تیرنگ:
با وجود پیشرفتهای چشمگیر در زیرساختهای انتقال خون کشور، همچنان کمبود منابع خونی یکی از چالشهای جدی نظام سلامت به شمار میرود. گفته میشود کشور روزانه به بیش از ۵ تا ۶ هزار واحد خون نیاز دارد، درحالیکه در ایام خاص از جمله تعطیلات تابستانی، ماه رمضان و ایام سرد سال، مراجعه اهداکنندگان به شدت کاهش مییابد.
این در حالی است که خون و فرآوردههای آن، یکی از ضروریترین اقلام برای درمان انواع بیماریها، جراحیها و سوانح است. از بیماران مبتلا به سرطان، هموفیلی، تالاسمی و کمخونیهای شدید گرفته تا مادرانی که در حین زایمان دچار خونریزی میشوند، همگی نیازمند دریافت فرآوردههای خونی هستند. در چنین شرایطی، اهدای داوطلبانه و مستمر خون نقش حیاتی در حفظ جان بیماران ایفا میکند.
✓شاخص مشارکت زنان، همچنان پایین
یکی از چالشهای ساختاری اهدای خون در کشور، پایین بودن سهم مشارکت زنان است. طبق آمار رسمی، تنها حدود ۵ درصد از اهداکنندگان خون را بانوان تشکیل میدهند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، مشارکت زنان در اهدای خون به بیش از ۳۰ درصد میرسد.
دلایل این پدیده در ایران ترکیبی از باورهای فرهنگی، ترس از فرآیند اهدای خون و برخی مسائل جسمی نظیر کمخونی عنوان شدهاند. با این حال، سازمان انتقال خون اعلام کرده است که اغلب زنان سالم در صورت رعایت شرایط لازم، میتوانند بدون مشکل خاصی خون اهدا کنند.
✓اهدای مستمر؛ راهکاری برای مدیریت بحران
یکی از راهکارهای اصلی برای رفع مشکل کمبود خون، توسعه فرهنگ «اهدای مستمر» است. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، اهداکننده مستمر فردی است که دستکم دو بار در سال خون اهدا میکند. در حال حاضر حدود ۵۴ درصد از اهداکنندگان در ایران مستمر محسوب میشوند. این در حالی است که دستیابی به سطح بالاتر مستمرسازی اهداکنندگان، میتواند ذخایر خونی کشور را در سطح ایمن نگه دارد.
در همین راستا، سازمان انتقال خون با راهاندازی سامانه نوبتدهی اینترنتی، اجرای برنامههای اطلاعرسانی، ارسال پیامکهای یادآوری و استفاده از ظرفیت رسانههای جمعی، میتواند مشارکت منظم اهداکنندگان را افزایش دهد.
✓مدت نگهداری فرآوردههای خونی، عامل محدودکننده
یکی از موانع فنی در تأمین مستمر خون، کوتاه بودن مدت نگهداری فرآوردههای خونی است. به عنوان مثال، پلاکتها تنها ۵ روز قابلیت نگهداری دارند و گلبولهای قرمز نیز معمولاً تا ۳۵ روز میتوانند در شرایط استاندارد ذخیره شوند. این بدان معناست که نمیتوان حجم زیادی از خون را برای مدت طولانی ذخیره کرد و اهدای روزانه و مستمر، راهکار اصلی پاسخ به نیاز روزانه بیماران است.
✓حضور چشمگیر اهداکنندگان در پایگاههای انتقال خون مازندران
مدیرکل انتقال خون مازندران گفت: مردم مازندران بیماران نیاز به خون را فراموش نکردند.
عبدالله محمدی فیروزجایی مدیرکل انتقال خون مازندران، اظهار کرد: مردم مازندران بیماران نیاز به خون را فراموش نکردند.وی با اشاره به حضور چشمگیر مردم در پایگاههای انتقال خون استان، افزود: با وجود مراجعه مردم اما همچنان برای پوشش بیماران تالاسمی دچار مشکل هستیم.مدیرکل انتقال خون مازندران بیان کرد: باتوجه به فصل سرما و نیاز خونی بالای بیماران لازم است حضور باراولیها در پایگاههای انتقال خون افزایش یابد.
✓سخن پایانی
اهدای خون و فرآوردههای آن نجاتدهنده زندگی بسیاری از بیماران است. همه روزه در سراسر جهان بسیاری از افراد به خون و فرآوردههای خونی سالم نیاز پیدا میکنند که بارزترین مثال آن عبارت است از نیاز به خون در اعمال جراحی و حوادث، در این میان بعضی افراد همانند بیماران تالاسمی ماژور یا هموفیلی نیز برای ادامه زندگی عادی خود به دریافت منظم خون یا محصولات آن نیازمندند .
به گفته کارشناسان با وجود پیشرفتهای وسیع در علم پزشکی هنوز مادهای که بتواند به طور کامل جایگزین خون شود، ساخته نشده است. بنابراین برای درمان بیمارانی که به خون و فرآوردههای آن نیاز دارند، لازم است از افراد داوطلب خون گرفته شود و پس از طی مراحل مختلف به مصرف بیماران برسد. از سوی دیگر هر فرآورده برای مدت زمانی محدود و مشخص قابل نگهداری است.
