سحر است برخیز!
سحر است برخیز!
ماه مبارک رمضان در استان مازندران همانند سایر مناطق کشور از روزگاران قدیم همراه با آیین‌ها و سنت‌های مختلف حال و هوای خاصی دارد.

 

تیرنگ:
ماه مبارک رمضان در استان مازندران همانند سایر مناطق کشور از روزگاران قدیم همراه با آیین‌ها و سنت‌های مختلف حال و هوای خاصی دارد.
تاریخ غنی مردم مازندران برخاسته از آداب و سنن گذشتگان و ریشه در فرهنگ دینی آنان دارد و در هر مناسبتی برنامه‌های آیینی و خاص برگزار و این آیین‌ها جایگاه ویژه‌ای در بین مردمان این دیار داشته ‌است.

این آیین‌های سنتی که هریک پیامی دارد در گذر زمان دچار تغییراتی شده است اما به لطف برخی از علاقه مندان به فرهنگ و سنن این سرزمین به طور کامل از بین نرفته و همچنان در مناطق مختلف برگزار می‌شود و زمینه‌ای شده تا نسل جوانان سنت‌های گذشتگان خود را فراموش نکنند.

«محمد سمیعی» پژوهشگر در این باره به گفت: نخستین استانی که به آن خواهیم پرداخت، استان مازندران بوده که به نخستین خاستگاه تشیع در ایران معروف است. به‌همین دلیل اغلب شعائر اسلامی در این منطقه مورد توجه قرارد داشته که یکی از آن ها اشتیاق در انجام آیین‌های ماه مبارک رمضان است. از جمله آداب و رسوم و اعتقادات مردم در اين ماه نذورات مختلفی است كه مردم به آن توجه خاصی دارند.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم یکی از قدیمی ترین آئین‌های مردم این منطقه در این ماه را بیان کنیم باید به استقبال رفتن مردم استان مازندران از این ماه اشاره کرد به این معنا که مردم استان مازندران براي برآورده شدن آرزوها و ارتباط معنوي با خدا سه روز مانده به ماه مبارك رمضان را روزه می‌گيرند.

آئین بیدار کردن همسایگان هنگام سحر

سمیعی تاکید کرد: از مهم ترین آداب و رسوم مردم محلی استان مازندران که همچنان یکی از جالب ترین این آداب و رسوم است، می توان به رسم بیدارکردن همسایگان اشاره کرد. چرایی این کار به این دلیل است که در قدیم ممکن بود عده‌ای، سحر را خواب بمانند. به‌ همین دلیل برخی افراد ظرفی فلزی و چوبی بر می‌داشتند و در کوچه‌ها راه می‌افتادند. آن ها یکی، دو ساعت قبل از اذان صبح با چوب روی ظرف می‌کوبیدند و با صدای بلند و رسا می‌گفتند که «سحر است برخیز!» یا «سحر برخیز که صبح صادق آمد» و به این ترتیب مردم را برای خوردن سحر و روزه گرفتن از خواب، بیدار می‌کردند.

سنت سحرخوانی

وی اظهارداشت: سنت دیگری که مردم این استان در ماه مبارک رمضان انجام می‌دهند، سنت سحرخوانی است و مردم روزه‌دار مازندران بر حفظ و اجرای آن مبادرت می‌ورزند. این سنت هنوز در مناطق کوهستانی استان مانند روستاهای سوادکوه، منطفه دو هزار تنکابن، منطقه بندپی بابل و به ویژه در چهاردانگه و دودانگه ساری برگزار می‌شود و مردم روزه دار با سحرخوانی آوازخوانان خود را برای سحر آماده می‌كنند.

