تیرنگ:
در دل کویر مرکزی ایران، استان سمنان بهعنوان آخرین پناهگاه یوزپلنگ آسیایی شناخته میشود؛ گونهای که اکنون در آستانه انقراض قرار دارد و تلاشها برای حفظ آن به مرحلهای حساس رسیده است.
✓توران؛ زیستگاه حیاتی
منطقه توران در استان سمنان، یکی از مهمترین زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی در جهان است. این منطقه حفاظت شده، با مساحت یک میلیون و ۴۷۰ هزار هکتار، زیستگاه اصلی یوزپلنگ به شمار میرود. بخشی از این منطقه در محور میاندشت-میامی واقع شده و متأسفانه به بزرگترین قربانگاه جادهای یوز ایرانی تبدیل شده است. یوزپلنگ گونهای در خطر انقراض است که تنها در ایران و آفریقا زندگی میکند.
✓چالشهای پیشرو
عوامل انسانی نظیر تصادفات جادهای، شکار غیرمجاز و تعارضات با دامداران در کنار تغییر اقلیم و کاهش منابع آبی از مهمترین تهدیدهای زیستگاه یوزپلنگ به شمار میروند.
✓اقدامات حفاظتی
سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری نهادهای مختلف، برنامههایی را برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی آغاز کرده است. اجرای طرحهای مشارکتی در توران برای کاهش تعارض دام و حیاتوحش و همچنین جلب مشارکت مردمی از جمله این اقدامات است.
شینا انصاری، رییس سازمان حفاظت محیط زیست، در جمع خبرنگاران در سمنان اظهار کرد: «تمامی اقدامات ما متمرکز بر حفظ زیستگاه طبیعی یوزپلنگ است تا این گونه ارزشمند در زیستگاه طبیعی خود ادامه حیات دهد.»
وی افزود: «در شورای عالی محیط زیست برنامهای برای حفاظت از یوزپلنگ و کریدورهای عبور آن تدوین میشود که نیازمند بررسی است. همچنین، فعالیتها باید با همراهی رسانهها به اطلاع عموم برسد.»
انصاری درباره روش تکثیر در اسارت گفت: «هرچند این روش تنها راهکار نیست، اما یکی از مسیرهای حفاظت از گونه است و باید به صورت کارشناسی دنبال شود.»
البته اقدامات دیگری چون ایجاد پوشش تلفن همراه و اینترنت با سرمایهگذاری ۱۲۰ میلیارد ریال انجام گرفت که گامی بنیادین برای حفاظت هوشمند، کارآمد و آیندهمحور یوزپلنگ آسیایی به عنوان نادرترین گربهسانان جهان در طبیعت بکر ذخیرهگاه زیستکره خارتوران در شرق استان سمنان است چرا که چنین اقدامی با تقویت پیوند میان فناوری، انسان و طبیعت، میتواند برای ادامه حیات این گونه ارزشمند در خطر شدید انقراض امیدآفرین باشد.
✓مزایای ایجاد پوشش اینترنت در ذخیرهگاه یوزها
رییس اداره پارک ملی خارتوران شاهرود گفت: پوشش تلفن همراه و اینترنت پهنباند در زیستگاه یوزپلنگ آسیایی در گذشته وجود نداشت و اکنون این زیرساخت مهیا شد که نقشی موثر در حرکت به سوی روشهای نوین حفاظتی دارد.
مجید عجمی افزود: فراهمسازی اینترنت پهنباند و پوشش کامل آنتندهی در محدوده پارک ملی توران، امکان بهرهگیری هرچه دقیقتر از سامانههای هوشمند مانند دوربینگذاری، سنجشازدور و سامانههای هشدار زودهنگام را فراهم میکند و زمینه تحلیل جامعتر الگوهای رفتاری یوزهای آسیایی را در اختیار پژوهشگران و محیطبانان قرار میدهد.
✓سرمایهگذاری ۱۲۰ میلیارد ریالی برای هوشمندسازی حفاظت از یوزآسیایی
سرپرست ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات سمنان گفت: ایجاد پوشش آنتندهی تلفن همراه و دسترسی به اینترنت پهنباند سیار در ذخیرهگاه زیستکره خارتوران با سرمایه گذاری ۱۲۰ میلیارد ریال با هدف ارتقای توان نظارت، پایش و حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، تنها گربهسان «در خطر شدید انقراض» اجرا شد.
حسین ابراهیمیان با اشاره به اینکه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی مستلزم بهرهگیری از ابزارهای فناورانه و زیرساختهای نوین ارتباطی است، گفت: ایجاد دسترسی پایدار و باکیفیت در این منطقه، مسیر اجرای طرحهای حفاظتی را تقویت میکند و در رصد مستمر این گونه ارزشمند نقشی موثر دارد.
به گفته وی، دسترسی به ارتباط پایدار به هدف بزرگ جمعآوری دادههای منظم و معتبر برای تدوین برنامههای بلندمدت حفاظتی کمک میکند و علاوه بر پشتیبانی از مأموریتهای محیطبانان، برای ساکنان منطقه و نیروهای امدادی نیز اهمیت حیاتی دارد و میتواند کیفیت خدمات عمومی و ارتباطی را در یکی از دورافتادهترین نواحی کشور بهبود بخشد.
ابراهیمیان تاکید کرد: توسعه ارتباطات در زیستکره توران، گامی مهم در جهت تحقق حفاظت هوشمند از حیاتوحش است و نشان میدهد که فناوریهای نوین ارتباطی میتوانند سهم قابل توجهی در مدیریت تنوع زیستی و کاهش تهدیدات طبیعی و انسانی داشته باشند.
✓سخن پایانی
حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در استان سمنان نیازمند همکاری مستمر میان نهادهای دولتی، جوامع محلی و سازمانهای مردمنهاد است. با توجه به اهمیت جهانی این گونه، باید اقدامات حفاظتی با جدیت بیشتری دنبال شود تا نسلهای آینده نیز شاهد حضور این گربهسان زیبا در طبیعت ایران باشند
