تیرنگ:
با آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی در استانهای شمالی کشور، بهویژه مازندران، یکی از چالشهای تکرارشوندهای که هر ساله مورد توجه مسئولان قرار میگیرد، سوزاندن بقایای گیاهی و کاه و کلش مزارع است. اگرچه برخی کشاورزان این روش را بهعنوان راهکاری سریع و کمهزینه برای پاکسازی زمین و آمادهسازی آن برای کشت بعدی انتخاب میکنند، اما کارشناسان حوزه محیط زیست، بهداشت و ایمنی بارها نسبت به پیامدهای گسترده این اقدام هشدار دادهاند. آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی نهتنها موجب آلودگی هوا و از بین رفتن مواد آلی و حاصلخیزی خاک میشود، بلکه در بسیاری از موارد جان و مال شهروندان را نیز در معرض تهدید قرار میدهد. در استان مازندران که بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی در مجاورت محورهای مواصلاتی قرار گرفتهاند، انتشار دود ناشی از این آتشسوزیها میتواند دید رانندگان را به شدت کاهش داده و زمینه وقوع تصادفات زنجیرهای و حوادث ناگوار را فراهم کند.
در سالهای اخیر دستگاههای اجرایی، قضایی و انتظامی با اجرای برنامههای آموزشی، اطلاعرسانی و همچنین اعمال قوانین بازدارنده تلاش کردهاند تا از تکرار این رفتار جلوگیری کنند، اما همچنان گزارشهایی از وقوع حوادث ناشی از آتش زدن کاه و کلش منتشر میشود. این مسئله نشان میدهد که علاوه بر برخوردهای قانونی، افزایش آگاهی عمومی و ترویج روشهای نوین مدیریت بقایای کشاورزی ضرورتی انکارناپذیر است. از سوی دیگر، حفاظت از محیط زیست و صیانت از سلامت عمومی تنها وظیفه نهادهای دولتی نیست، بلکه نیازمند مشارکت و مسئولیتپذیری همه شهروندان، بهویژه بهرهبرداران بخش کشاورزی است.
در همین راستا، وقوع یک سانحه رانندگی در محور آمل به سرخرود که بر اساس گزارش پلیس، دود ناشی از آتش زدن بقایای یک شالیزار از عوامل اصلی آن بوده است، بار دیگر اهمیت این موضوع را در کانون توجه قرار داد. این حادثه که با برخورد چهار دستگاه خودرو و آتش گرفتن کامل یکی از خودروها همراه بود، خوشبختانه تلفات جانی در پی نداشت، اما خسارات مالی قابل توجهی بر جای گذاشت و زنگ خطری جدی برای مسئولان و کشاورزان محسوب میشود. پس از این اتفاق، دادستان مرکز مازندران با تأکید بر ابعاد حقوقی، زیستمحیطی و اجتماعی این موضوع، نسبت به برخورد قانونی با افرادی که با آتش زدن کاه و کلش سلامت عمومی و امنیت جادهها را به خطر میاندازند هشدار داد و از کشاورزان خواست با پرهیز از این اقدام، در حفظ محیط زیست، کاهش خطرات رانندگی و صیانت از جان شهروندان همکاری کنند.
✓هشدار دادستان مرکز مازندران به آتشافروزان مزارع
دادستان مرکز مازندران با هشدار نسبت به پیامدهای آتش زدن کاه و کلش در حاشیه جادهها، این اقدام را تهدیدی برای بهداشت عمومی، محیط زیست و ایمنی تردد دانست و از برخورد قانونی با متخلفان خبر داد.
علیاکبر عالیشاه گفت: آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی، علاوه بر افزایش احتمال سرایت آتش به اراضی، مزارع و اموال مردم، با ایجاد حجم گستردهای از دود، دید رانندگان را کاهش داده و زمینه وقوع تصادفات خطرناک را فراهم میکند.
