تیرنگ، مجید دهقان
جامعه عشایری، یکی از اصیلترین و مولدترین اقشار ایران است که با وجود تمام دشواریهای زندگی در مناطق کوهستانی و ییلاقی، همچنان نقشی بیبدیل در تأمین امنیت غذایی کشور ایفا میکند. این قشر پرتلاش، با تولید بخش قابل توجهی از گوشت قرمز، لبنیات و دیگر فرآوردههای دامی، سهم مهمی در پایداری اقتصاد کشاورزی و دامپروری دارد. در روزگاری که افزایش جمعیت، تغییرات اقلیمی، نوسانات اقتصادی و چالشهای تأمین مواد غذایی، امنیت غذایی کشورها را به یکی از مهمترین دغدغههای دولتها تبدیل کرده است، توجه به ظرفیتهای جامعه عشایری بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.
استان مازندران، اگرچه بیشتر با شالیزارها، باغهای مرکبات و جنگلهای سرسبزش شناخته میشود، اما در ارتفاعات و مناطق ییلاقی آن، هزاران خانوار عشایری با پرورش دام سبک، بخشی از چرخه تولید گوشت قرمز استان را بر عهده دارند. این تولیدکنندگان، با اتکا به تجربه نسلهای گذشته و بهرهگیری از مراتع طبیعی، نقشی مؤثر در حفظ سرمایه دامی و استمرار تولید ایفا میکنند. با این حال، زندگی عشایری همواره با مشکلاتی همچون کمبود زیرساختها، سختی دسترسی به خدمات، افزایش هزینههای تولید، تأمین نهادههای دامی، کمبود منابع آب، راههای ارتباطی نامناسب و مخاطرات طبیعی همراه بوده است.
کارشناسان معتقدند تقویت تولید در بخش عشایری تنها با حمایتهای مقطعی محقق نمیشود، بلکه نیازمند برنامهریزی بلندمدت، سرمایهگذاری هدفمند و ارائه خدمات تخصصی است. تأمین علوفه، توسعه خدمات دامپزشکی، بیمه دام، آموزش بهرهبرداران، بهبود مدیریت گله و ایجاد زیرساختهای مناسب، از جمله اقداماتی است که میتواند ضمن کاهش هزینههای تولید، بهرهوری دامداری عشایری را افزایش دهد. از سوی دیگر، حفظ معیشت عشایر به معنای حفظ بخشی از سرمایه تولیدی کشور است؛ سرمایهای که جایگزینی آن به آسانی ممکن نیست.
در سالهای اخیر، سیاستگذاران بخش کشاورزی تلاش کردهاند با حضور میدانی در میان عشایر، مسائل و مشکلات آنان را از نزدیک بررسی کرده و راهکارهای اجرایی برای رفع موانع تولید ارائه دهند. این رویکرد، علاوه بر افزایش اعتماد میان تولیدکنندگان و مسئولان، امکان تصمیمگیری دقیقتر و مبتنی بر واقعیتهای میدانی را فراهم میکند. بدون تردید، حمایت از جامعه عشایری سرمایهگذاری برای تقویت امنیت غذایی، رونق اقتصاد روستایی، حفظ مراتع، جلوگیری از مهاجرت و افزایش تولید داخلی است؛ هدفی که تحقق آن نیازمند عزم جدی همه دستگاههای اجرایی خواهد بود.
✓ پشتیبانی از جامعه عشایری؛ راهبردی در مسیر خودکفایی تولیدات دامی مازندران
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی مازندران با تاکید بر نقش اثرگذار عشایر در تامین گوشت قرمز و بخشی از نیاز پروتئینی کشور گفت: حضور میدانی در میان عشایر، بهترین مسیر برای شناخت دقیق مسائل، ارزیابی ظرفیتها و تدوین راهکارهای کارشناسی برای تقویت تولید و رفع موانع پیشروی این جامعه مولد است.
حسین نگهدار در بازدید از جامعه عشایری در منطقه ییلاقی لاریجان آمل ،اظهار کرد: عشایر این منطقه با وجود شرایط خاص اقلیمی، محدودیتهای زیرساختی و دشواریهای ناشی از استقرار در مناطق ییلاقی، سهم مهمی در حفظ دامداری سنتی، تولید دام سبک و تامین بخشی از گوشت قرمز استان دارند و باید حمایتهای فنی، زیرساختی و پشتیبانی از آنان با جدیت دنبال شود.
وی افزود: در این برنامه، موضوعات مهمی از جمله تامین نهادههای دامی، دسترسی به آب شرب دام، وضعیت راههای دسترسی، خدمات دامپزشکی، پوشش واکسیناسیون، مدیریت بهداشت دام، تامین علوفه، بیمه دام و ضرورت تقویت زیرساختهای پشتیبان تولید مورد بررسی قرار گرفت تا بر اساس آن، مسیر پیگیریهای اجرایی و تخصصی مشخص شود.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی مازندران با بیان اینکه توسعه دامداری عشایری نیازمند نگاه تلفیقی و بینبخشی است، تصریح کرد: بخشی از مسائل مطرحشده در حوزه وظایف درونسازمانی قرار دارد و بخشی دیگر نیازمند هماهنگی و همافزایی با دستگاههای اجرایی مرتبط است. بر همین اساس، سازمان جهاد کشاورزی استان تلاش خواهد کرد با اولویتبندی مطالبات، راهکارهای عملیاتی و قابل اجرا را دنبال کند.
