نقش هوش مصنوعی در بهبود خدمات شهری: رویکردی میان‌رشته‌ای برای ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان
نقش هوش مصنوعی در بهبود خدمات شهری: رویکردی میان‌رشته‌ای برای ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان
هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) به‌عنوان یکی از فناوری‌های تحول‌آفرین، ظرفیت‌های گسترده‌ای در مدیریت شهری دارد

 

*نویسنده:* حامد اسماعیلی، فعال اجتماعی و نویسنده کتاب «دایره‌المعارف حقوق شهروندی» ـ تیرنگ

*چکیده*

هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) به‌عنوان یکی از فناوری‌های تحول‌آفرین، ظرفیت‌های گسترده‌ای در مدیریت شهری دارد. این مقاله با رویکردی میان‌رشته‌ای، نقش هوش مصنوعی در بهبود خدمات شهری را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه علوم مختلف از مهندسی عمران و شهرسازی تا علوم اجتماعی، محیط‌زیست، حقوق و اقتصاد شهری در تعامل با این فناوری قرار دارند. کاربردهای عملی شامل سامانه‌های هوشمند در صدور پروانه ساختمان، حسگرهای ایمنی (Sensor) متصل به آتش‌نشانی، قبرهای هوشمند در آرامستان‌ها، صندلی‌ها و تابلوهای هوشمند در فضاهای سبز، تعیین زمان و مکان مناسب برای رویدادهای فرهنگی، نرم‌افزارهای مسیریابی (Navigation Apps) و تابلوهای ترافیکی برخط (Online)، مدیریت پسماند با حسگرهای هوشمند، سامان‌دهی مشاغل شهری و جذب سرمایه‌گذاری شهروندان است. نتایج نشان می‌دهد که هوش مصنوعی نه‌تنها یک ابزار فناورانه بلکه پلی میان علوم مختلف است که می‌تواند کیفیت زندگی شهروندان را به‌طور ملموس ارتقا دهد.

*مقدمه*

شهرها به‌عنوان نظام‌های پیچیده اجتماعی–اقتصادی نیازمند ابزارهایی هستند که بتوانند داده‌های متنوع را تحلیل کرده و تصمیمات مبتنی بر شواهد ارائه دهند. بهره‌گیری از هوش مصنوعی نه‌تنها به بهبود خدمات شهری کمک می‌کند، بلکه نیازمند همکاری میان‌رشته‌ای علوم مختلف است.

مقاله

*فناوری اطلاعات و ارتباطات*

چت‌بات‌های هوشمند (Chatbot) با اتکا به علوم رایانه (Computer Science) امکان پاسخگویی شبانه‌روزی به شهروندان را فراهم می‌کنند. همچنین در فرآیندهای اداری مانند صدور پروانه ساختمان و پایان‌کار، پس از تأیید کارشناسان عمران و و تطبیق با قوانین محلی و ملی، سامانه‌های هوشمند روند بررسی و صدور مجوزها را تسریع می‌کنند.

تنقیح دستورالعمل‌ها و پیگیری مکاتبات.

*آتش‌نشانی و خدمات ایمنی*

سنسورهای هوشمند ساختمانی که با مهندسی برق – الکترونیک طراحی شده‌اند، به سامانه‌های آتش‌نشانی متصل‌اند و داده‌های لحظه‌ای را ارسال می‌کنند. این داده‌ها در ایستگاه‌ها تحلیل شده و اقدامات اجرایی با دستور کاربر ایستگاه بصورت برخی و خودکار قبل رسیدن امدادگر فعال می‌شوند؛ ترکیبی از علوم ایمنی شهری، مدیریت بحران و فناوری اطلاعات.

*مدیریت آرامستان‌ها*

قبرهای هوشمند با بهره‌گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS: Geographic Information System) و علوم معماری، امکان ثبت و نمایش اطلاعات متوفیان را فراهم می‌کنند و دسترسی خانواده‌ها به موقعیت آرامگاه‌ها را تسهیل می‌سازند.

*فضاهای سبز شهری*

تحلیل داده‌های اقلیمی با استفاده از علوم محیط‌زیست، طراحی بهینه فضاهای سبز را ممکن می‌سازد. صندلی‌های هوشمند، هرس‌ها و آبیاری برنامه‌ریزی‌شده و تابلوهای نمایش آلودگی هوا نمونه‌هایی از کاربردهای عملی هستند که با اینترنت اشیا (IoT: Internet of Things) و مهندسی برق- الکترونیک پیوند دارند.

*فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی*

تحلیل داده‌های جمعیتی و رفتاری شهروندان با علوم اجتماعی، امکان شناسایی نیازهای فرهنگی را فراهم می‌کند. تعیین زمان و مکان مناسب برای برگزاری رویدادها موجب افزایش مشارکت اجتماعی می‌شود.

*حمل‌ونقل بار و مسافر*

اپلیکیشن‌هایی مانند «بلد» و «نشان» با اتکا به علوم رایانه و مهندسی ترافیک، بهترین مسیرها را پیشنهاد می‌دهند. تابلوهای ترافیکی هوشمند نیز داده‌های برخط را به رانندگان منتقل می‌کنند و موجب کاهش زمان سفر می‌شوند.

*مدیریت شبکه حمل‌ونقل*

تحلیل داده‌های ترافیکی با الگوریتم‌های پیش‌بینی (Prediction Algorithms)، ساعات اوج و الگوهای حرکتی شهروندان را شناسایی می‌کند. این اطلاعات با علوم حمل‌ونقل و برنامه‌ریزی شهری ترکیب شده و به بهینه‌سازی زیرساخت‌ها کمک می‌کند.

*مدیریت پسماند*

حسگرهای هوشمند در سطل‌های زباله، سطح پر بودن و نوع پسماند را گزارش می‌دهند. تحلیل داده‌ها با علوم محیط‌زیست و مهندسی شهری به شناسایی نقاط پر تولید پسماند کمک کرده و هزینه‌ها را کاهش می‌دهد.

*سامان‌دهی مشاغل شهری*

تحلیل بازار و داده‌های محلی با علوم اقتصاد شهری، فرصت‌های جدید کسب‌وکار (Business) را مشخص می‌کند. هوش مصنوعی کارآفرینان را در معرفی محصولات و خدمات به شهروندان یاری می‌دهد.

سرمایه‌گذاری و مشارکت شهروندان

پلتفرم‌های برخط (Online Platforms) مبتنی بر هوش مصنوعی با علوم حقوق و سیاست‌گذاری شهری پیوند دارند و زمینه مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری‌های شهری را فراهم می‌کنند. این فناوری همچنین با کیفیت‌سنجی پروژه‌ها، اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب کرده و به شکوفایی اقتصادی کمک می‌کند.

*نتیجه‌گیری*

هوش مصنوعی نه‌تنها یک ابزار فناورانه، بلکه یک پل میان علوم مختلف است که می‌تواند مدیریت شهری را به سطحی علمی‌تر و کارآمدتر ارتقا دهد. از مهندسی عمران و برق گرفته تا علوم اجتماعی، محیط‌زیست، اقتصاد و حقوق، همه در کنار هم به تحقق شهر هوشمند کمک می‌کنند. آینده شهرهای هوشمند وابسته به همکاری میان‌رشته‌ای این علوم و بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی خواهد بود.