تیرنگ:
در حالیکه مازندران یکی از سرسبزترین استانهای کشور و از قطبهای اصلی اکوتوریسم ایران است، آمارهای تازه از خسارات گسترده ناشی از آتشسوزی در اراضی طبیعی این استان خبر میدهد. به گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران، طی یک سال اخیر بیش از ۱۰۲ هکتار از اراضی جنگلی و مرتعی استان دچار آتشسوزی شده و حدود پنج هزار میلیارد تومان خسارت به زیرساختهای عمومی وارد آمده است. کارشناسان این اتفاق را زنگ خطری برای محیط زیست شمال کشور میدانند و تأکید دارند که بخش عمده این آتشسوزیها ناشی از بیاحتیاطی انسانی است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران از آتش سوزی ۱۰۲ هکتار از اراضی مرتعی و جنگلی مازندران طی یکسال اخیر خبر داد و گفت: ۵ هزار میلیارد تومان خسارت به زیرساختهای عمومی استان وارد شده است.
حسینعلی محمدی شیرکلائی، با بیان اینکه مازندران بعنوان استان برتر در گردهمایی روسای مراکز، مدیران دستگاهها و استانها در سطح تهران انتخاب شد، اظهار کرد: با توجه به تلاشهایی که در سنوات گذشته به ویژه در پاسخ به هشدار سطح قرمزی که در پایان سال داشتیم و همچنین تلاشهایی که در دستورالعمل ایمن از فصل بهار، جنگ تحمیلی دوازده روزه، شرایط پاسخ به بحرانهای مختلف، افتتاح متمرکز پروژهها و پیشرفت فیزیکی پروژهها؛ سبب این اتفاق مبارک شد.
وی با اعلام اینکه مدیریت بحران مازندران در صدر استانهای کشور قرار گرفته است، افزود: کارگروه رسانهای و آموزش و رسانه مدیریت بحران با تأکید استاندار مازندران تشکیل شده است.
محمدی شیرکلائی تصریح کرد: این کارگروه موضوعات آموزش و رسانهای حوزه مدیریت بحران را از شرایط پیش از بحران، پاسخ به بحران و پس از بحران راهبری خواهد کرد.
وی مازندران را یک استان پرمخاطره در وقوع حوادث در سطح کشور برشمرد و ادامه داد: حوضه آبریز مازندران حدود ۲ میلیون و ۵۳ هزار هکتار است، براین اساس پرداختن به موضوع مدیریت مخاطرات با رویکرد پیشگیرانه ضرورت دارد و طبق قانون مدیریت بحران یک الزام است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران خاطرنشان کرد: برنامه ما بر اساس قانون است و آنچه که قانونگذار ما را مکلف کرده، کمیته صیانت در برابر حریق را تشکیل دادیم.
✓۵ هزار میلیارد تومان خسارت ناشی از حریق در مازندران
این مسئول اظهار کرد: در سال گذشته به ۳۷۲ مورد حادثه طبیعی عمده پاسخ دادیم و نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان خسارت به زیرساختهای عمومی و عمده مازندران وارد شده است که با تاکید قانونگذار باید بخشی از خسارت را در حوزه زیرساختها جبران کنیم. مابقی جبران خسارت باید از طریق بیمه انجام شود.
وی بیان کرد: در سال گذشته بالغ بر یکصدهزار و ۱۷۰ میلیارد تومان اعتبار در اختیار مازندران قرارگرفته که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۴.۵ برابری را داشته است.
✓استفاده از ظرفیت دانشگاهها در اطفاء حریق
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران ظرفیتهای دانشگاهها و دانش بنیان را یکی از اولویتهای اساسی ستاد برشمرد و اعلام کرد: با توجه به تاکید استاندار مازندران از ظرفیت دانشگاهها قطعا برای مدیریت بحران استفاده خواهیم کرد.
