محقق: سبحان خوشتامن
1 ) مشارکت سیاسی:
مفهوم مشارکت سیاسی از مفاهیم اهم در سیاست میباشد که در اندیشه متفکران عصر جدید به معنی دخالت مردم در تعیین سرنوشت خود میباشد.
مایرون ونیر یکی از همین متفکران عصر روشنگری است که در تعریف مشارکت سیاسی میگوید:
« مشارکت سیاسی نوعی از عمل داوطلبانه برای تاثیر بر انتخاب رهبران سیاست و اداره عمومی در هر سطحی از حکومت ملی یا محلی است.6»(قوام – 1376)
«اما مشارکت سیاسی با قید اسلامی یا شیعی بودن را میتوان نوعی حضور و شرکت آگاهانه و مسئولانه افراد که با هدف تغییر و تحول یا اصلاح و یا تقویت و یا نقض یک حکومت یا طبقات سیاسی دانست که مشروعیت هم در آن نقش دارد.
یکی از انگیزههای مشارکت سیاسی در اسلام احساس مسئولیت در برابر خداوند متعال و حس انسان دوستانه و کمک به جامعه و اطرافیان است که نوعی تکلیف محسوب میشود و این تکلیف بر عهده مسلمانان اعم از زن و مرد گذاشته شده است7» (حسینی 1380 ص 86-94 )
« در این مسیر زن از این تکلیف مستثنا نشده است تا جایی که قرآن کریم در آیات ۲۳ تا ۴۴ سوره مبارکه نحل به جایگاه خردمندانه یک زن اشاره میفرماید و این یکی از مهمترین پیام خداوند در معرفی یک زن است که تحت تاثیر عاطفهاش قرار نمیگیرد و به خوبی حکومت میکند8» (جوادی آملی 1372)
« کارهایی همچون به دست آوردن اطلاعات سیاسی ،عضویت در جنبشها و احزاب ، شرکت در رقابتهای سیاسی به دلیل انتخاب کردن یا انتخاب شدن، بحث و گفتگو در مورد موضوعات سیاسی ، حضور و تجمع سیاسی برای محکوم کردن سیاست های باطل و … را میتوان از زمره مشارکت سیاسی زنان دانست در نتیجه این مشارکت سیاسی زنان متضمن اقدام آگاهانه، داوطلبانه و هماهنگ است که در توسعه و پیشرفت انقلاب تاثیر بسزایی داشته است.9» (محمدی اصل، 1381 – ص 18-19 )
2) مشارکت در فرایند پیروزی انقلاب اسلامی:
«حضور زنان در فرایند انقلاب اسلامی آنقدر پررنگ بوده است که گاهی انقلاب از سوی ناظران و تحلیلگران سیاسی و بینالمللی به انقلاب چادرها لقب گرفته است. 10»( کریمی تبار، ۱۳۸۴ -۱۳۸۵)
زنان شیعی در قالبهای مختلف توانستند در فرایند پیروزی انقلاب نقش بسزایی ایفا کنند آنها با حضور در تظاهرات ضد حکومتی، ترغیب و تشویق خانواده از جمله همسران و فرزندان برای فعالیتهای انقلابی و همینطور در پخش اخبار و توضیح اعلامیهها و حتی در برهههای سخت با دست گرفتن اسلحه توانستند در پیروزی انقلاب نقش ویژهای را از خود خلق کنند تا جایی که این حرکات از طرف رهبر کبیر انقلاب برای زنان تکلیف شد که زنها باید در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی همدوش مردها باشند. (امام خمینی، ۱۳۷۴ صفحه ۷۶)
آنها توانستند با تبیین حقایق نسبت به تحولات اجتماعی و سیاسی در بین اقشار و خانواده در فرایند و پیشبرد انقلاب اسلامی نقش اساسی داشته باشند و بعد از پیروزی انقلاب بر تداوم این توسعه و پیشرفت انقلاب جان فشانی کرده تا آنجا که به اوج قله های پیشرفت دسترسی پیدا کردند.
3) مشارکت در دوران دفاع مقدس:
زنان شیعی ایران در دوران دفاع مقدس نیز توانستند با شرکت در بسیج نظامی و اجتماعی و پشتیبانی جنگ حضوری فعال و جانانه داشته باشند.
آنها با امدادرسانی و کمک به مجروحان و تهیه و آماده سازی اقلام خوراکی و اسباب مورد نیاز و حمایتهای معنوی و روحی از مردان و رزمندگان به جهت اعزام به جنگ و هر کمک دیگری دریغ نکرده و آن هویت اصیل یک زن انقلابی را به رخ عالمیان کشیدند.
