تیرنگ:
مازندران، بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای گردشگری کشور، امروز با چالشی بنیادین در حوزه آب روبهروست. آنچه امروز این استان را در وضعیت شکننده قرار داده، برخورد میان ظرفیتهای زیرساختی و جهشهای ناگهانی جمعیت شناور است که پیامد آن، فشار بیسابقه بر منابع آب زیرزمینی، کمبود مخزن ذخیره، فرسودگی شبکه و حتی تهدید کیفیت آب است.
بهزاد برارزاده، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان مازندران در تشریح دغدغههای حوزه آب استان، به تناسب نداشتن زیرساختها با بار جمعیتی شناور اشاره کرد و گفت: حل این معضل نیازمند «نگاه ویژه ملی» است.
✓آمار حیاتی جمعیت و کمبود پوشش
مدیرعامل آبفای مازندران با بیان اینکه جمعیت زیرساختی استان در ۶۴ شهر و یکهزار و ۷۹۱ روستا بالغ بر ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر است، اظهار کرد: ۸۸ درصد جمعیت شهری و روستایی تحت پوشش آبفا هستند، اما یکهزار و ۱۲۸ روستا با جمعیتی بالغ بر ۳۰۵ هزار نفر هنوز فاقد پوشش هستند.
وی افزود: ما استعداد خدمترسانی به ۴ میلیون و ۴۵۰ هزار نفر (شامل جمعیت بومی و ۱ میلیون و ۲۵۰ هزار نفر جمعیت توریست) را داریم. اما در پیکهای جمعیتی آخر هفته، جمعیت شناور میلیونی وارد مازندران میشود و در این شرایط، زیرساخت موجود قطعاً کافی نیست و ما مرهون صبوری و مهربانی مردم هستیم.
✓بحران وابستگی به سفرههای زیرزمینی
برارزاده در خصوص منابع تأمین آب، یک هشدار جدی اعلام کرد: ۱۸ درصد از منابع تأمین ما از آبهای سطحی (سدهای میجران، آیتالله صالحی، شهید رجایی و رودخانه رودبارک) است.
وی ادامه داد: ۸۲ درصد آب استان از سفرههای زیرزمینی (۴۰۰ چشمه و ۷۵۸ حلقه چاه) تأمین میشود و نکته مهم این است که ما باید به سمت آبهای سطحی برویم و این کار در حال انجام است.
✓کمبود شدید آب و مخزن ذخیره
مدیرعامل آبفای مازندران با ارائه آمار کسری تولید، بحران را ملموستر ساخت و گفت: نیاز آبی استان ۱۵,۶۷۷ لیتر بر ثانیه و حداکثر تولید فعلی ۱۴,۲۸۸ لیتر بر ثانیه است که نشان میدهد که کسری آب کنونی، ۱۳۸۹ لیتر بر ثانیه است.
برارزاده در خصوص مخازن ذخیره نیز اعلام کمبود کرد و گفت: با فرض یک مخزن ۷۰۰ لیتری برای هر واحد مشترک، ما ۱ میلیون و ۴۵ هزار متر مکعب مخزن نیاز داریم، اما تنها ۶۶۲ هزار متر مکعب موجود است و ۳۸۳ هزار متر مکعب کمبود مخزن داریم.
✓مبارزه با شوری و آلودگی
مدیرعامل آبفا به چالشهای کیفیت آب و پسروی دریای خزر در استان اشاره کرد و گفت: عملاً از فریدونکنار تا گلوگاه با EC ۲۰۰۰ (شوری) میجنگیم و از بهشهر تا رامسر با آهن و منگنز درگیریم.
برارزاده به مصرف بالای آب اشاره و تصریح کرد: در حالی استاندارد مصرف برای هر نفر ۱۲۰ تا ۱۵۰ لیتر است که مصرف واقعی در شهرهای مازندران ۱۹۱ لیتر و در روستاها ۲۱۰ لیتر است.
وی افزود: خواهشم از مردم عزیز مازندران این است که مثل همیشه یاور ما باشند و با مهربانیشان، هر نفر ۱۰ تا ۱۵ لیتر صرفهجویی کنند.
