تیرنگ، رضا شریعتی:
در حالی که صنعت چای ایران در دهههای اخیر فراز و فرودهای متعددی را تجربه کرده، گزارش تازه اداره چای تنکابن از تولید بیش از ۵۱۳ تن چای خشک در شهرستانهای تنکابن و عباسآباد در سال جاری، بار دیگر جایگاه این منطقه را در تولید ملی چای برجسته میکند.
بر اساس گفتههای کیومرث نعیمائی، رئیس اداره چای تنکابن، از مجموع ۲ هزار و ۳۷۴ تن برگ سبز چای خریداریشده از چایکاران منطقه، بیش از ۵۱۳ تن چای خشک به ارزش ۵۲۰ میلیارد تومان تولید شده است. این ارقام نشانه پویایی هستند.
✓تأثیر خشکسالی و گرما بر تولید چای
به گفته نعیمائی، خشکسالی و افزایش دما از عوامل اصلی افت تولید بوده و کشاورزان در چینهای اول و دوم شرایط مطلوبی نداشتند. این نکته، بازتابی از تغییرات اقلیمی گستردهتری است که طی سالهای اخیر بر کشاورزی شمال ایران سایه انداخته است.
در همین راستا، جلساتی با شرکتهای بیمه برای جبران خسارت ناشی از خشکسالی برگزار شده و خسارتها همانند سال گذشته بهصورت صددرصدی پرداخت خواهد شد.
کارشناسان بخش کشاورزی معتقدند که استمرار چنین شرایطی میتواند بر کیفیت برگ سبز چای و در نهایت بر طعم و رنگ چای خشک ایرانی تأثیر منفی بگذارد. از این رو، توجه به سیاستهای سازگاری با تغییر اقلیم، از جمله بهبود سیستمهای آبیاری و اصلاح نژاد بوتهها، ضرورتی اجتنابناپذیر است.
✓پرداخت مطالبات و تسهیلات حمایتی
نعیمائی اعلام کرد تاکنون حدود ۸۰ درصد مطالبات چایکاران پرداخت شده است. این موضوع در فضای کشاورزی ایران، که معمولاً تأخیر در پرداخت مطالبات چالش جدی تولیدکنندگان است، نشانهای مثبت ارزیابی میشود.
در راستای حمایت از تولید، تسهیلات بهزراعی با سود ۴ درصد و بازپرداخت سهساله تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان برای هر هکتار از طریق بانک مهر ایران پرداخت میشود. به گفته رئیس اداره چای تنکابن، این تسهیلات بهویژه در جوانسازی بوتهها و افزایش کیفیت برگ سبز تأثیر چشمگیری دارد.
در همین زمینه، طی سال جاری ۹۱۵ تن نهاده شیمیایی برای چایکاران منطقه تأمین شده است که پس از فعال شدن سامانه جهاد کشاورزی، از طریق تعاونیها توزیع خواهد شد. این اقدام میتواند در کاهش هزینههای تولید و افزایش بهرهوری مؤثر باشد، هرچند که تأخیر در فعال شدن سامانه توزیع نهادهها خود بهعنوان یکی از چالشهای مهم مطرح شده است.
✓نگاهی به سیاستهای احیای باغهای چای
در حوزه توسعه و احیای باغها، نعیمائی از تسهیلات حمایتی دولت خبر داد که برای هر هکتار تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان با بازپرداخت سهساله و سود چهار درصد پرداخت میشود.
جزئیات دقیق این بسته حمایتی شامل:
ـ هرس کفبر ۹۰ میلیون تومان،
ـ هرس کمربر ۷۰ میلیون،
ـ اصلاح شیب باغ ۹۵ میلیون،
ـ احداث حوضچه لاستیکی یا بتنی و لولهکشی هر کدام ۶۵ میلیون،
ـ آبیاری با برق یا انرژی خورشیدی ۲۰۰ میلیون،
و توسعه تجهیزات آبیاری ۱۵۰ میلیون تومان است.
تحلیلگران بخش کشاورزی بر این باورند که تمرکز بر تسهیلات زیربنایی مانند آبیاری نوین و انرژی خورشیدی میتواند مسیر پایدارتری برای چایکاری در آینده فراهم آورد.
✓چالش قیمتگذاری و نقش بازار
یکی از محورهای اصلی سخنان رئیس اداره چای تنکابن، موضوع قیمتگذاری چای خشک بود. او تصریح کرد که قیمتگذاری این محصول بر عهده جهاد کشاورزی نیست و کارخانهها بر اساس کیفیت محصول و شرایط بازار نرخگذاری میکنند.