نقش زنان در طول جنگ تحمیلی مثال نازدلی است نقشی که بر هیچکس پوشیده نیست زنان و مادران شیعی با راهی کردن همسر، پدر، برادر، فرزند، نگهداری و حفظ بنیان خانواده در نبود عزیزان توانستند از سرمایهای وجود خود بگذرند تا کشور حفظ بماند.
برخی با تهیه اقلام خوراکی و آذوقه در پشت جبهه به پشتیبانی مشغول بودند و برخی با پزشکی و پرستاری آن هم در وضعیت اضطراری و در شرایط بحرانی در بیمارستانهای صحرایی زیر موشک باران و بمبارانهای دشمن دست از امدادرسانی برنداشتند تا جایی که بسیاری از این زنان غیور و شجاع زخمی شدندو یا به شهادت رسیدند.
خدمت زنان تنها به زمان جنگ تحمیلی نبود بلکه بعد از پایان و پیروزی کشور عزیزمان، مشغول به مراقبت از فرزندان و همسران جانباز و شیمیایی شدند و نقش یک پرستار را ایفا کردند.
این ها تنها قسمتی از نقش مهم زنان شیعی کشور در زمان جنگ تحمیلی بود که با همراهی آنان این مسیر سخت و خطرناک طی شد و امروزه کشور در مسیر رشد و تعالی قرار گرفته است. بی شک نقش زنان در توسعه و پیشرفت اهداف و آرمان های انقلاب اسلامی یک نقش ویزه و خاص است.
4) مشارکت در همه پرسی ها و انتخابات:
بعد از پیروزی انقلاب زنان برای حفظ تحکیم مبانی انقلاب اسلامی و مشارکت در تصمیم سازی و تصمیم گیری در امور کلان کشور نقش فعال و سازندهای داشتند وتوانستند به عنوان یک نیروی کارآمد در فعالیتهای سه قوه حضور گسترده و فزاینده داشته باشند.
آنها توانستند با حضور در مجلس شورای اسلامی ،قوه قضاییه ،هیئت دولت ، نیروهای امنیتی و مسلح ، وزارتخانهها و مراکزی که در سیاست گذاری نقش موثری دارند برای حل مشکلات جامعه و بهبود وضعیت سیاسی و اقتصادی و… برنامه هایی را پایهریزی و اجرا کنند.
زنان برای شرکت در رای گیریها و همه پرسیهای برقراری نظام جمهوری اسلامی ، قانون اساسی ،انتخابات مجلس، انتخابات شورا ، انتخابات خبرگان وانتخابات ریاست جمهوری و شرکت در امور اجرایی حرکت فعالانهای داشتند.
حضور زنان به عنوان نیمی از چمعیت عظیم کشور در همه پرسی ها و انتخابات، برای انتخاب اصلح ترین فرد بوده است تا فرد منتخب بتواند برای توسعه و پیشرفت نظام های کلان کشور حرکت به سمت اهداف مهم انقلاب در عرصه های مختلف از جمله سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی داشته باشد.
این نوع از مشارکت زنان در همه پرسی ها و انتخابات ، که با انتخاب کردن فرد اصلح به عنوان نماینده مردمی انجام میشود ، تاثیرغیر مستقیم در مسیر توسعه و رشد انقلاب اسلامی دارد.
5) مشارکت اجتماعی:
« یکی دیگر از نقش های مهم زنان شیعی که در توسعه و پیشرفت انقلاب اسلامی بسیار پررنگ دیده میشود مشارکت اجتماعی است . مشارکت و حضور در بسیج مستضعفین ، مشارکت در خدمات اجتماعی بسیج ، مشارکت در ارائه خدمات بهداشتی ،مشارکت دراهدای کمکهای مالی ،مشارکت در فعالیتهای ستاد پشتیبانی جنگ تحمیلی، مشارکت در گروهها ، انجمنها و مجالسها همچون مجالس روضه، مشارکت در خدمات انسان دوستانه ، مشارکت در جنبشهای اجتماعی مذهبی،مشارکت در جنبش های زیست محیطی و بهداشتی ، مشارکت در سطح نخبگان با حضور زنانی با کیفیت در مراتب تحصیلات عالی، آگاه ، متخصص و دارای تعهد را میتوان بخشی از فعالیت های اجتماعی زنان دانست که موجب توسعه و گسترش نظام کلان کشور و انقلاب اسلامی است.11» (مصفا، ۱۳۷۵، صفحه ۶۶ و ۶۷)
حضور زنان شجاع در راهپیماییهای انقلاب اسلامی که باعث شد جمهوری اسلامی ایران به شایستگی بتواند به آن اهداف اساسی دست پیدا کند البته این حضور تنها به راهپیمایی در سال ۵۷ ختم نمیشود بلکه در مناسبتهای مختلف
و در عرصههای حساس و بحبوحه تنشهای داخلی توانستند با شرکت در راهپیماییهایی همچون روز قدس و سالگرد پیروزی انقلاب و خاموش کردن فتنهها و آشوبهایی همچون فتنه 88 و.. بتوانند نقش خنثی سازی و ایجاد امنیت و آرامش را در جامعه رقم بزنند
زنها با تقویت حضورشان در صفوف مقدم عرصههای اجتماعی و عرصه عظیم ملی توانستند در حرکت بیداری عظیم اسلامی نقش بیبدیلی را ایفا کنند و توانستند با یک حضور جدی ، آگاهانه و ملموس در راهپیماییهای مختلف و برنامههای فرهنگی، مسیر پیشرفت و گسترش انقلاب اسلامی را تداوم ببخشند.
