تیرنگ:
در حالی که هر سال نگرانیها درباره آتشسوزی در زیستگاههای شمال کشور افزایش مییابد، خبرها از میانکاله حاکی از آن است که سازمان حفاظت محیطزیست گامهای جدیتری را برای پیشگیری، کنترل و اطفای حریق در این منطقه برداشته است. طرح ایجاد و توسعه «شبکه اطفای حریق در میانکاله» اکنون به مرحلهای رسیده که میتواند چشمانداز تازهای در مدیریت آتشسوزیهای طبیعی و انسانی در شمال ایران ترسیم کند.
میانکاله، این شبهجزیره بینظیر در شرق مازندران، یکی از مهمترین ذخیرهگاههای زیستکره در ایران است که به دلیل تنوع بینظیر گیاهی و جانوری خود، همواره در کانون توجه پژوهشگران، فعالان محیطزیست و نهادهای بینالمللی قرار داشته است. اما در کنار ارزشهای زیستمحیطی، این منطقه طی سالهای اخیر بارها با تهدیدهای گستردهای از جمله آتشسوزیها روبهرو شده است.
به گفته کارشناسان، بخش قابل توجهی از این حریقها منشأ انسانی دارد؛ از بیاحتیاطی گردشگران گرفته تا تغییرات کاربری زمین. افزون بر این، خشکسالی و افزایش دما در سالهای اخیر شرایط را برای گسترش آتش مهیاتر کرده است. از همین رو، اجرای یک طرح جامع و متمرکز برای پیشگیری از حریق در میانکاله به ضرورتی فوری تبدیل شده است.
در همین زمینه، هر ساله، آتشسوزیهایی با منشأ انسانی یا طبیعی در میانکاله شعلهور میشوند که زیستگاه گونههای نادر جانوری را در معرض خطر قرار داده و خسارات جبرانناپذیری به محیطزیست وارد میکنند. سازمان حفاظت محیطزیست ایران با تدوین طرح جامع پیشگیری و کنترل حریق، در تلاش است با بهرهگیری از فناوریهای نوین و مشارکت نهادهای اجرایی، امدادی، علمی و جوامع محلی، از تکرار این بحرانها پیش از رسیدن به فصل گرما در سال ۱۴۰۵ جلوگیری کند. علیاکبر فدایی رئیس ذخیرهگاه میانکاله، اعلام کرد: در حال حاضر چهار پایگاه فعال اطفای حریق در تالاب میانکاله مستقر هستند و جانمایی چهار پایگاه دیگر نیز در دستور کار است. وی گفت: با راهاندازی این پایگاهها، سطح حریق در تالاب نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۰ درصد کاهش یافته است. ظهرابی معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان نیز طی بازدیدی که اخیرا از میانکاله داشت، اعلام کرد: این منطقه یکی از حساسترین پهنههای مستعد حریق در شمال کشور است. پیشگیری، آموزش و آمادهباش دائمی نیروها، اساس مدیریت پایدار آتشسوزیهای احتمالی در این منطقه است. وی افزود: توسعه شبکه اطفای حریق، تجهیز نیروها، افزایش ایستگاههای پشتیبانی و راهاندازی سامانه هوشمند پایش و هشدار حریق در دستور کار سازمان قرار دارد. میانکاله یکی از زیستگاههای حساس شمال ایران است که با تهدیدهای انسانی و طبیعی مواجه بوده و اقدامات پیشگیرانه در آن با جدیت دنبال میشود.
بر پایه این اظهارات، میتوان گفت که طرح اطفای حریق در میانکاله وارد فاز اجرایی جدیدی شده است. استقرار چهار پایگاه فعال و برنامهریزی برای ایجاد چهار پایگاه دیگر، گامی چشمگیر در راستای حفاظت از این منطقه به شمار میآید. کاهش سطح حریق در مقایسه با سال گذشته نیز نشاندهنده اثربخشی اقدامات اخیر است. این آمار در شرایطی اعلام میشود که در سالهای گذشته، میانکاله بارها شاهد آتشسوزیهای گسترده بوده که خسارات فراوانی بر جای گذاشته است.
از سوی دیگر، تاکید مسئولان محیطزیست بر آموزش و آمادهباش دائمی نیروها، بیانگر رویکرد تازه سازمان در مدیریت پایدار بحرانهای زیستمحیطی است. اجرای طرحهای آموزشی برای نیروهای محلی و داوطلبان، میتواند ضمن افزایش آگاهی عمومی، ظرفیت مقابله با بحران را در سطح منطقهای بالا ببرد.