با این حال، او تأکید کرد که تعیین نرخ کارشناسی میتواند در افزایش استقبال مصرفکنندگان و تنظیم بازار مؤثر باشد. این موضوع از منظر اقتصادی اهمیت بالایی دارد، چراکه نبود سازوکار شفاف برای قیمتگذاری، موجب بیثباتی درآمد چایکاران و کاهش انگیزه برای توسعه تولید داخلی میشود.
در همین راستا، نعیمائی به تخصیص ۲۵ درصد یارانه و حواله واردات چای خارجی معادل ۵۰ درصد تولید سال گذشته اشاره کرد و گفت: «در چنین شرایطی، امکان قیمتگذاری برای کنترل بازار و افزایش قدرت خرید مردم ضروری است.»
✓وضعیت کارخانهها، بستهبندی و برندسازی
بخش قابلتوجهی از تحلیل بازار چای ایران به عملکرد کارخانهها بازمیگردد. نعیمائی اظهار داشت که بیشتر تولیدات چای از نظر بهداشتی و فنی در سطح مطلوبی است، اما برخی کارخانهها در پرداخت بهموقع مطالبات چایکاران عملکرد ضعیفی دارند که موجب نارضایتی شده است.
از سوی دیگر، مسئله بستهبندی و برندسازی همچنان از نقاط ضعف صنعت چای داخلی محسوب میشود. کارشناسان رسانه و بازار معتقدند تا زمانی که برندهای محلی شمال کشور نتوانند سهم مناسبی در بازار مصرف شهری و صادراتی به دست آورند، ارزش افزوده واقعی چای ایرانی به چایکاران بازنخواهد گشت.
✓چالش نهادهها و هزینه تولید
او در بخش دیگری از سخنان خود به افزایش قیمت نهادهها اشاره کرد و گفت: «قیمت هر کیلوگرم کود اوره یارانهای ۷۰۰ تومان است که با توجه به هزینههای بالای تولید، برای کشاورزان بهصرفه نیست.»
این جمله بازتاب روشنی از فشار هزینهای بر کشاورزان شمال کشور است. کارشناسان اقتصادی معتقدند که عدم تناسب میان قیمت نهادهها و نرخ فروش محصول نهایی، تراز اقتصادی چایکاران را در وضعیت شکنندهای قرار داده است.
✓چشمانداز احیای باغها و رونق گردشگری چای
با وجود همه چالشها، روند احیای باغهای چای در دو استان گیلان و مازندران رضایتبخش توصیف شده است. به گفته نعیمائی، با بهبود قیمت چای خشک و برگ سبز، تمایل به احیای باغهای چای افزایش یافته است؛ بهگونهای که سال گذشته بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از باغها در منطقه تنکابن و عباسآباد احیا شدند.
وی در پایان افزود: «تولید چای علاوه بر سودآوری اقتصادی، بهعنوان یک اکوسیستم چهارفصل نقش مهمی در زیبایی محیط و توسعه گردشگری کشاورزی دارد و زمینه برگزاری جشنوارهها و رویدادهای معرفی این محصول بومی را نیز فراهم میکند.»
این بخش از سخنان او نشان میدهد که دولت و بخش خصوصی میتوانند با بهرهگیری از ظرفیتهای گردشگری و برندینگ محلی، چای شمال را از یک محصول صرفاً کشاورزی به نمادی از هویت فرهنگی و طبیعی منطقه تبدیل کنند.
✓سخن پایانی
اگرچه تولید چای در سال جاری با کاهش ۲۰ درصدی مواجه شده است، اما استمرار پرداخت مطالبات، ارائه تسهیلات کمبهره، و حمایتهای زیرساختی دولت نشان میدهد که چرخه تولید در شمال کشور هنوز پویا است. چالشهای اقلیمی، نهادههای گرانقیمت، و ضعف در بازارسازی از مهمترین موانع توسعه این صنعت هستند، ولی سیاستهای جدید در حوزه احیای باغها، اصلاح شیب زمین و آبیاری مدرن میتواند چشمانداز آینده چای ایرانی را روشنتر کند.
بهطور کلی، گزارش امسال اداره چای تنکابن تصویری دوگانه از صنعت چای ارائه میدهد: از یک سو، فشارهای اقلیمی و هزینهای، و از سوی دیگر، رشد تدریجی حمایتهای مالی و فناورانه. نتیجه نهایی این تقابل، میتواند سرنوشت چای ایرانی را در دهه آینده رقم بزند.
