تیرنگ:
اهدای عضو یکی از انسانیترین و در عین حال پیچیدهترین دستاوردهای پزشکی معاصر است؛ پدیدهای که در نقطه تلاقی علم، اخلاق، فرهنگ و باورهای اجتماعی قرار دارد. در جهانی که پیشرفتهای پزشکی هر روز مرزهای تازهای را درمینوردند، اهدای عضو توانسته مفهوم مرگ را برای برخی بیماران به آغازی دوباره تبدیل کند. با این حال، این ظرفیت نجاتبخش هنوز در بسیاری از جوامع، بهطور کامل بالفعل نشده و با چالشهایی مواجه است.
در کشور، هزاران بیمار مبتلا به نارساییهای پیشرفته قلب، کلیه، کبد، ریه و دیگر اعضای حیاتی، چشمانتظار پیوند هستند. این بیماران، هر روز با محدودیتهای جسمی، فشارهای روانی و هزینههای سنگین درمانی دستوپنجه نرم میکنند و برای بسیاری از آنان، پیوند عضو تنها راه بقاست. با وجود پیشرفتهای قابل توجه پزشکی و توان بالای متخصصان پیوند در کشور، شکاف میان تعداد بیماران نیازمند و اعضای اهدایی همچنان عمیق است.
بخش عمده اعضای قابل پیوند از بیماران دچار مرگ مغزی تأمین میشود؛ بیمارانی که از نظر پزشکی، بازگشتی به حیات ندارند اما اعضای بدنشان میتواند جان چند انسان دیگر را نجات دهد. بر اساس آمارهای رسمی، سالانه تعداد قابل توجهی از موارد مرگ مغزی در کشور شناسایی میشود، اما تنها بخشی از این موارد به اهدای عضو منجر میشود. این به معنای از دست رفتن فرصت زندگی برای بیماران در لیست انتظار است.
ریشه این مسئله را باید در عوامل متعددی جستوجو کرد؛ از ناآگاهی عمومی درباره مفهوم مرگ مغزی گرفته تا تردید و مخالفت خانوادهها در لحظات بحرانی. برای بسیاری از خانوادهها، پذیرش مرگ مغزی عزیزشان دشوار است و امید به بازگشت، هرچند از نظر علمی ناممکن باشد، تصمیمگیری را پیچیده میکند. در چنین شرایطی، نبود گفتوگوی قبلی درباره اهدای عضو، اغلب به از دست رفتن زمان طلایی منجر میشود.
✓ فرهنگسازی؛ حلقه مفقوده
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند مهمترین مانع گسترش اهدای عضو در ایران، نه کمبود امکانات پزشکی بلکه ضعف فرهنگسازی مستمر است. اگرچه در سالهای اخیر کمپینها، برنامههای رسانهای و صدور کارت اهدای عضو گسترش یافته، اما این اقدامات هنوز به باور عمومی پایدار تبدیل نشده است. اهدای عضو باید از یک تصمیم لحظهای به یک انتخاب آگاهانه و از پیشفکرشده بدل شود.
در بسیاری از کشورها، آموزش درباره اهدای عضو از سنین مدرسه آغاز میشود و گفتوگو درباره آن به بخشی طبیعی از زندگی اجتماعی تبدیل شده است. در مقابل، در جامعه ما همچنان برخی باورهای نادرست مانع تصمیمگیری آگاهانه میشود؛ در حالی که مراجع دینی بارها بر مشروعیت و ارزش معنوی اهدای عضو تأکید کردهاند و آن را مصداق بارز نجات جان انسانها دانستهاند.
✓اهدای عضو و پیوند اخلاق
اهدای عضو علاوه بر بُعد انسانی و اخلاقی، از منظر اقتصاد سلامت نیز اهمیت بالایی دارد. برای نمونه، پیوند کلیه میتواند جایگزین سالها دیالیز پرهزینه شود و کیفیت زندگی بیمار را بهطور چشمگیری افزایش دهد. کاهش هزینههای درمانی بلندمدت، بازگشت بیماران به چرخه کار و تولید و کاهش فشار بر نظام سلامت، از پیامدهای مثبت توسعه پیوند اعضاست.
با این حال، توسعه این حوزه نیازمند زیرساختهای قوی، حمایتهای قانونی و تیمهای تخصصی آموزشدیده است. همچنین حمایت روانی از خانوادههای اهداکننده، قدردانی اجتماعی از آنان و روایت درست از این ایثار بزرگ، نقش مهمی در تداوم این مسیر دارد. خانوادههایی که در سختترین لحظات زندگی خود تصمیم به اهدای عضو میگیرند، در واقع مرگ را به زندگی پیوند میزنند و شایسته احترام و حمایتاند.
✓ رسانهها و مسئولیت اجتماعی
رسانهها در ترویج فرهنگ اهدای عضو نقش کلیدی دارند. روایتهای انسانی از زندگی گیرندگان عضو، بازنمایی تصمیم شجاعانه خانوادههای اهداکننده و پرهیز از نگاه صرفاً احساسی یا شعاری، میتواند اعتماد عمومی را افزایش دهد. اهدای عضو نباید تنها در مناسبتها و روزهای خاص مطرح شود، بلکه لازم است بهعنوان یک موضوع اجتماعی مستمر در دستور کار رسانهها قرار گیرد.
✓ ۱۷ مورد اهدای عضو در مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی مازندران
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۷ مورد اهدای عضو در مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی مازندران ثبت شد؛ که در تازهترین آن مربوط به دو شهروند مازندرانی بود که اعضایشان به بیماران نیازمند اهدا شد.
آزاده ناظری معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: اهدای عضو دو شهروند مازندرانی به بیماران جانی دوباره بخشید.
وی از ثبت ۱۷ مورد اهدای عضو از ابتدای سال جاری در مراکز درمانی دانشگاه خبرداد و گفت: در روزهای گذشته اعضای دو بیمار مرگ مغزی به بیماران نیازمند اهدا شد.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مازندران اظهار کرد: مرگ مغزی زندهیاد «شعبان وکیلی» جانبخش ۵۷ ساله بهشهری و شادروان «محمدعلی بابایی» جانبخش ۵۲ ساله از شهرستان ساری پس از انجام معاینات و آزمایشهای تخصصی در مرکز آموزشی درمانی امام خمینی(ره) ساری تایید شد.
ناظری افزود: با تلاش همکاران واحد پیوند معاونت درمان و رضایت خانواده این جانبخشان ، اعضای قابل پیوند جهت اهدا به بیماران نیازمند به مرکز درمانی پیوند در تهران انتقال یافت.
وی با قدردانی از فداکاری خانواده جانبخشان که به اهدای عضو عزیز از دست رفته شان رضایت دادند، تصریح کرد: با این اقدام زندگی دوباره ای به بیماران نیازمند و در انتظار اهدای عضو بخشیده شد.
✓ سخن پایانی
اهدای عضو، آزمونی برای بلوغ فرهنگی و همبستگی اجتماعی هر جامعه است. در شرایطی که علم پزشکی توان نجات جان انسانها را دارد، این تصمیم انسانی و آگاهانه شهروندان است که مسیر زندگی را برای بیماران هموار میکند. تبدیل اهدای عضو به یک ارزش نهادینهشده، نیازمند آموزش، گفتوگو، اعتمادسازی و حمایت همهجانبه است. اهدای عضو پایان یک زندگی نیست، بلکه آغاز چند زندگی دیگر است؛ حقیقتی که اگر به باور عمومی تبدیل شود، میتواند هزاران خانواده را از رنج فقدان به امید زندگی پیوند بزند.