✓نهضت آبرسانی و ترمیم شبکههای فرسوده
برارزاده طرحهای در حال اجرا برای عبور از بحران را اینگونه توصیف کرد: پروژههای کلان کنونی شامل: سد انحرافی مرزنآباد، سد هراز، سد سجاد رود و سایر سدها با افق ۱۴۴۰ در حال اجراست تا از آبهای زیرزمینی به آبهای سطحی برویم.
وی ادامه داد: فرسودگی شبکه از ۲۵ هزار کیلومتر شبکه استان، ۵۳۰۰ کیلومتر فرسوده است.
مدیرعامل آبفا مازندران به مشارکت خیرین در پروژههای آبرسانی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، خیرین، گروههای جهادی، شوراها و دهیارها با تأمین لوله، در حال ترمیم و اصلاح شبکههای فرسوده هستند.
برارزاده با تاکید بر تغییر الگوی مصرف و درست مصرف کردن، متذکر شد: پویش «هر خانه یک مخزن» و استفاده از دستگاههای کاهنده مصرف، برای مدیریت پیک مصرف و قطع برق، ضروری است.
مدیرعامل آبفا در پایان خاطرنشان کرد: این اقدامات نشاندهنده تعهد شرکت آب و فاضلاب مازندران و همکاران آب منطقهای برای ارائه آب تصفیهشده و خوب به مردم استان است.
آنچه در سخنان مدیرعامل آبفا برجسته است، وجود شکاف عمیق بین ظرفیت طراحیشده و واقعیت جمعیتی مازندران است.
زیرساختها بر اساس جمعیت «ساکن و رسمی» طراحی شدهاند، اما در عمل، مازندران هر هفته با ورود موجهای میلیونی توریست و سکونتگزینی موقت، با افزایش فشار لحظهای و غیرقابل پیشبینی مواجه است.
در پی این نوسان جمعیتی نتیجه این است که افت فشار شبکه در شهرهای ساحلی و توریستی، افزایش برداشت از چاهها، تشدید فرونشست احتمالی،
افزایش هزینههای تعمیر و نگهداشت
را شاهد هستیم.
از طرفی با برداشت از منابع آبی زیر زمینی شاهد این هستیم که افت سطح سفرهها روی داده و در نتیجه همچنین شاهد افزایش شوری و کاهش آبدهی چشمههای حیاتی و تشدید آلودگی ناشی از ورود آلایندهها هستیم.
برارزاده بهدرستی بر ضرورت حرکت به سمت آبهای سطحی تأکید میکند؛ اقدامی که اگرچه باید زودتر آغاز میشد، اما هنوز تنها راه پایدار تأمین آب است.
در بخشی از سخنان این مسئول بر کسری ۱۳۸۹ لیتر بر ثانیه تاکید کرد که نشان میدهد حتی در شرایط عادی نیز تولید پاسخگوی مصرف نیست
✓ نهضت آبرسانی و ضرورت نگاه ملی
پروژههای سدسازی و تغییر الگوی تأمین آب، اگرچه راهکارهای میانمدت و بلندمدت هستند، اما نیازمند بودجه ملی، هماهنگی بیندستگاهی و مشارکت مردمی هستند.
حجم فرسودگی شبکه (۵۳۰۰ کیلومتر) بهتنهایی نشان میدهد که بخش پنهان بحران، هدررفت آب در شبکه است؛ موضوعی که بدون نوسازی جدی شبکه، برطرف نمیشود.
✓ مازندران نیازمند یک «پروژه نجات» است
آنچه از تحلیل دادهها برمیآید، این است که بحران آب مازندران، در کنار زیبایی و ظرفیتهای اقتصادیاش، اکنون به یک برنامه نجات جامع و ملی نیاز دارد؛ برنامهای که بر سه محور استوار باشد:
۱. اصلاح الگوی مصرف و مشارکت مردم
صرفهجویی ۱۰–۱۵ لیتر بهازای هر نفر، یک گام فوری و قابل اجراست.
۲. تکمیل سریع پروژهها تا سهم آب سطحی افزایش یافته و فشار از سفرهها برداشته شود.
۳. نوسازی گسترده شبکه فرسوده تا تلفات آب، منابع مالی و انرژی کاهش یابد.