نذر حلوا و ختم انعام ویژه ماه مبارک رمضان

این پژوهشگر تاکید کرد: البته مردم استان مازندران نیز در طی سی روز ماه مبارک رمضان، نذوراتی زیادی هم دارد، از جمله نذر ختم انعام و نذر حلوا که در ادامه به معرفی هرکدام خواهیم پرداخت.نذر ختم انعام هم از آیین‌های ویژه مردم این استان در این ماه است. به این معنا که هرگاه افرادی حاجتی داشته باشند، برای برآورده‌شدن آن نذر ختم انعام می‌کنند و برای این کار از کسانی که در قرائت قرآن تبحر دارند دعوت می‌کنند و به هنگام خواندن قرآن مقداری نمک، چند قرص نان و چند ظرف آب در سینی بزرگی می‌گذارند و در مجلس قرار می‌دهند. در ادامه پس از خواندن سوره انعام افراد روزه خود را با غذاهايی كه در سينی قرار دارد باز مي‌كنند و نان‌های باقی‌مانده را به عنوان تبرك در سفره نان قرار مي‌دهند تا بركت پيدا کند. البته ناگفته نماند که پس از آن صاحب مجلس سفره افطار را پهن می‌كند.
وی افزود: نذر حلوا نیز از دیگر آیین‌های مردم این منطقه است که شب ۱۵ ماه مبارک رمضان هم‌زمان با میلاد امام حسن مجتبی(ع) زنان به عنوان نذر، قند، چای، خرما و زغال به مسجد می‌برند که این کار تا پایان ماه مبارک رمضان ادامه دارد. همچنين در كنار اين مواد حلوا، آش، زولبيا و باميه سنتی، فرنی، آبگوشت و باقلای پخته با پلو نیز به ميان روزه‌داران برده می‌شود. گفتنی است یکی از رسوم خوب و ماندنی مردم استان این بود که هرکسی که در زمان افطاری نذر داشت، مجمعه‌ای از كل نذورات خود را به عنوان افطاری درست کرده و به زندان شهر می‌برد.

آئین روزه سری

سمیعی گفت: آیین «روزه‌ سری» نیز یکی دیگر از رسوم ماندنی مردم این استان در ماه مبارک رمضان بوده و ویژه روزه اولی‌ها است. آن ها وقتی بتوانند نخستین روزه خود را بگیرند، انتظار دارند والدینشان به آن‌ها هدیه بدهند و تا زمانی که از جانب بزرگ‌ترها به عنوان روزه‌سری هدیه‌ای نگیرند، افطار نمی‌کنند. البته این هدایا به صورت معمول شامل چادر نماز و طلاجات برای دختران، پول و انواع نقره‌جات قدیمی برای پسران است.

خوراک ویژه مردم استان مازندران هنگام افطار و سحر

وی ادامه داد: اگر بخواهیم درباره غذاهای ویژه ماه رمضان مردم استان مازندران صحبت کنیم باید گفت که سفره افطاری و سحری مازندرانی‌ها متنوع و خوش‌ آب و رنگ است. شیرآش، راغون دشو، شکرپلا، اوحلوا، کوکو، شامی سبزی، تخم مرغ و برنج؛ خوردنی‌های این سفره‌ها را تشکیل می‌دهند. در قدیم نیز مردم استان قرقناق را که از غذاهای محلی مازندران است درست کرده و آن را هنگام سحری می‌خوردند، چراکه اعتقاد داشتند خوردن این غذاها در طول روز مانع گرسنگی و ضعف می‌شود.

آیین قرآن به سر

وی افزود: «قرآن به‌سر» اصطلاحی محلی است که مازندرانی‌ها به آیین‌های ویژه شب قدر می‌گویند. مردم این استان در این شب‌ها به مساجد و تکیه ها می‌روند و به خواندن قرآن و ادعیه می‌پردازند. همچنین آن ها در شب‌های نوزدهم یعنی شب ضربت خوردن و شب بیست ویکم ماه رمضان یعنی شب شهادت حضرت علی(ع) را به سوگواری می‌نشینند. این سوگواری نیز شامل شعرگویی در مدح حضرت علی (ع) است. از طرفی دیگر مردم در این شب نذورات خود را به صورت پول داخل كشكول می‌گذارند و در آن شب خرما، شربت زعفرانی و فرنی به عنوان نذورات به روزه‌داران داده می‌شود.

وی گفت: در پایان نیز می توان به دیگر آداب و رسوم مردم این استان در ماه مبارک رمضان از جمله دعوت از اقوام و فاميل به افطاري، قرائت مناجات ابوحمزه ثمالي و خواندن يك جزء از قرآن توسط با‌سوادان و … اشاره کرد.