زیبای مرگبار
زیبای مرگبار
سنبل آبی، گیاهی بومی حوضه رود آمازون، با گل‌های بنفش خیره‌کننده‌اش شاید در نگاه نخست بی‌خطر به نظر برسد اما پس این ظاهر زیبا، یکی از خطرناک‌ترین گونه‌های مهاجم جهان پنهان شده است.

 

تیرنگ:

سنبل آبی، گیاهی بومی حوضه رود آمازون، با گل‌های بنفش خیره‌کننده‌اش شاید در نگاه نخست بی‌خطر به نظر برسد اما پس این ظاهر زیبا، یکی از خطرناک‌ترین گونه‌های مهاجم جهان پنهان شده است.

سنبل آبی به‌سرعت تکثیر می‌شود؛ رشدی که به‌راحتی راه‌های آبی را درمی‌نوردد و پاکسازی محیط‌های آبی را بسیار دشوار می‌کند.

تهاجم زیستی به معنای گسترش محدوده جغرافیایی یک گونه در منطقه‌ای است که پیش‌تر توسط آن اشغال نشده بود. این تعریف هم برای گونه‌های بومی و هم غیر بومی صادق است زیرا آنچه یک گونه را مهاجم می‌کند، نه صرفاً خاستگاه جغرافیایی‌اش بلکه تأثیرات مخربی است که بر اکوسیستم‌های جدید برجای می‌گذارد.

سنبل آبی، گیاهی بومی حوضه رود آمازون، با گل‌های بنفش خیره‌کننده‌اش شاید در نگاه نخست بی‌خطر به نظر برسد اما پس این ظاهر زیبا، یکی از خطرناک‌ترین گونه‌های مهاجم جهان پنهان شده است. این گیاه آبزی چندساله با برگ‌های پهن و براق، ساقه‌ای اسفنجی و ریشه‌های معلق سیاه و ارغوانی، قادر است در مدت کوتاهی مساحت‌ وسیعی از آب‌های سطحی را به تصرف خود درآورد.

ارتفاع سنبل آبی می‌تواند از ۵۰ تا بیش از ۱۰۰ سانتی‌متر برسد و با شش گلبرگ ظریف به رنگ بنفش یا صورتی و زیبایی فریبنده‌اش قدرتش برای نابودی اکوسیستم‌ آبی را پنهان کند.

یکی از دلایل اصلی مهاجم بودن سنبل آبی، سرعت فوق‌العاده تکثیر آن است. این گیاه می‌تواند هم به روش رویشی و هم از طریق تولید بذرتکثیر شود. هر دو بوته سنبل آبی قادرند در مدت تنها ۱۲۰ روز، ۱۲۰۰ بوته جدید را تکثیر کند.

برخی تحقیقات نشان داده‌اند که در مناطق مستعد، این گیاه می‌تواند در عرض شش تا ۱۸ روز، رشد خود را دو برابر کند و در برخی مناطق جنوب شرقی آسیا، حتی تا ۵ متر در روز گسترش یابد. بذرهای این گیاه می‌تواند تا ۲۸ سال زنده بماند و در شرایط مساعد دوباره جوانه بزند.

نخستین ردپای سنبل آبی در آسیا به پایان قرن نوزدهم بازمی‌گردد؛ جایی که وجود این گیاه مهاجم در ژاپن و اندونزی گزارش شد و به‌سرعت مزارع برنج این کشورها را به چالشی زیست‌محیطی تبدیل کرد.

✓ هزینه مهار شیطان آبی در حال افزایش

در این ارتباط جواد یعقوب زاده کارشناس محیط زیست اظهار کرد: در چند ماه گذشته نسبت به حضور تعداد اندکی از گیاه سنبل آبی در منطقه احمد کلای بابلسر هشدار داده بودیم اما با نادیده گرفتن هشدارها شیطان آبی گستره قابل توجهی از آب خوان این منطقه را در تسخیر خود درآورد.

وی گفت: در ماه های گذشته با ۲ کارگر ساده و صرف کمترین هزینه این گیاه تهاجمی در احمد کلای بابلسر مهار می شد اما در شرایط فعلی با گسترش این گیاه شرایط متفاوت شد.

یعقوب زاده با بیان این مطلب که در شرایط فعلی مبارزه با این گیاه تهاجمی برای مازندران بسیار پرهزینه شد، اظهار کرد: با توجه به گسترش گیاه تهاجمی سنبل آبی بدون تردید دیگر تالاب های مازندران در معرض خطر جدی نفوذ و گسترش شیطان آبی قرار دارد که این هشدارها باید جدی گرفته شود.

