تیرنگ، رضا شریعتی:
آتشسوزی جنگل «اِلیت» در استان مازندران طی چند روز گذشته به یکی از مهمترین رویدادهای زیستمحیطی کشور تبدیل شد. این حادثه که از میانه آبانماه آغاز شد و با گسترش شعلهها توجه ملی را برانگیخت، اکنون در مرحله پایانی مهار است. عملیات گستردهای که طی این مدت با حضور صدها نیروی انسانی، تجهیزات زمینی و هوایی، و همراهی مدیران بحران، محیطزیست و منابع طبیعی انجام شد، یکی از سنگینترین و پیچیدهترین عملیاتهای اطفای حریق جنگلی امسال را رقم زد.
✓صحنهای سخت در دل جنگلهای صخرهای
در همان روزهای نخست آتشسوزی، مشخص شد که شرایط جغرافیایی منطقه «اِلیت» یکی از عوامل مهم دشواری عملیات است. این موضوع را حسینعلی محمدی، مدیرکل مدیریت بحران مازندران، چنین توضیح داده است:
«بخش قابلتوجهی از منطقه آتشگرفته کاملاً صخرهای، فاقد مسیر دسترسی و دارای شیبهای بسیار خطرناک است.»
وی با اشاره به تأثیر مستقیم این شرایط بر روند عملیات افزود: «همین شرایط باعث شده نیروها نتوانند با سرعت و حجم مناسب به کانونها برسند و عملیات لکهگیری زمان ببرد.»
محمدی همچنین تأکید کرده بود که با وجود دشواریها، کنترل آتش در جریان است و گفت: «با وجود دشواریها، خوشبختانه آتش تحت کنترل است و عملیات مهار با مدیریت دقیق و حضور مستمر نیروهای عملیاتی ادامه دارد.»
این سه جمله، تصویری واقعی از وضعیت سخت و خطرناک منطقه آتشگرفته ارائه میکند. مسیرهایی که بهسادگی قابل عبور نیستند، نیروهایی که برای رسیدن به نقاط درگیر باید مسافتهای طولانی و صعبالعبور را طی کنند، و شیبهایی که ریسک بالا دارند، همگی از عواملی بودند که سرعت عملیات را کاهش دادند. با این حال، تیمهای عملیاتی بدون توقف در صحنه حضور داشتند و روند اطفا با دقت ادامه پیدا کرد.
✓نقطه عطف؛ ورود بالگردها و هواپیمای سنگین «ایلوشین»
در ادامه عملیات، استفاده از تجهیزات هوایی نقشی اساسی در تثبیت کنترل حریق ایفا کرد. طبق توضیحات ارائهشده، از نیمه هفته، بالگردهای اطفای حریق با چندین سورتی پرواز وارد عمل شدند و حمایت مهمی از نیروهای زمینی انجام دادند. اما تغییر اصلی در روند عملیات زمانی رخ داد که هواپیمای سنگین آبپاش «ایلوشین» از روز ششم به منطقه اعزام شد.
در روایتها آمده است که ورود «ایلوشین» ورق عملیات را برگرداند. این هواپیما با توان حمل حجم بالای آب، بخش مهمی از کانونهای فعال را که دسترسی به آنها برای نیروهای زمینی دشوار بود، هدف قرار داد. بدین ترتیب نقش تجهیزات هوایی در این عملیات ــ بهویژه با توجه به صخرهای بودن منطقه ــ بسیار برجسته شد.
✓حضور مدیران ملی و تأکید بر اصول ایمنی
در روزهای میانی عملیات، مدیران ملی از ستاد بحران کشور، محیطزیست و منابع طبیعی به منطقه رفتند تا از نزدیک وضعیت را بررسی و پشتیبانی عملیاتی را تسهیل کنند. در این میان، اظهارات رضا افلاطونی، رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، بخش مهمی از چارچوب مدیریتی عملیات را روشن میکند.
او در گفتوگویی تصریح کرده است: «آرامش، امنیت و سلامت نیروهای عملکننده، خط قرمز سازمان است و همه اقدامات باید با رعایت کامل اصول ایمنی انجام شود.»
افلاطونی درباره عملکرد نیروهای یگان حفاظت نیز گفته است: «از ۲۴ آبان ماه و با گستردهشدن جبهه شرقی حریق، نیروهای یگان حفاظت با تلاش مستمر و حضور مؤثر توانستند بخش قابلتوجهی از عملیات مهار آتش را پیش ببرند که جای قدردانی دارد.»
