شهروندان و آماده کردن طرح‌های راهبردی از سوی مسئولان ملی و استانی یک ضرورت غیر قابل تردید است که در نوع خود می‌تواند آثار این بحران را کاهش دهد.