سرهنگ هادی عبادی در گزارشی به خبرنگاران اظهار کرد: در پی کسب خبری از مرکز فوریت های پلیسی ۱۱۰ مبنی بر برخورد ۴ دستگاه خودرو با یکدیگر در محورآمل_سرخرود، ماموران پلیس راه آمل سریعا به محل حادثه عزیمت کردند.
وی گفت: ماموران با حضور در محل حادثه در حوالی روستای «رفیع آباد» در بررسی های اولیه دریافتند به علت آتش زدن کاه و کلش زمین شالیزاری کنار جاده، توسط کشاورز دود ناشی از حریق موجب کاهش دید رانندگان شده و این حادثه را رقم زد.
سرهنگ عبادی با اشاره به حریق خودرو سواری «ام وی ام» در این حادثه که وارد شانه خاکی جاده و زمین کشاورزی شده، افزود: خودروی موصوف با ورود به داخل زمین کشاورزی دچار حریق شد و قبل از حضور عوامل آتش نشانی و امدادی به طور کامل سوخت. این حادثه تلفات جانی و مصدوم نداشت.
رئیس پلیس راه استان مازندران به کشاورزان زحمتکش استان توصیه کرد و هشدار داد: از آتش زدن کاه و کلش در زمین های اطراف جاده جدا خودداری کنند تا زمینه بروز تصادف و تهدید کاربران ترافیکی را ایجاد نکند.
وی با اشاره به مفاد قانونی جرم آتش زدن کاه و کلش، گفت: برابر ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی این اقدام کشاورزان مجازات حبس تا یکسال و جزای نقدی را در پی خواهد داشت.
وی با تأکید بر مسئولیتپذیری همگانی، از کشاورزان خواست برای حفظ محیط زیست، صیانت از سلامت عمومی و پیشگیری از حوادث، از سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی خودداری کنند.
دادستان مرکز مازندران با اشاره به ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی افزود: اقدامات مخاطرهآمیز علیه بهداشت عمومی جرم محسوب میشود و مرتکبان این تخلف، علاوه بر جبران خسارت، با مجازاتهایی از جمله حبس و جزای نقدی مواجه خواهند شد.
عالیشاه در پایان تأکید کرد: در صورت وقوع تصادف، اگر کاهش دید رانندگان ناشی از دود حاصل از آتش زدن کاه و کلش در بروز حادثه مؤثر باشد، این موضوع از سوی پلیس بهعنوان یکی از عوامل وقوع تصادف در پرونده لحاظ خواهد شد.
پیشتر ئیس پلیس راه مازندران گفت: آتش افروزی کاه و کلش در اراضی شالیزاری آمل به سرخرود زمینه تصادف چهار دستگاه خودروی سواری سوختن کامل یک دستگاه خودرو«ام وی ام» شد.
سرهنگ هادی عبادی در گزارشی به خبرنگاران اظهار کرد: در پی کسب خبری از مرکز فوریت های پلیسی ۱۱۰ مبنی بر برخورد ۴ دستگاه خودرو با یکدیگر در محورآمل_سرخرود، ماموران پلیس راه آمل سریعا به محل حادثه عزیمت کردند.
وی گفت: ماموران با حضور در محل حادثه در حوالی روستای «رفیع آباد» در بررسی های اولیه دریافتند به علت آتش زدن کاه و کلش زمین شالیزاری کنار جاده، توسط کشاورز دود ناشی از حریق موجب کاهش دید رانندگان شده و این حادثه را رقم زد.
سرهنگ عبادی با اشاره به حریق خودرو سواری «ام وی ام» در این حادثه که وارد شانه خاکی جاده و زمین کشاورزی شده، افزود: خودروی موصوف با ورود به داخل زمین کشاورزی دچار حریق شد و قبل از حضور عوامل آتش نشانی و امدادی به طور کامل سوخت. این حادثه تلفات جانی و مصدوم نداشت.