او در بخش دیگری از سخنانش به ساختار یگان حفاظت اشاره کرده و گفته است:
«یگان حفاظت ساختاری شبهنظامی دارد و باید بر پایه نظم و انضباط دقیق اداره شود، دستهبندی نیروها، تعیین فرمانده هر دسته و استقرار سلسلهمراتب از گروه تا گردان ضروری است تا فرمانده عملیات بتواند در لحظه تصمیمات دقیق و کارآمد را ابلاغ کند.»
افلاطونی همچنین هشدار داده است: «نیروهای عملکننده نباید ارتباط خود با فرمانده مستقیم را قطع کنند، زیرا در شرایط آتشسوزی، کاهش دید، دود و تغییر لحظهای وضعیت میتواند تهدیدهای جدی ایجاد کند.»
و تأکید کرده است که:«هیچ عملیات اطفایی نباید بدون ارزیابی خطر انجام شود. امکانات و تجهیزات موردنیاز تا حد امکان برای نیروها فراهم شده و پشتیبانیها نیز ادامه خواهد داشت.»
در بخش دیگری نیز انتقادهایی نسبت به فضای رسانهای موجود مطرح کرده و گفته است:«تلاشهای نیروهای یگان حفاظت و مجموعههای امدادی نباید تحت تأثیر جوسازیهای رسانهای قرار گیرد. هدف اصلی ما حفظ این سرمایه ملی است.»
تمام این جملات نشان میدهد که مدیریت منابع طبیعی بر رعایت نظم، ایمنی و هماهنگی تأکید شفاف دارد و تلاش دارد عملیات در چارچوب اصول مشخص پیش برود.
✓چالش تجهیزات و برنامهریزی برای آینده
در بخش دیگری از مجموعه اظهارات موجود، مهدی یونسی، استاندار مازندران، درباره روند تجهیز و درخواست بالگردها چنین گفته است:«در روزهای نخست درخواست بالگرد شد اما با توجه به گسترش محدود آتش، امکان ارسال فوری فراهم نشد و اگر امکانات کافی در دسترس بود، میتوانستیم سریعتر عمل کنیم.»
او این تجربه را نقطهای برای تصمیمگیریهای آینده دانسته و تأکید کرده است:
«این تجربه منجر به تصمیمگیری برای تقویت تجهیزات ایمنی و امدادی، افزایش تعداد محیطبانان و توسعه فناوری مدرن برای تشخیص سریع آتش و دود در جنگلها شد.»
استاندار در بخش دیگری از توضیحات خود به ابزارهای تکنولوژیک اشاره کرده است:«استفاده از پهپادهای حرارتی برای شناسایی نقاط آتش، نصب سنسورها، آموزشهای همگانی و پرورش نیروهای متخصص در دستور کار قرار دارد.»
وی درباره روند پشتیبانی هوایی نیز گفته است:«هواپیماها و هلیکوپترها از منابع آبی مانند دریاچهها و فرودگاه مهرآباد برای پر کردن آب استفاده میکنند و تجهیزات جدید مدرن در دسترس هستند.»
او همچنین درباره برنامه آینده اعلام کرده است:«خرید و تأمین تجهیزات پیشرفته از خارج از کشور برای استان در دستور کار قرار گرفته است تا در صورت بروز حوادث غیرمترقبه، عملیات مهار سریعتر انجام شود.»
در پایان نیز گفته است: «اولویت ما حفظ جان نیروها و سپس انجام عملیات است.» و توصیه کرده است که مردم اخبار را از صدا و سیمای مازندران دنبال کنند.
✓سخن آخر؛ جنگلهای مازندران در آستانه آرامش دوباره
همه اظهارات رسمی منتشرشده نشان میدهد که عملیات مهار آتشسوزی به مرحله نهایی رسیده است و پیشبینی مسئولان این است که آتش در ساعات آینده بهطور کامل خاموش خواهد شد. این حادثه با وجود خساراتی که بر اکوسیستم وارد کرده، تجربهای مهم برای توسعه فناوریهای پیشگیرانه، تقویت تجهیزات اطفای حریق و افزایش آمادگی استان در برابر حوادث مشابه خواهد بود.
