غده سرطانی آب‌بندان‌های مازندران
غده سرطانی آب‌بندان‌های مازندران
سنبل آبی یکی از خطرناک‌ترین گیاهان آبزی مهاجم در جهان است که در سال‌های اخیر به معضل بزرگی برای منابع آبی، به‌ویژه در شمال کشور و شهر بابل تبدیل شده است

تیرنگ، رضا شریعتی:

سنبل آبی یکی از خطرناک‌ترین گیاهان آبزی مهاجم در جهان است که در سال‌های اخیر به معضل بزرگی برای منابع آبی، به‌ویژه در شمال کشور و شهر بابل تبدیل شده است. این گیاه که بومی آمریکای جنوبی است، به‌دلیل رشد سریع و پوشش وسیع سطح آب، آسیب‌های جدی به اکوسیستم‌های آبی، کشاورزی و منابع آب وارد می‌کند.

 

✓وضعیت سنبل آبی در بابل

 

در شهرستان بابل، که به دلیل وجود رودخانه‌های متعدد و منابع آبی غنی، یکی از قطب‌های کشاورزی استان مازندران محسوب می‌شود، گسترش سنبل آبی به مشکلی جدی بدل شده است. طی چند سال اخیر، گزارش‌های متعددی از رشد فزاینده این گیاه و آسیب‌های آن به کشاورزی، آبزیان و گردشگری منتشر شده است.

 

✓پیامدهای گسترش سنبل آبی در بابل

 

۱. اختلال در کشاورزی: این گیاه با انسداد کانال‌های آبیاری و کاهش دبی آب، باعث بروز مشکلات فراوان برای کشاورزان بومی شده است.

 

۲. آسیب به منابع آب: سنبل آبی با مصرف زیاد اکسیژن و افزایش تبخیر سطحی، کیفیت آب را کاهش داده و موجب مرگ ماهیان و سایر آبزیان می‌شود.

 

۳. خطرات بهداشتی: این گیاه محیطی مناسب برای تکثیر حشرات ناقل بیماری مانند پشه‌ها ایجاد می‌کند.

 

4. آسیب به زیبایی محیط و گردشگری: با پوشاندن سطح آب، از زیبایی طبیعی رودخانه‌ها و تالاب‌ها می‌کاهد و مانع فعالیت‌های گردشگری می‌شود.

 

✓علل گسترش سنبل آبی در بابل

 

-نبود مدیریت یکپارچه منابع آبی

 

-رهاسازی عمدی یا سهوی این گیاه در رودخانه‌ها توسط افراد ناآگاه

 

-گرمای هوا و رطوبت بالا که شرایط مناسبی برای رشد این گیاه ایجاد می‌کند

 

✓اقدامات انجام‌شده و راهکارهای پیشنهادی

 

تاکنون برخی اقدامات نظیر جمع‌آوری دستی یا مکانیکی سنبل آبی از سطح آب انجام شده اما به دلیل رشد سریع آن، این روش‌ها کافی نبوده است.

 

اسدالله تیموری سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران در همین خصوص، گفت: طرح لایروبی آب‌بندان ۴۰ هکتاری آغوزبن به جمع‌بندی نهایی رسیده و قرار است پس از پایان سال زراعی در تیرماه آینده اجرا شود. وی افزود: پاییز و زمستان زمان آب‌گیری تالاب‌های مازندران است و در شرایط فعلی لایروبی امکان‌پذیر نیست.

 

سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران بیان کرد: حدود ۴۰۰ هکتار از اراضی شالیزاری منطقه از این آب‌بندان آبیاری می‌شوند و باید آب‌گیری انجام شود تا کشاورزان برای سال زراعی پیش رو مشکلی نداشته باشند.تیموری تأکید کرد: جلوگیری از سرایت این گیاه به دیگر آب‌بندان‌های استان نیازمند همکاری شهروندان و جوامع محلی است.

 

وی گفت: با هماهنگی دهیاری و شورای اسلامی روستا، ورودی و خروجی‌های آب‌بندان لایروبی می‌شود تا ذخیره‌سازی آب برای کشاورزی امکان‌پذیر شود. سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران هشدار داد: سرعت گسترش سنبل آبی بسیار زیاد است و همه تلاش‌ها باید برای جلوگیری از نابودی تالاب‌ها و منابع آبی مازندران متمرکز شود.

 

✓ سنبل آبی جزو ۱۰ گونه پرخطر و مهاجم گیاهی در دنیا است

 

متخصص مدیریت زیست‌بوم‌های تالابی معتقد است که درباره تاثیر سه روش مقابله با سنبل آبی که در جهان انجام شده، در کشور تحقیقی صورت نگرفته در حالیکه باید هر سه روش بررسی و اثر آنها مشخص شود.

