تیرنگ، حجت الاسلام و المسلمین حاج محمد حسین گلکار استاد و محقق حوزه و دانشگاه و معاونت پژوهش مرکز تخصصی حوزوی تمدن اسلامی
سیزده رجب، فقط یک تاریخ در تقویم نیست؛ یک «نشانه» است. نشانهای برای آنان که میخواهند بفهمند انسانِ درست، چگونه ساخته میشود. روزی که کعبه شکافته شد تا علی(ع) متولد شود، پیام روشنی داشت: گاهی حقیقت، از دل شکستنها زاده میشود؛ از دل شکافتن عادتها، ترسها و تصویرهای کهنه از زندگی.
۱۳ رجب، تولد کسی است که نهتنها امامِ عبادت، که امامِ زیستن است. اگر بخواهیم زندگی را یاد بگیریم، باید علی(ع) را نه فقط در محراب، که در بازار، خانه، میدان جنگ، قضاوت، دوستی و دشمنی ببینیم. علی(ع)، عرفان را از آسمان به زمین آورد؛ از ذکر گفتن به درست زیستن.
بزرگترین نیاز انسانِ امروز، «تعادل» است؛ تعادل میان معنا و معیشت، میان دل و عقل، میان قدرت و اخلاق. بسیاری از ما یا در معنویت غرق میشویم و از زندگی میبُریم، یا آنچنان در زندگی فرومیرویم که روحمان از نفس میافتد. علی(ع) پاسخ این بحران است. او عارفترین انسان بود، اما از مسئولیت فرار نکرد. شب، سر بر خاک میگذاشت و روز، ستون عدالت میشد.
عرفان علوی، عرفان گریختن از دنیا نیست؛ عرفان درست ایستادن در دنیاست. علی(ع) به ما یاد میدهد معنویت، فرار از درد نیست؛ «درست مواجه شدن» با درد است. او در اوج قدرت، نان جو میخورد؛ نه برای تحقیر دنیا، بلکه برای اسیر نشدن به آن. چه نیاز بزرگی برای انسان امروز که زیر فشار مصرفگرایی، رقابت بیمارگونه و نمایش دائمی موفقیت، خسته و فرسوده شده است.
سیزده رجب، یادآور این پیام است که انسان میتواند قوی باشد، بیآنکه خشن شود؛ زاهد باشد، بیآنکه منفعل گردد؛ عابد باشد، بیآنکه از مردم فاصله بگیرد. علی(ع) به ما نشان داد عدالت، فقط یک شعار اجتماعی نیست؛ از خانه شروع میشود، از نگاه به همسر، از شیوه حرف زدن با فرزند، از انصاف در قضاوتهای روزمره.
یکی از مهمترین نیازهای زندگی امروز، «معیار داشتن» است. بسیاری از اضطرابهای ما از آنجاست که نمیدانیم درست چیست؛ نه چون راه نیست، بلکه چون قطبنما نداریم. علی(ع) قطبنمای انسان است. وقتی میفرمود: «قیمةُ کلِّ امرئٍ ما یُحسِنُه»؛ ارزش هر انسان به چیزی است که آن را نیکو انجام میدهد، به ما آموخت خودمان را با داشتهها، مقایسهها و نگاه دیگران نسنجیم؛ با کیفیتِ بودنمان بسنجیم.
زندگی امروز پر از صداست، اما کم از معنا. علی(ع) انسان سکوتهای عمیق است؛ سکوتی که از ترس نیست، از فهم است. او به ما یاد میدهد همه چیز را نباید گفت، ولی هرچه گفته میشود باید درست باشد. چه اندازه روابط خانوادگی، شغلی و اجتماعی ما به همین یک مهارت علوی نیاز دارد: «کم گفتن، درست گفتن، بهموقع گفتن».
۱۳ رجب، روز تولد انسانی است که حتی دشمنانش به عدالتش اعتراف کردند. در جهانی که بیعدالتی، فقط در سطح کلان نیست، بلکه در رفتارهای کوچک ما جریان دارد؛ از پارتیبازی تا قضاوت عجولانه، از زیر پا گذاشتن حق دیگران تا توجیه خطای خودمان؛ علی(ع) آیینهای دردناک اما نجاتبخش است. نگاه کردن در این آیینه، شجاعت میخواهد.
کاربردیترین درس علی(ع) برای زندگی، «مسئولیتپذیری» است. او هرگز نگفت من معصومم، پس شرایط باید ایدهآل باشد. برعکس، در بدترین شرایط، بهترین انتخاب را کرد. این همان چیزی است که امروز کم داریم؛ ما منتظر بهتر شدن اوضاع میمانیم تا بهتر شویم. علی(ع) ثابت کرد انسان، نقطه آغاز اصلاح جهان است.
در روابط انسانی، علی(ع) استاد کرامت است. نه تحقیر، نه چاپلوسی؛ نه تسلیمِ ذلت، نه سلطهگری. اگر بسیاری از رنجهای ما از روابط ناسالم است، نسخهاش در کلمات علی(ع) روشن است: «با مردم چنان زندگی کن که اگر مردی، بر تو بگریند و اگر زنده ماندی، مشتاق دیدارت باشند.» این جمله، نقشه راه زندگی اجتماعی سالم است.
سیزده رجب، دعوت به بازتعریف «موفقیت» است. موفقیت در نگاه علوی، فقط بالا رفتن نیست؛ درست بالا رفتن است. فقط داشتن نیست؛ درست داشتن است. فقط دیده شدن نیست؛ در پیشگاه حق سربلند بودن است. انسانی که در این مدرسه تربیت شود، حتی اگر زمین بخورد، از مسیر خارج نمیشود.
و شاید عمیقترین پیام این روز، امید است. علی(ع) به ما میآموزد که حتی اگر دنیا علیهات شد، میتوان درست ماند. حتی اگر تنها شدی، میتوان حقمحور بود. حتی اگر زخم خوردی، میتوان عادل ماند. این، عرفانِ ایستادگی است؛ عرفانی که انسان را از درون میسازد، نه از دنیا جدا میکند.
سلام بر سیزده رجب؛
سلام بر تولد انسانی که هنوز، زندهترین پاسخ به نیازهای زندگی ماست.
و خوشا آنان که علی(ع) را فقط دوست ندارند،
بلکه «شیوه زندگی» او را تمرین میکنند.
