تیرنگ، حجت الاسلام و المسلمین حاج محمد حسین گلکار استاد و محقق حوزه و دانشگاه و معاونت پژوهش مرکز تخصصی حوزوی تمدن اسلامی
آیه:
«لَا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَن ظُلِمَ»
(خدا دوست ندارد کسی بدی را آشکار کند، مگر آنکه به او ستمی شده باشد – نساء: ۱۴۸)
خشم، واژهای است که معمولاً با تندخویی و عصبانیت پیوند میخورد؛ اما در مکتب فاطمی، خشم نه زبانهی آتش، بلکه شعلهی بصیرت است. حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) در برابر ظلم، تحریف و بیعدالتی، سکوت نکرد، اما فریادش از جنس انتقام نبود؛ از جنس غیرت ایمانی بود. او با چهرهای آرام اما کلامی استوار، مرز میان «خشم مقدس» و «واکنش احساسی» را برای همیشه ترسیم کرد.
در روزگار پس از رحلت پیامبر(ص)، فاطمه(س) میتوانست در برابر انحرافها، یا خاموشی برگزیند یا خشمی کور ابراز کند. اما او neither فروپاشید nor فریاد بیمنطق زد. خطبه فدکیهاش، نمونهی والای خشم عقلانی است: زبانی تند، اما منظم؛ احساسی سوزان، اما در خدمت حقیقت. آنجا که عقل در بند ترس است و احساس بیهدایت، خشم مقدس فاطمی است که جامعه را بیدار میکند.
خشم فاطمه، دفاع از حق بود، نه واکنش شخصی. در خطبهاش نه نفرین میبیند، نه توهین؛ بلکه تحلیل. این خشمِ آگاه، نشان داد که زنِ مؤمن میتواند در برابر بیعدالتی بایستد، بیآنکه کرامتش آسیب ببیند. این همان الگویی است که امروز جامعه ما سخت به آن نیاز دارد.
در زمانهای که فضای مجازی و رسانه، بستر فوران احساسات بیمحاسبه شده است، خشم فاطمی ما را به بازنگری فرا میخواند:
آیا فریادهای ما به بیداری میانجامد یا به نفرت؟
آیا اعتراض ما بر پایهی حقیقت است یا هیجان؟
جامعهای که یاد بگیرد خشم خود را در مسیر اصلاح مصرف کند، هرگز به خشونت گرفتار نمیشود.
فاطمه(س) در خانه نیز همین تعادل را به نمایش گذاشت. در برابر دشواریهای زندگی، عصبانیت را به صبر بدل کرد و ناراحتی را به گفتوگوی عقلانی. او نشان داد کنترل خشم، به معنای بیغیرتی نیست، بلکه به معنای انتخاب زمان و لحن درست برای دفاع از حق است.
امروز، در میدان سیاست، خانواده و اجتماع، به خشمهای فاطمی نیاز داریم؛ خشمهایی که از غیرت برمیخیزد، نه از عقده؛ از دغدغه میجوشد، نه از خودخواهی. خشم مقدس، خشم آگاهانهای است که نه میسوزاند، نه ویران میکند؛ بلکه گرما میدهد و میسازد.
در فرهنگ فاطمی، خشم، واکنش نیست؛ مسئولیت است. هرگاه دل مؤمنی از بیعدالتی میسوزد اما زبانش در مسیر اصلاح حرکت میکند، همان خشم مقدسی را تجربه میکند که در خطبهی فاطمه(س) جاری بود.
او به ما آموخت که احساس، اگر با عقل و ایمان همراه شود، نه فقط خاموش نمیماند، بلکه تبدیل به صدای خدا در زمین میشود؛ صدایی که هنوز، پس از قرنها، وجدان تاریخ را بیدار نگه داشته است.