وی با اشاره به این مطلب که قدرت انتقال این گیاه تهاجی به حدی است که در مدت دو هفته می تواند به دو برابر وضع موجود گسترش یابد، اظهار کرد: بسیاری از شهروندان و مسافران جذب در زیبای گل های سنبل آبی شدند و از خطرهای گسترش آن اطلاعی ندارند.

یعقوب زاده تصریح کرد : پیشگیری برای مهار سنبل آبی به مراتب کم هزینه تر از لایروبی و پاکسازی کامل آب خوانی همانند نیلوفر آبی یا آب بندان ۴۰ هکتاری آغوزبن بسیار پرهزینه است.

جواد یعقوب زاده اظهار کرد: همه تلاش ها بر آن است تا با روشنگری های انجام شده پیشگیری از شیوع سنبل آبی در آب بندان ها و تالاب های مازندران به درستی اجرا شود.

وی گفت: اگر هشدار گسترش شیطان آبی جدی گرفته نشود برای پاکسازی آن صدها میلیارد تومان از اعتبارهای ملی به هدر می رود.

✓وضعیت سنبل آبی در بابل

شهرستان بابل به‌دلیل داشتن رودخانه‌های پرآب، آب‌بندان‌ها و شالیزارهای گسترده، یکی از نقاط اصلی انتشار این گیاه در کشور محسوب می‌شود. طی چند سال اخیر، ورود سنبل آبی به آب‌بندان‌هایی نظیر آغوزبن مشکلات زیادی را ایجاد کرده است:

1. گرفتگی مجاری آب: تجمع انبوه این گیاه سطح آب را می‌پوشاند و مانع جریان آزاد آب می‌شود.

2. مشکلات کشاورزی: کشاورزان بابل به‌ویژه شالیکاران از مسدود شدن مسیر آب و کاهش کیفیت آن آسیب می‌بینند.

3. کاهش کیفیت اکوسیستم: پوشش کامل سطح آب باعث کاهش نور و اکسیژن محلول می‌شود و حیات آبزیان مانند ماهی‌ها را تهدید می‌کند.

4. مشکلات بهداشتی: این گیاه محیطی مناسب برای رشد حشرات ناقل بیماری مانند پشه‌ها فراهم می‌کند.

✓دلایل گسترش سریع در بابل

ـ شرایط اقلیمی مناسب: دمای معتدل و رطوبت بالا در مازندران شرایطی ایده‌آل برای رشد این گیاه فراهم کرده است.

ـ انتقال توسط انسان: برخی افراد ناخواسته این گیاه را از آب‌بندان به شالیزار یا از رودخانه به برکه‌ها منتقل کرده‌اند.

ـ نبود مدیریت هماهنگ: نبود طرح جامع ملی و محلی برای کنترل این گیاه موجب شده کنترل آن پراکنده و ناکافی باشد.

✓پیامدهای اقتصادی و اجتماعی

1. زیان به کشاورزی: شالیزارهای بابل که منبع اصلی درآمد بسیاری از خانواده‌ها هستند، از مسدود شدن آبراهه‌ها آسیب می‌بینند.

2. کاهش ماهیگیری سنتی: بسیاری از روستاییان از صید ماهی در آب‌بندان‌ها بهره‌مند می‌شدند، اما سنبل آبی زیستگاه ماهی‌ها را تخریب کرده است.

3. هزینه‌های اضافی برای دولت و مردم: هر ساله مبالغ زیادی صرف برداشت دستی یا مکانیزه این گیاه می‌شود، اما رشد سریع آن موجب بازگشت مشکل می‌گردد.

4. افزایش خطر بیماری‌ها: رشد پشه‌ها و موجودات ناقل بیماری در تجمع سنبل آبی، سلامت روستاییان را تهدید می‌کند.

✓اقدامات انجام‌شده در بابل

طی سال‌های اخیر دستگاه‌های مختلفی در بابل برای مبارزه با سنبل آبی اقدام کرده‌اند:

ـ استفاده از ماشین‌آلات: لودر و بیل مکانیکی برای جمع‌آوری گیاه از سطح آب به‌کار گرفته شده است.

ـ آموزش و اطلاع‌رسانی: سازمان محیط زیست و جهاد کشاورزی با برگزاری جلسات و نصب تابلوهای هشدار، خطرات این گیاه را به کشاورزان اطلاع داده‌اند.

ـ پژوهش‌های دانشگاهی: دانشگاه بابل و دیگر مراکز تحقیقاتی مازندران چندین پروژه برای مطالعه روش‌های کنترل زیستی و شیمیایی اجرا کرده‌اند.

با این حال، به‌دلیل سرعت تکثیر و پراکنش گسترده گیاه، هنوز کنترل کامل آن امکان‌پذیر نشده است و لازم است در این زمینه تدبیری اندیشیده شود.