رقیه سعیدی نژاد
رسانه در دنیای امروز تنها آینه وقایع نیست، بلکه به مثابه پل ارتباطی میان جامعه و حاکمیت عمل میکند. در استان مازندران، با توجه به تنوع فرهنگی و اقتصادی، مردم انتظاراتی فراتر از صرفاً «پخش اخبار» از رسانهها دارند. در گفتگو با شهروندانِ ساری (به عنوان مرکز سیاسی)، بابل (قطب اقتصادی و درمانی)، آمل (هاب صنعتی و تاریخی) و نور (منطقه گردشگری) و… پنج مطالبه کلیدی استخراج شد.
در آستانه روز خبرنگار و با یادآوری روزهای جنگ تحمیلی، مردم مازندران بیش از هر زمان دیگری از خبرنگاران انتظار دارند که نقش واقعی خود را به عنوان روایتگران حقیقت، حافظان امید اجتماعی و صدای بیواسطه مردم ایفا کنند. گفتوگو با شهروندان در شهرهای مختلف استان نشان میدهد که نگاه مردم به حرفه خبرنگاری، نگاهی احترامآمیز اما همراه با مطالبه است؛ مطالبهای که ریشه در شرایط امروز جامعه و خاطره جمعی سالهای دفاع مقدس دارد.
برای بسیاری از مردم، نام خبرنگار با واژههایی چون صداقت، شجاعت و مسئولیتپذیری گره خورده است. آنان معتقدند همانگونه که در سالهای جنگ تحمیلی، رزمندگان در خط مقدم دفاع میکردند، امروز خبرنگاران نیز در خط مقدم آگاهیبخشی قرار دارند. از نگاه شهروندان، خبرنگار باید بدون ملاحظهکاریهای مرسوم، واقعیت زندگی مردم را بازتاب دهد؛ از مشکلات معیشتی و دغدغههای جوانان گرفته تا مسائل زیرساختی، کشاورزی، محیط زیست و گردشگری در استان مازندران.
یکی از مهمترین انتظارات مردم از خبرنگاران، پرهیز از سطحینگری و پرداختن به مسائل واقعی جامعه است. بسیاری از شهروندان میگویند رسانهها نباید تنها در مناسبتها به سراغ مردم بیایند، بلکه باید در تمام ایام سال پیگیر مشکلات آنان باشند. از دید آنان، خبرنگار حرفهای کسی است که مسئله را فقط مطرح نکند، بلکه تا رسیدن به نتیجه آن را دنبال کند. مردم انتظار دارند رسانهها در انعکاس مشکلاتی مانند بحران پسماند، تخریب جنگلها، دشواریهای معیشتی، بیکاری و کمبود امکانات شهری، نقش مطالبهگرانه و مستمر داشته باشند.
در کنار مطالبهگری، مردم استان بر ضرورت حفظ روحیه امید و همبستگی اجتماعی نیز تأکید دارند. آنان میگویند خبرنگار نباید صرفاً بازتابدهنده تلخیها باشد، بلکه باید در کنار بیان کاستیها، ظرفیتها، موفقیتها و نمونههای امیدبخش را نیز برجسته کند. یادآوری ایثار و وحدت مردم در دوران جنگ تحمیلی برای بسیاری از شهروندان، الگویی است برای امروز؛ الگویی که خبرنگاران میتوانند با ترویج آن، جامعه را به سمت انسجام، همدلی و مسئولیتپذیری بیشتر سوق دهند.
بخش دیگری از انتظارات مردم، به مقابله با شایعات و اخبار نادرست در فضای مجازی مربوط میشود. در روزگاری که انتشار اخبار تأییدنشده به سرعت افکار عمومی را تحت تأثیر قرار میدهد، شهروندان از خبرنگاران میخواهند مرجع اعتماد باشند. آنان انتظار دارند خبرنگاران پیش از انتشار هر خبر، صحت آن را بررسی کنند و با دقت، سرعت و تعهد، واقعیت را در اختیار مخاطبان قرار دهند. به باور مردم، سرمایه اصلی خبرنگار اعتماد عمومی است و این سرمایه تنها با صداقت و دقت حفظ میشود.