به گفته کارشناسان محیطزیست، استفاده از سامانه هوشمند پایش و هشدار حریق که در دستور کار سازمان قرار دارد، یکی از نوآوریهای کلیدی این طرح است. این سامانه با بهرهگیری از تصاویر ماهوارهای، دادههای اقلیمی و حسگرهای زمینی، میتواند مناطق مستعد آتشسوزی را پیش از وقوع بحران شناسایی و هشدارهای لازم را صادر کند. چنین فناوریهایی در مدیریت پیشدستانه بحرانها نقش حیاتی دارند.
در کنار فناوری، نقش جوامع محلی نیز در موفقیت طرح اطفای حریق بسیار برجسته است. تجربه جهانی نشان داده است که بدون مشارکت ساکنان بومی، هیچ طرح حفاظتی پایداری به نتیجه نمیرسد. در همین راستا، سازمان حفاظت محیطزیست تلاش کرده تا با جلب همکاری مردم محلی، کشاورزان و صیادان، آنها را در قالب نیروهای داوطلب اطفای حریق آموزش داده و به تجهیزات اولیه مجهز کند.
در ادامه این برنامه، هماهنگی با نهادهای اجرایی و امدادی مانند سازمان آتشنشانی، هلالاحمر و نیروهای محلی نیز در دستور کار قرار گرفته است تا در زمان بروز بحران، عملیات امداد و مهار آتش با سرعت و دقت بیشتری انجام شود.
میانکاله نه تنها برای ایران، بلکه از دیدگاه بینالمللی نیز منطقهای ارزشمند است. این تالاب به عنوان ذخیرهگاه زیستکره ثبت شده و زیستگاه زمستانی بسیاری از گونههای پرندگان مهاجر از جمله پلیکان سفید، فلامینگو و قوهای مهاجر و…. است. بنابراین هرگونه آتشسوزی در این منطقه میتواند اثرات گستردهای بر زنجیره اکولوژیکی منطقهای و حتی جهانی داشته باشد.
افزون بر اهمیت زیستمحیطی، میانکاله از نظر اقتصادی و فرهنگی نیز نقش مهمی در زندگی مردم شرق مازندران دارد. بسیاری از خانوادههای محلی از طریق گردشگری، ماهیگیری و کشاورزی در حاشیه تالاب امرار معاش میکنند. تداوم آتشسوزیها میتواند این چرخه اقتصادی را دچار اختلال کند و پیامدهای اجتماعی و معیشتی جدی در پی داشته باشد. از این رو، برنامهریزی برای پیشگیری از حریق نه تنها اقدامی زیستمحیطی، بلکه حرکتی در راستای توسعه پایدار منطقه محسوب میشود.
از منظر فنی نیز توسعه شبکه اطفای حریق در میانکاله شامل تجهیز پایگاهها به خودروهای مخصوص اطفا، پمپهای فشار قوی، پهپادهای پایشگر، سامانههای ارتباطی بیسیم و تانکرهای آبرسانی است. این تجهیزات به نیروهای عملیاتی امکان میدهد تا در کمترین زمان به نقاط حادثهخیز دسترسی یافته و از گسترش شعلهها جلوگیری کنند.
بر اساس گفتههای مسئولان، مرحله بعدی طرح شامل ایجاد پایگاههای پشتیبانی در نقاط استراتژیک اطراف تالاب خواهد بود تا نیروها بتوانند در شرایط بحرانی، عملیات را به صورت متمرکز و هماهنگ پیش ببرند.
به نظر میرسد با اجرای کامل این طرح، الگوی جدیدی از مدیریت آتشسوزی در مناطق طبیعی کشور در حال شکلگیری است؛ الگویی که بر ترکیب فناوری، آموزش، مشارکت مردمی و هماهنگی بیننهادی استوار است.
در پایان باید گفت، اگرچه میانکاله همچنان با تهدیدهای زیستمحیطی مواجه است، اما روند کنونی نشان میدهد که ارادهای جدی برای حفاظت از آن در حال شکلگیری است. اجرای طرح جامع پیشگیری و کنترل حریق، توسعه شبکه اطفا، افزایش پایگاهها و بهرهگیری از سامانههای هوشمند، نویدبخش آیندهای ایمنتر برای این زیستگاه ارزشمند است.