رئیس پلیس راه استان مازندران به کشاورزان زحمتکش استان توصیه کرد و هشدار داد: از آتش زدن کاه و کلش در زمین های اطراف جاده جدا خودداری کنند تا زمینه بروز تصادف و تهدید کاربران ترافیکی را ایجاد نکند.
وی با اشاره به مفاد قانونی جرم آتش زدن کاه و کلش، گفت: برابر ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی این اقدام کشاورزان مجازات حبس تا یکسال و جزای نقدی را در پی خواهد داشت.
✓سخن پایانی
مجموعه هشدارهای صادرشده از سوی دستگاه قضایی و پلیس راه مازندران نشان میدهد که آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی دیگر صرفاً یک اقدام سنتی یا مسئلهای مرتبط با مدیریت مزارع نیست، بلکه موضوعی است که ابعاد مختلف زیستمحیطی، اجتماعی، بهداشتی و حقوقی پیدا کرده است. تجربههای گذشته و حوادثی که در سالهای اخیر رخ دادهاند، ثابت میکند دود ناشی از این آتشسوزیها میتواند در مدت زمانی کوتاه دید رانندگان را به حداقل رسانده و زمینه وقوع تصادفات سنگین، خسارات مالی گسترده و حتی تلفات انسانی را فراهم کند. از سوی دیگر، انتشار آلایندهها، تخریب کیفیت هوا، آسیب به موجودات زنده و کاهش حاصلخیزی خاک نیز از دیگر پیامدهای این اقدام است که آثار آن تنها محدود به یک مزرعه یا یک منطقه نخواهد بود.
بر همین اساس، اجرای دقیق قوانین و برخورد با متخلفان میتواند نقش بازدارنده مهمی در کاهش این تخلفات داشته باشد، اما راهکار اساسی، ارتقای فرهنگ عمومی و توسعه روشهای جایگزین برای مدیریت بقایای کشاورزی است. استفاده از تجهیزات مکانیزه، تبدیل بقایای گیاهی به کود آلی، بهرهگیری از فناوریهای نوین کشاورزی و حمایت از کشاورزان برای اجرای این روشها، میتواند ضمن حفظ بهرهوری اراضی، از بروز خسارات جبرانناپذیر نیز جلوگیری کند. همچنین همکاری میان دستگاههای اجرایی، سازمان جهاد کشاورزی، اداره کل محیط زیست، پلیس راه و دستگاه قضایی در کنار آموزش مستمر بهرهبرداران، نقش مهمی در کاهش این پدیده خواهد داشت.
حادثه محور آمل به سرخرود نیز نمونهای روشن از پیامدهای بیتوجهی به این هشدارهاست؛ حادثهای که اگرچه خوشبختانه بدون تلفات جانی پایان یافت، اما میتوانست ابعاد بسیار گستردهتری پیدا کند. همین موضوع ضرورت رعایت قوانین و توجه به توصیههای ایمنی را بیش از پیش آشکار میکند. از این رو انتظار میرود کشاورزان با درک مسئولیت اجتماعی خود، از سوزاندن کاه و کلش خودداری کرده و در حفظ امنیت جادهها، سلامت شهروندان و حفاظت از محیط زیست مشارکت فعال داشته باشند.
در نهایت، تحقق کشاورزی پایدار و توسعه متوازن تنها زمانی امکانپذیر خواهد بود که منافع اقتصادی با حفظ محیط زیست، سلامت عمومی و امنیت اجتماعی همراه باشد. پیشگیری از حوادث، کاهش آلودگی هوا و حفاظت از منابع طبیعی نیازمند همکاری همه اقشار جامعه است و هر اقدامی که بتواند از وقوع چنین حوادثی جلوگیری کند، سرمایهگذاری برای حفظ جان انسانها و آینده محیط زیست کشور خواهد بود. استمرار آموزش، نظارت مؤثر و اجرای قانون در کنار مشارکت آگاهانه کشاورزان، میتواند زمینه کاهش چشمگیر این تخلفات و افزایش ایمنی جادهها و سلامت عمومی را فراهم سازد.