نگهدار ادامه داد: یکی از محورهای مهم در اینگونه برنامهها، بررسی شرایط تولید، وضعیت تغذیه دام، مدیریت گله و نیازهای بهرهبرداران در حوزه آموزشهای فنی و ترویجی است. ارتقای بهرهوری در دامداری عشایری تنها با تامین نهاده محقق نمیشود، بلکه انتقال دانش فنی، بهبود مدیریت تغذیه، کنترل بیماریها و استفاده از ظرفیت خدمات تخصصی نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
وی تاکید کرد: عشایر به عنوان یکی از پایههای مهم اقتصاد دامپروری کشور، شایسته حمایت هدفمند، پایدار و کارشناسی هستند و هر میزان که در حوزه خدماترسانی، پشتیبانی تولید و کاهش هزینههای تمامشده برای این جامعه برنامهریزی دقیقتری انجام شود، آثار آن در افزایش تولید، پایداری معیشت و صیانت از سرمایه دامی استان نمایان خواهد شد.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی مازندران با قدردانی از تلاش دامداران سختکوش منطقه لاریجان گفت: مسائل و مشکلات مطرحشده با رویکرد کارشناسی جمعبندی و از مسیرهای اجرایی و تخصصی پیگیری خواهد شد.
وی تصریح کرد: سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران خود را متعهد به حمایت از تولیدکنندگان واقعی در بخش دامپروری، بهویژه جامعه عشایری، میداند؛ زیرا تقویت این بخش، بهطور مستقیم در پایداری تولید، ارتقای امنیت غذایی، حمایت از بخش کشاورزی و تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی اثرگذار است.
✓سخن پایانی
جامعه عشایری مازندران با وجود همه دشواریهای زندگی در مناطق ییلاقی، همچنان با تلاش و پشتکار، یکی از پایههای اصلی تولید دام و تأمین گوشت قرمز استان محسوب میشود. استمرار این نقش ارزشمند، مستلزم آن است که حمایت از عشایر از مرحله شعار فراتر رفته و به برنامهای عملی، مستمر و مبتنی بر نیازهای واقعی آنان تبدیل شود. رفع مشکلات زیرساختی، تأمین نهادههای دامی، گسترش خدمات دامپزشکی، توسعه بیمه دام، بهبود راههای دسترسی و فراهم کردن امکانات آموزشی و ترویجی، میتواند زمینه افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید را فراهم سازد.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای پیدرپی، کاهش کیفیت مراتع و افزایش هزینههای نگهداری دام، ضرورت بازنگری در سیاستهای حمایتی از جامعه عشایری را دوچندان کرده است. اگر امروز برای حفظ این ظرفیت ارزشمند برنامهریزی نشود، در سالهای آینده علاوه بر کاهش تولید گوشت قرمز، بخشی از دانش بومی و سبک زندگی اصیل عشایری نیز در معرض تهدید قرار خواهد گرفت.
کارشناسان بر این باورند که در امنیت غذایی، تولیدکنندگان خرد، دامداران سنتی و عشایر نیز سهمی تعیینکننده در این حوزه دارند. هر گامی که در جهت کاهش مشکلات این قشر برداشته شود، آثار آن در افزایش تولید، تنظیم بازار، کاهش وابستگی به واردات و پایداری اقتصاد کشاورزی نمایان خواهد شد. در واقع، حمایت از عشایر، سرمایهگذاری برای آینده تولید کشور است.
بازدیدهای میدانی مسئولان و گفتوگوی مستقیم با بهرهبرداران، زمانی اثربخش خواهد بود که به تصمیمات اجرایی، تخصیص اعتبارات و اجرای طرحهای عملیاتی منجر شود. عشایر انتظار دارند وعدهها به اقدام تبدیل شود و مشکلاتی که سالها با آن دستوپنجه نرم کردهاند، با برنامهریزی اصولی کاهش یابد. این مطالبهای منطقی است که تحقق آن میتواند انگیزه تولید را در میان دامداران افزایش دهد.
مازندران ظرفیت آن را دارد که با تکیه بر توان عشایر و دامداران خود، جایگاه مستحکمتری در تولید گوشت قرمز کشور به دست آورد. تحقق این هدف، نیازمند همدلی، حمایت مستمر و نگاه کارشناسانه به بخش دامپروری عشایری است. بیتردید، هر میزان که این جامعه مولد تقویت شود، امنیت غذایی استان و کشور نیز استحکام بیشتری خواهد یافت. عشایر حافظان مراتع و میراث دامداری سنتی و ستونهای خاموش اقتصاد تولیدی ایراناند؛ ستونهایی که استواری آنها، تضمینکننده آیندهای مطمئنتر برای تولید، اشتغال و امنیت غذایی کشور خواهد بود.