در مجموع، پیام مردم مازندران در آستانه روز خبرنگار روشن است: خبرنگاران باید صدای مردم بمانند، حقیقت را فدای مصلحت نکنند، امید را در جامعه زنده نگه دارند و با الهام از فرهنگ ایثار و مقاومت، مسئولانه و شجاعانه قلم بزنند. از نگاه مردم، خبرنگار زمانی شایسته این نام است که در کنار جامعه بایستد، درد مردم را بشناسد و برای دیده شدن حقیقت تلاش کند.
نخستین گلایه مشترک در شهرهای استان ، احساس «تبدیل شدن رسانهها به تریبون مسئولان» است. مردم ساری و بابل معتقدند رسانههای محلی بیش از آنکه به مشکلات زیرساختی نظیر ترافیک کلافهکننده ساری یا وضعیت نابسامان مدیریت شهری در بابل بپردازند، به بازتابِ گزارش عملکرد مدیران مشغولاند.
مردم میخواهند رسانه، نقش «دیدهبان» را ایفا کند. آنها انتظار دارند رسانهها به جای گزارشهای سفارشی، با تکیه بر دادههای دقیق، چالشهای واقعی مانند بحران زباله، تخریب منابع طبیعی و ناهنجاریهای شهری را نه تنها نقد کنند، بلکه تا حصول نتیجه پیگیری نمایند.
اولویتبندیِ بحرانهای زیستمحیطی؛ مطالبهای حیاتی در شهرستانهای نور و آمل، موضوع «محیطزیست» خط قرمز مردم است. در نور، دغدغه تغییر کاربریهای گسترده اراضی و در آمل، مسئله پسماند و وضعیت رودخانه هراز، رسانه را به عنوان تنها پناهگاه میطلبد.
شهروندان انتظار دارند رسانهها «صدای محیطزیست» باشند. آنها از رسانه میخواهند که از کلیگویی فاصله بگیرد و با انتشار گزارشهای تحقیقی، دستهای پشت پرده تخریب منابع طبیعی را افشا کند. برای مردم این مناطق، رسانهای که در قبال نابودی جنگلها و سواحل سکوت کند، فاقد اعتبار است.
یکی دیگر از خواسته های مردم شرق استان عدالت در توزیع اخبار و توجه به مناطق محروم در حالی که نگاه رسانههای ملی معمولاً به مرکز (ساری) معطوف است، مردم شهرهای اقماری و مناطق ییلاقی گلایه دارند که صدای آنها شنیده نمیشود. در بابل و آمل، این گلایه به شکل «عدم پوشش ظرفیتهای نخبگانی و اقتصادی» بروز کرده است.
«عدالت رسانهای» مردم انتظار دارند رسانهها از تمرکزِ صرف بر حوادث یا پروژههای دولتی فاصله بگیرند و به مسائل خرد اما حیاتیِ زندگی مردم در نقاط کمتر دیدهشده بپردازند. آنها میخواهند رسانه به جای تمرکز بر چهرههای خاص، به «مردمِ عادی» و مشکلاتِ جاریِ زندگی آنان (اشتغال، گرانی مسکن، کیفیت آموزش) توجه کند.
مرجعیت در عصر شایعات با رسانه های مطبوعه صداوسیماست، باگسترش شبکههای اجتماعی، فضای شایعهسازی در شهرهایی مثل ساری بسیار داغ است. مردم میگویند وقتی اتفاقی (مانند تغییر یک مدیر یا بحران سیل) رخ میدهد، تا رسیدنِ خبرِ رسمی، شهر پر از حدس و گمان میشود.