وی افزود: در حوزه تدوین دو سند کاهش خطر و آمادگی پاسخ از ظرفیت دانشگاهها استفاده کردیم و این موضوع در حال پیگیری است.
محمدی شیرکلائی با تأکید بر اینکه باید در اطفاء حریق از بالگرد و ظرفیت پهبادی استفاده کنیم، یادآور شد: توسعه سامانههای هشدار سریع که سامانه حساس به حریق در سطح جنگلها است در دستور کار قرار دارد.
✓عامل انسانی مهمترین دلیل حریق مراتع و جنگلها
وی یادآور شد: عامل انسانی سبب ۹۸ درصد آتش سوزیهای عمده در مراتع و جنگلهای مازندران بوده و برخی از آنها متأثر از خطای انسانی است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران گفت: ضمن اینکه آموزش و توانمندسازی نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی و محیط زیست را در برنامه داریم، بحث توانمندسازی جوامع محلی، تجهیز و بکارگیری از ظرفیتها از جمله خانههای هلال احمر در دستور کار قرار دارد.
✓سخن پایانی
آنچه از اظهارات مدیرکل مدیریت بحران مازندران برمیآید، نشان میدهد که استان با وجود برخورداری از منابع طبیعی گسترده، در وضعیت شکنندهای از نظر زیستمحیطی قرار دارد. وقوع آتشسوزی در ۱۰۲ هکتار از مراتع طی یکسال، بیانگر ضعف در نظارت، پیشگیری و آگاهی عمومی است.
نکته مهم آن است که ۹۸ درصد از این حریقها منشاء انسانی دارند؛ یعنی رفتار و بیاحتیاطی گردشگران، کشاورزان و حتی برخی فعالیتهای غیرمجاز، عامل اصلی نابودی اراضی طبیعی است. این مسئله ضرورت توجه به آموزش عمومی و ارتقای فرهنگ حفاظت از طبیعت را دوچندان میکند.
از سوی دیگر، هرچند اعتباراتی برای جبران خسارات و توسعه زیرساختها اختصاص یافته، اما اگر این منابع صرف پیشگیری، فناوریهای نو و توانمندسازی محلی نشود، چرخه خسارت ادامه خواهد یافت.
تأکید مدیرکل بحران بر استفاده از بالگرد و پهپاد و توسعه سامانههای هشدار سریع، رویکردی علمی و نوآورانه است که در صورت اجرایی شدن، میتواند الگوی سایر استانها قرار گیرد.
با این حال، کارشناسان معتقدند تشکیل کارگروه رسانهای و آموزشی میتواند گام مهمی در جهت آگاهیبخشی عمومی باشد، اما موفقیت آن وابسته به مشارکت جوامع محلی، سمنها و رسانههاست.
مازندران بهعنوان یکی از حساسترین نقاط کشور از نظر پوشش جنگلی، نیازمند نگاه راهبردی و بلندمدت است؛ نگاهی که پیشگیری را مقدم بر واکنش بداند و مردم را نه تماشاگر، بلکه شریک حفاظت از طبیعت کند.
آتشسوزی ۱۰۲ هکتار مرتع در مازندران شاید در ظاهر آماری محدود به نظر برسد، اما پیامدهای آن از بین رفتن تنوع زیستی، فرسایش خاک، و تهدید معیشت روستاییان است. تکرار چنین حوادثی میتواند توازن اکولوژیک شمال کشور را دگرگون کند.
در نهایت، اگرچه مدیریت بحران استان تلاش دارد با بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و فناوریهای نو، راهی برای کنترل این وضعیت بیابد، اما بدون اصلاح رفتار انسانی، هیچ سامانهای قادر به مهار آتش نخواهد بود.
این حریقها، نه فقط درختان و خاک، بلکه هشدارهایی هستند که هر سال در دل جنگلهای شمال شعله میکشند تا به ما یادآوری کنند، حفظ طبیعت تنها با مسئولیت جمعی ممکن است.