حضور زنان شیعه در تظاهرات و راهپیماییها را میتوان از اساسیترین نقش اجتماعی زنان در پیشرفت و توسعه انقلاب دانست تا جایی که در مقابل انواع هتک حرمت ، اغتشاشها ، فتنهگریها و آشوبهای داخلی و خارجی شجاعانه وارد عمل شدند و پا به پای مردان در راهپیمایی ها شرکت کردند تا مهری بر پایان فتنه ها و اشوب ها بکوبند..حضور زنان در اجتماعات برای حمایت از مردم مظلوم فلسطین و غزه ، برای حفظ انقلاب اسلامی و ولایت فقیه، برای خاموشی انواع نارضایتیها و اشوب های باطل از مهمترین پشتوانه مردمی بشمار میرفته است.
آنها با تظاهرات در عرصههای بینالمللی هم نقش مهمی را ایفا کرده و توانستند از توطئههای خارجی دشمن جلوگیری کنند و با حضور مقتدرانه زنان در کنار مردان توانستند در حمایت از انقلاب و آرمانهای انقلاب برخیزند تا فتنهها و توطئههای دشمنان داخلی و خارج را با موج عظیم اعتراضات مردمی و خیل گسترده جمعیت خود خنثی نمایند.
فتنه ۸۸ یکی از این موضوعات بوده که زنان در کنار مردان توانستند یک حماسه عظیم خلق کنند تا با برپایی راهپیمایی عظیم برای محکوم کردن این نوع از فتنه ها در مسیر پیشرفت و توسعه انقلاب اسلامی نقش بیسابقهای را در دفتر تاریخ ایران قلم بزنند.
6) نقش زنان در حوزه بهداشت و سلامت:
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی شبکههای بهداشت و درمان و حوزه سلامت با سرعت پیشرفت
کرد و توانست با حضور زنان آن خلع و چالشهای بهداشتی را برطرف سازد زنان علاوه بر سلامت فرزندان و خانواده توانستند در سلامت جامعه و محیط نقش ویژهای را به جای بگذارند تا در پیشرفت و گسترش انقلاب اسلامی تاثیر بسزایی داشته باشند.
حضور زنان در عرصههای سلامت بهداشت و درمان توانست افراد جامعه را از نظر خطرات بهداشتی حفظ کند و باعث توسعه کشور شود چنانچه یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده سلامت و بهداشت زنان هستند زنان در حوزه پزشکی توانستند از خطرات و مرگ و میرهای ناشی ازانواع بیماریها و خطرات جهانی نقش ویژهای در درمان و بهداشت کشور داشته باشند تا در حفظ و ارتقای سلامت جامعه تاثیر گذار باشند.
بسیاری از زنان با همکاری سازمانهای دولتی و غیردولتی همچون انجمن ماما ، انجمنهای زن و خانواده ، انجمن اسلامی جامعه پزشکی در زمینه راه اندازی و تجهیز مراکز بهداشتی و درمانی و همینطور برای بهبود و درمان انواع بیماریها و یا پیشگیری از انواع خطرات بیماری نقش مهمی را ایفا کنند.
از آنجایی که برای رشد بهداشت و درمان و اجرای آن در سطح جامعه نیاز مبرم به حضور بانوان میباشد زنان توسط انواع شبکههای بهداشت و درمان توانستند سطح آگاهیهای بهداشتی و درمانی زنان جامعه را ارتقا ببخشند.
