تیرنگ، الهام دهقان:
توسعه، زمانی به معنای واقعی تحقق مییابد که همه ظرفیتهای انسانی یک جامعه در مسیر پیشرفت به کار گرفته شوند. در این میان، زنان نیمی از جمعیت کشور را تشکیل میدهند و نقش آنان در عرصههای مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و حتی مدیریتی، انکارناپذیر است. مازندران نیز به عنوان یکی از استانهای مهم کشور، از این قاعده مستثنا نیست. بانوان این استان طی سالهای اخیر با حضور مؤثر در عرصههای مختلف، نشان دادهاند که میتوانند موتور محرک توسعه باشند؛ هرچند همچنان با چالشهایی روبهرو هستند که رفع آنها میتواند زمینهساز شتاب بیشتر توسعه استان شود.
مازندران از دیرباز استانی با اقتصاد متکی بر کشاورزی، باغداری، دامداری، شیلات و گردشگری بوده است. در بسیاری از این بخشها، زنان سهمی تعیینکننده دارند. حضور بانوان در شالیزارها، باغهای مرکبات، مزارع گل و گیاه، صنایع غذایی و صنایع دستی، تنها بخشی از فعالیتهایی است که اقتصاد خانواده و استان را تقویت میکند. بسیاری از تولیدات محلی که امروز به عنوان نماد فرهنگ و اقتصاد مازندران شناخته میشوند، حاصل تلاش زنان پرتلاش روستاهاست.
در کنار فعالیتهای سنتی، بانوان مازندرانی در سالهای اخیر به سمت کارآفرینی، ایجاد کسبوکارهای کوچک و حضور در فضای دیجیتال نیز حرکت کردهاند. فروش اینترنتی محصولات خانگی، صنایع دستی، مواد غذایی بومی و تولیدات کشاورزی، فرصت تازهای برای افزایش درآمد خانوادهها ایجاد کرده است. این تغییر نشان میدهد که اگر زیرساختهای لازم فراهم شود، زنان میتوانند سهم بیشتری در اقتصاد دانشبنیان و اقتصاد دیجیتال داشته باشند.
حوزه آموزش نیز یکی از عرصههای موفقیت بانوان استان است. درصد قابل توجهی از دانشجویان دانشگاههای مازندران را زنان تشکیل میدهند و بسیاری از آنان در رشتههای تخصصی، علمی و پژوهشی خوش درخشیدهاند. حضور بانوان در جایگاه معلم، استاد دانشگاه، پژوهشگر و فعال فرهنگی، سرمایه انسانی ارزشمندی برای آینده استان به شمار میرود. توسعه بدون نیروی انسانی آموزشدیده ممکن نیست و زنان در این بخش نقشی کلیدی دارند.
در حوزه سلامت نیز بانوان علاوه بر ایفای نقش مادری و مدیریت سلامت خانواده، در کسوت پزشک، پرستار، ماما، کارشناس بهداشت و نیروهای درمانی، بار بزرگی از نظام سلامت استان را بر دوش میکشند. تجربه سالهای اخیر نشان داد که زنان در سختترین شرایط نیز با روحیه مسئولیتپذیری در کنار مردم ایستادهاند.
یکی دیگر از ظرفیتهای مهم بانوان، فعالیت در حوزه صنایع دستی و مشاغل خانگی است. هنرهایی مانند گلیمبافی، حصیربافی، سوزندوزی، تولید محصولات سنتی و فرآوری مواد غذایی محلی، علاوه بر حفظ هویت فرهنگی، میتواند منبع درآمد پایداری برای خانوادهها باشد. بسیاری از کارشناسان معتقدند توسعه مشاغل خانگی یکی از کمهزینهترین راهکارهای ایجاد اشتغال در استان است و بانوان در این زمینه نقش محوری دارند.
با وجود این ظرفیتها، چالشهایی نیز پیش روی زنان قرار دارد. محدودیت دسترسی به سرمایه، دشواری دریافت تسهیلات، نبود بازارهای پایدار برای فروش محصولات، کمبود آموزشهای تخصصی، فاصله میان دانشگاه و بازار کار و همچنین سهم محدود بانوان در برخی سطوح مدیریتی، از جمله موانعی است که مانع بهرهگیری کامل از توانمندی آنان میشود. رفع این موانع نیازمند برنامهریزی دقیق، حمایت نهادهای دولتی و مشارکت بخش خصوصی است.
کارشناسان بر این باورند که توسعه زمانی پایدار خواهد بود که فرصتهای برابر برای زنان و مردان فراهم شود. استفاده از توان بانوان در شوراها، سازمانهای مردمنهاد، مدیریت شهری، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی، میتواند کیفیت تصمیمگیری و کارآمدی مدیریت را افزایش دهد. تجربه بسیاری از کشورها نیز نشان میدهد که هرچه مشارکت زنان در فرآیندهای توسعه بیشتر باشد، شاخصهای رفاه اجتماعی و اقتصادی نیز رشد خواهد کرد.
از سوی دیگر، تقویت فرهنگ کارآفرینی، آموزش مهارتهای نوین، حمایت از استارتاپهای بانوان، توسعه تعاونیهای زنان، تسهیل دسترسی به بازارهای داخلی و خارجی و حمایت از برندهای بومی، میتواند زمینه حضور گستردهتر بانوان در اقتصاد استان را فراهم کند. همچنین رسانهها نقش مهمی در معرفی زنان موفق و الگوسازی برای نسل جوان دارند؛ اقدامی که انگیزه و امید را در میان دختران و زنان افزایش خواهد داد.
امروز دیگر توسعه بدون مشارکت فعال زنان معنا ندارد. بانوان مازندران ثابت کردهاند که در هر عرصهای که فرصت یافتهاند، توانستهاند نقشآفرین باشند و دستاوردهای ارزشمندی خلق کنند. سرمایهگذاری بر توانمندی زنان، در حقیقت سرمایهگذاری بر آینده استان است؛ آیندهای که در آن توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی و پیشرفت فرهنگی در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند.
بیتردید مازندران برای رسیدن به جایگاه شایسته خود، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بهرهگیری از همه ظرفیتهای انسانی است. بانوان این استان نیمی از جمعیت و نیمی از توان، خلاقیت و سرمایه اجتماعی مازندران هستند. هر برنامهای که به توانمندسازی آنان، رفع موانع پیشرو و افزایش فرصتهای برابر منجر شود، در نهایت به رشد اقتصادی، پویایی اجتماعی و توسعه پایدار استان خواهد انجامید؛ توسعهای که ثمره آن به همه شهروندان خواهد رسید.
