تیرنگ:
در سالهای اخیر، موضوع انرژیهای تجدیدپذیر از یک بحث تخصصی محدود، به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاریهای کلان در جهان تبدیل شده است. در این میان، انرژی خورشیدی بهعنوان پاکترین، در دسترسترین و پایدارترین منبع انرژی، جایگاهی ویژه یافته است. افزایش مصرف انرژی، بحران تغییرات اقلیمی، آلودگیهای زیستمحیطی و محدودیت منابع سوختهای فسیلی، کشورها را ناگزیر کرده است تا با نگاهی جدیتر به سمت استفاده از انرژی خورشیدی حرکت کنند؛ ضرورتی که برای کشوری مانند ایران، با ظرفیت بالای تابش خورشید، اهمیتی دوچندان دارد.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، وابستگی بیش از حد جهان به سوختهای فسیلی نهتنها موجب تشدید گرمایش زمین شده، بلکه امنیت انرژی بسیاری از کشورها را نیز به خطر انداخته است. نوسانات قیمت نفت و گاز، تحریمهای انرژی و تنشهای ژئوپلیتیکی، نشان دادهاند که اتکای صرف به منابع محدود و آلاینده، آیندهای پرریسک را رقم میزند. در چنین شرایطی، انرژی خورشیدی بهعنوان منبعی بومی، تجدیدپذیر و غیرقابل تحریم، میتواند نقش کلیدی در تأمین پایدار انرژی ایفا کند.
ایران از نظر جغرافیایی در یکی از بهترین کمربندهای خورشیدی جهان قرار دارد. میانگین بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال در بسیاری از مناطق کشور، ظرفیتی کمنظیر برای تولید برق خورشیدی فراهم کرده است. با این حال، سهم انرژی خورشیدی در سبد انرژی ایران همچنان اندک است. کارشناسان حوزه انرژی معتقدند این شکاف، نه ناشی از کمبود ظرفیت طبیعی، بلکه نتیجه چالشهایی مانند ضعف سرمایهگذاری، نبود مشوقهای کافی، بروکراسی پیچیده و نگاه کوتاهمدت به سیاستهای انرژی است.
از منظر اقتصادی، استفاده از انرژی خورشیدی میتواند مزایای قابل توجهی به همراه داشته باشد. کاهش هزینههای بلندمدت تولید برق، ایجاد اشتغال پایدار در حوزه نصب، بهرهبرداری و نگهداری نیروگاههای خورشیدی، و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی از جمله این مزایا هستند. برخلاف تصور رایج، هزینه تولید برق خورشیدی در سالهای اخیر بهطور چشمگیری کاهش یافته و در بسیاری از کشورها، به یکی از رقابتیترین منابع تولید انرژی تبدیل شده است. این روند، استفاده از انرژی خورشیدی را نهتنها از منظر زیستمحیطی، بلکه از نظر اقتصادی نیز توجیهپذیر کرده است.
در بعد زیستمحیطی، اهمیت انرژی خورشیدی بیش از پیش آشکار میشود. آلودگی هوا، بهویژه در کلانشهرهای ایران، به یکی از جدیترین تهدیدهای سلامت عمومی تبدیل شده است. نیروگاههای فسیلی، مصرف بالای سوختهای آلاینده و تولید گازهای گلخانهای، نقش مستقیمی در این بحران دارند. توسعه انرژی خورشیدی میتواند با کاهش انتشار آلایندهها، به بهبود کیفیت هوا، کاهش بیماریهای تنفسی و ارتقای سلامت جامعه کمک کند. این موضوع، بهویژه در شرایطی که هزینههای درمان ناشی از آلودگی هوا رو به افزایش است، اهمیتی راهبردی دارد.
از سوی دیگر، انرژی خورشیدی میتواند نقش مؤثری در توسعه متوازن مناطق محروم و روستایی ایفا کند. بسیاری از مناطق دورافتاده کشور، دسترسی پایدار به شبکه برق سراسری ندارند یا هزینه تأمین برق در آنها بسیار بالاست. سامانههای خورشیدی کوچک و محلی، امکان تأمین برق پایدار، کاهش مهاجرت روستایی و تقویت فعالیتهای اقتصادی محلی را فراهم میکنند. این ظرفیت، انرژی خورشیدی را به ابزاری برای عدالت انرژی و توسعه پایدار تبدیل کرده است.
با این حال، تحقق کامل این ظرفیتها نیازمند تصمیمات جدی و هماهنگ در سطح سیاستگذاری است. کارشناسان تأکید دارند که تدوین قوانین شفاف، ارائه مشوقهای مالی مؤثر، تسهیل سرمایهگذاری بخش خصوصی و فرهنگسازی عمومی، از پیشنیازهای توسعه انرژی خورشیدی در کشور است. همچنین، نگاه به انرژی خورشیدی نباید مقطعی یا صرفاً تزئینی باشد؛ بلکه باید بهعنوان بخشی جداییناپذیر از راهبرد ملی انرژی در نظر گرفته شود.