مردم از رسانههای رسمی انتظار «سرعت عملِ توام با صحت» دارند. آنها میخواهند رسانهها به عنوان مرجعِ راستیآزمایی عمل کنند. مردم میگویند: «ما از رسانه انتظار نداریم فقط خبر بدهد، انتظار داریم وقتی فضای مجازی با شایعه پر شده، رسانه با استناد به منابع معتبر، آبِ سردی بر تنشهای کاذب بریزد.»
حکمت شعار معلم بازنشسته و اهل مطالعه از بهشهر می گوید: ما از رسانه ها انتظار داریم در تقویت هویت بومی و فرهنگِ مطالبهگری بکوشند ولی اغلب توجه خاصی نشان نمی دهند تیرنگ تنها رسانه مطبوعه ای می باشد که امثال و حکم و اشعار شاعران بومی را چاپ می کند و در گزارشات مردمی مطالبه گری را زنده نگه می دارد و جای تشکر دارد.
در بابل هدایتی مرد جوان کارمند ادارات دولتی : دلبستگی به تاریخ و فرهنگ محلی بسیار بالاست. مردم این شهرها از رسانهها انتظار دارند که حافظ میراث معنوی و فرهنگی آنها باشند و در عین حال، فرهنگِ «مطالبهگری مدنی» را ترویج کنند.
رویا سارویه خانم جوان و اهل آمل انتظار دارد مردم بتوانند از طریق رسانه نقد های سازنده داشته باشند مردم میخواهند رسانهها به آنها یاد بدهند که چگونه حقوق شهروندی خود را از مسئولان مطالبه کنند. آنها به دنبال آموزشهای رسانهای هستند که نشان دهد چطور میتوان بدون پرخاشگری و با منطق، یک مطالبه عمومی (مثلاً اصلاح وضعیت یک پل یا جاده) را به سرانجام رساند اگر آموزش مطالبه گری و نقد سازنده همگانی می شد اینهمه اتفاق ناگوار را در جامعه شاهد نبودیم و مانند کشور های متمدن حرفهایمان را با زبان رسانه بیان می کردیم و مسئولین نیز موظف به اعمال تغییرات به نفع عموم جامعه خواهند بود چراکخ مردم مشارکت رسانه ای را پذیرفته اند و نوعی وکیل مدافع عمومی می باشد در مقابل مسئولین نیز با ارائه عملکرد خود با مردم صادقانه برخورد خواهند کرد لذا انتظار از رسانه بیش از این هاست.
از نظر حمیدرضا دانشجوی فنی مهندسی رسانه، تکیهگاهِ شهروند ان است او می گوید:
مردم از رسانهها توقع دارند که:
شفاف باشند و شفافیت را سرلوحه کارخود قرار دهند از سویی با حفظ استقلال خود را از کانونهای قدرتِ محلی و منطقه ای حفظ کنند. به اخبار و اطلاعات نوعی نظم دهند و تیتر ها ی جذاب داشته باشند و پر محتوا باشند ؛ یعنی صرفاً طرحِ مسئله نکنند، بلکه پیگیرِ حل آن تا مرحله اجرا باشند رسانه ها باید باور کنند پل ارتباط بسیار مهم بین مردم و مسئولین هستند
تیرنگ: آنچه در لایههای زیرین گفتگوها در ساری، بابل، آمل و نور بهشهر و… شنیده میشد، یک پیام روشن بود:مردمِ مازندران خسته از تعارفات رسانهای هستند و انتظار دارند رسانه ها به جای جانبداری از مسئولین به مردم نیز توجه کنند
در نهایت، رسانه مطلوبِ شهروندِ مازندرانی، نه بلندگوی مدیران است و نه پلتفرمی برای زردنویسی؛ رسانه مطلوب، «تکیهگاهی مدنی» است که در روزهای سختِ معیشتی و بحرانهای شهری، در کنار مردم میایستد، حقیقت را شجاعانه بیان میکند و صدایِ بیصدایانِ این استان زیبا اما پرچالش میشود. مردمِ این استانََ، «حقیقتگویی» را بزرگترین خدمتِ رسانه به شهر میدانند.