 

علی ارواحی گفت: وضعیت تالاب‌های کشور بسیار شکننده است از یک طرف با کم آبی و ندادن حقابه دست و پنجه نرم می‌کنند و از طرف دیگر گرفتار گونه‌های مهاجمی از انواع گیاهان و آبزیان شده‌اند که عرصه را بر آنها تنگ کرده است.

 

وی اظهار داشت: ورود گونه‌های غیربومی به تالاب‌ها چند سالیست که مطرح است نمونه بارز آن ورود سنبل آبی به تالاب انزلی و گونه ماهی تیلاپیا به تالاب شادگان و برخی تالاب‌های دیگر است، ورود این گونه‌های مهاجم به تنوع زیستی بومی تالاب‌ها آسیب‌های فراوان وارد می‌کند.

 

وی ادامه داد: سنبل آبی جزو ۱۰ گونه بسیار پرخطر گونه‌های مهاجم گیاهی در تمام دنیا به شمار می رود، گیاهی به شدت پرخطر است که وارد تالاب های کشور شده و مشکلات زیادی را به وجود آورده است، از این رو باید تمهیداتی برای مقابله با آن اندیشیده شود، همچنین باید از تجربه کشورهای دیگر که روش‌های مقابله با سنبل آبی را تجربه کرده‌اند، بهره بگیریم.

 

ارواحی درباره اینکه آیا نمونه موفقی در راستای مقابله با سنبل آبی در دنیا وجود دارد گفت: چون سنبل آبی جزو ۱۰ گونه پرخطر است از این رو قطعا در دنیا تالاب‌هایی هستند که با این گونه دست و پنجه نرم می‌کنند و کشورها برای مقابله با آن روش‌هایی را اتخاذ کرده‌اند و شاید هم موفقیت‌هایی کسب کرده باشند اما متاسفانه در کشور ما درباره تجربیات موفق در این زمینه مطالعه و بررسی صورت نگرفته که باید هرچه زودتر در دستور کار قرار گیرد و قبل از اینکه سنبل آبی تمام تالاب‌های ما را گرفتار کند برای مقابله با آن راه چاره‌ای بیندیشیم که در این راه می‌توانیم از کارشناسان بین المللی کمک بگیریم تا راهکارهای خود را به ما معرفی کنند.

 

وی درباره نحوه پراکنش سنبل آبی اظهار داشت: متاسفانه پاسخی وجود ندارد که سنبل آبی چگونه وارد کشور و اکوسیستم‌های تالابی شده است، بنابراین لازم است روی آگاهی رسانی و آموزش در بخش‌های دولتی و خصوصی کار شود؛ ممکن است در نقطه‌ای بخش دولتی و یا خصوصی بخواهد بهره برداری انجام دهد و بدون اینکه بداند چه آسیبی به اکوسیستم وارد می کند؛ فاجعه به بار آورد برای همین آگاهی رسانی ضرورت دارد.

 

سنبل آبی، گیاهی بومی حوضه رود آمازون، با گل‌های بنفش خیره‌کننده‌اش شاید در نگاه نخست بی‌خطر به نظر برسد اما پس این ظاهر زیبا، یکی از خطرناک‌ترین گونه‌های مهاجم جهان پنهان شده است. این گیاه آبزی چندساله با برگ‌های پهن و براق، ساقه‌ای اسفنجی و ریشه‌های معلق سیاه و ارغوانی، قادر است در مدت کوتاهی مساحت‌ وسیعی از آب‌های سطحی را به تصرف خود درآورد.

 

ارتفاع سنبل آبی می‌تواند از ۵۰ تا بیش از ۱۰۰ سانتی‌متر برسد و با شش گلبرگ ظریف به رنگ بنفش یا صورتی و زیبایی فریبنده‌اش قدرتش برای نابودی اکوسیستم‌ آبی را پنهان کند.

 

✓تکثیر سرسام‌آور، راز تهاجم سنبل آبی

 

یکی از دلایل اصلی مهاجم بودن سنبل آبی، سرعت فوق‌العاده تکثیر آن است. این گیاه می‌تواند هم به روش رویشی و هم از طریق تولید بذرتکثیر شود. هر دو بوته سنبل آبی قادرند در مدت تنها ۱۲۰ روز، ۱۲۰۰ بوته جدید را تکثیر کند. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که در مناطق مستعد، این گیاه می‌تواند در عرض شش تا ۱۸ روز، رشد خود را دو برابر کند و در برخی مناطق جنوب شرقی آسیا، حتی تا ۵ متر در روز گسترش یابد. بذرهای این گیاه می‌تواند تا ۲۸ سال زنده بماند و در شرایط مساعد دوباره جوانه بزند.

 

✓تأثیرات ویرانگر سنبل آبی بر اکوسیستم‌های آبی

 

کاهش اکسیژن آب، افزایش تبخیر آب، اختلال در فعالیت‌های انسانی، تهدید سلامت عمومی از جمله تاثیرات سنبل آبی است.