« در سال های ۷۷تا ۷۸ حدوداً ۵۵ درصد زنان در دانشگاههای تحت پوشش و غیر تحت پوشش وزارت بهداشت به تحصیل مشغول شدند.12»
« ورود زنان و دختران بعد از انقلاب تقریباً در دهه ۷۰ در حوزه پزشکی و بهداشت و درمان پیشرفت چشمگیری داشته است به طوری که در در سال (۱۳۸۱) ۶۲.۷ درصد ازجمعیت دانشجویان دانشگاههای کشورزنان بودند.13»
در نهایت حضور زنان در عرصههای مختلف پزشکی و مراکز بهداشتی و درمانی همچون کادر پرستاری، انواع تخصصهای پزشکی، داروسازی، هیئتهای علمی در رشتههای پزشکی، مامایی، پرتو نگاری، آزمایشگاهی، توانبخشی،
بهداشت زنان در اسناد بینالمللی همچون سند جاکارتا اندونزی، سند نایروبی کنیا ۱۹۸۵ و کنفرانس پکن ۱۹۹۵ چین در توسعه و پیشرفت انقلاب اسلامی نقش ویژهای را ایفا کنند تا جایی که تعداد اعضای سازمان نظام پزشکی کشور در تازهترین آمار در سال ۱۴۰۴ تعداد زنان را ۲۲۷۰۵۴ نفر معرفی کرده در حالی که تعداد آقایان ۱۴۶۵۶۳ نفر میباشد
این آمار نشان از این مسئله است که زنان چه نقش ویژه ای در توسعه نظام پزشکی و بهداشت کشور دارند.
( درگاه آمار جامعه پزشکی ایران نسخه 1.0 سازمان نظام پزشکی کشور)
7) نقش زنان تحصیل کرده دررشد و ارتقای کیفیت جامعه:
نقش زنان تحصیل کرده در عرصههای مختلف از جمله مسائل اجتماعی، سیاسی و فرهنگ آثار گوناگونی دارد
امروزه نقش زنان تحصیل کرده در حیطههای پژوهشی، علمی، آموزشی، مدیریتی و… بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
از آنجایی که تحصیلات زنان سبب افزایش روحیه علم گرایی و تخصص محوری میشود از طرفی سبب میشود تا قدرت استنباط و تجزیه و تحلیل را نیز بدست آورند.
تحصیلات زنان در گسترش و توسعه انقلاب اسلامی را میتوان به تاثیر مستقیم و غیر مستقیم تقسیم کرد تا بدانیم در تحکیم و استحکام خانواده، جامعه و اجتماع چه تاثیری دارد.
زنان تحصیل کرده میتوانند در جامعه چند نقش ویژه داشته باشند اما آن نقشی که بسیار پررنگ است نقش آموزشی زنان تحصیل کرده است. به گونهای که زنان تحصیل کرده میتوانند با حضور در مراکز دانشگاهی و آموزشی همچون آموزش و پرورش نقش هدایت و تربیت نسلهای جدید را داشته باشند.
زنان تحصیل کرده در مباحثی همچون اقتصاد، خانواده، امنیت، ارتباطات، تربیت و آموزش نسل جدید، گسترش فرهنگ و امور دینی کوشا هستند و توانستند در این زمینهها موفقتر عمل کنند.
افزایش نسبت دختران به پسران در تحصیلات دانشگاهی و افزایش اساتید زن در دانشگاهها بیانگر همین مسئله است که تحصیلات زنان در حوزه آموزش چه نقش بسزایی دارد.
حضور زنان تحصیل کرده در عرصههای مختلف توانسته نقش بسزایی در پیشرفت و توسعه انقلاب اسلامی داشته باشد که مواردی را به مختصر ذکر مینماییم:
· افزایش نرخ مشارکت اقتصادی زنان
· افزایش زنان متقاضی در نامزدی انتخابات مجلس شورای اسلامی
· افزایش تعداد زنان در حوزه نویسندگی، خبری و…
· افزایش میزان زنان شاغل در دولت
یکی از نقشهای مثبت تحصیلات زنان، توسعه نظام اقتصادی میباشد که موجب رشد و توسعه تولید ناخالصی در زمینههای مختلف اقتصادی است. امروزه سازمان بانک جهانی و مجمع جهانی اقتصاد بر این باور است که زنان آموزش دیده و تحصیل کرده از میزان بهرهوری بیشتری در زمینههای تولید برخوردارند.
افزایش سطح کیفی و میزان بهرهوری در نیروی کار، تسهیل در تامین نیازهای روزمره، سلامت و آموزش خانواده ، کاهش شکاف جنسیتی در بازار کار، افزایش سلامت روانی، کاهش مرگ و میر در نوزادان که موجب بهبود ساختار جمعیتی کشور و جامعه میشود،بهبود ارتقای سطح علمی و زندگی که موجب استحکام و حفظ بنیان خانواده و موجب ارتقای کیفیت نیروی انسانی در رشد و توسعه کار میشود، همه این موارد از مسائلی است که زنان تحصل کرده میتوانند ان را در جامعه ارتقا دهند و موجب توسعه وگسترش درکشور باشند.
