تیرنگ:
استان مازندران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، قرارگیری در حاشیه دریای مازندران و نزدیکی به رشتهکوههای البرز، یکی از مناطق پرخطر در کشور از نظر وقوع سیل محسوب میشود. بارشهای شدید فصلی، افزایش سرعت ذوب برفها در ارتفاعات و همچنین تغییرات اقلیمی، احتمال وقوع سیلاب را در این منطقه افزایش داده است. سیل نه تنها باعث تخریب زیرساختها و آسیب به زندگی مردم میشود، بلکه پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی شدیدی نیز دارد. بنابراین آمادگی و پیشگیری از سیل، یک ضرورت حیاتی برای کاهش خسارات و حفاظت از جان و مال مردم است.
✓وضعیت فعلی و عوامل مؤثر در وقوع سیل
مازندران به دلیل داشتن رودخانههای متعدد مانند تجن، هراز، سیاهرود، تلار و…، تحت تأثیر جریانهای پرآب فصلی قرار دارد. عواملی که احتمال وقوع سیل را تشدید میکنند، شامل موارد زیر هستند:
1. بارشهای شدید فصلی: بارشهای سنگین پاییزی و زمستانی باعث افزایش سطح آب رودخانهها و نفوذ کمتر زمین در جذب آب میشوند.
2. ذوب سریع برف در ارتفاعات: در بهار و زمستان گرمتر، ذوب سریع برفها حجم زیادی از آب را به رودخانهها وارد میکند.
3. تغییرات کاربری زمین و توسعه شهری غیرمنطقی: ساختوساز در حریم رودخانهها و عدم توجه به زهکشی مناسب، جریان طبیعی آب را مختل کرده و باعث جمعشدن آب در نقاط پاییندست میشود.
4. قطع درختان و فرسایش خاک: کاهش پوشش گیاهی و جنگلزدایی در مناطق کوهستانی، باعث افزایش رواناب سطحی و کاهش جذب آب توسط زمین میشود.
✓اهمیت آمادگی و پیشگیری
آمادگی برای سیل شامل اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی است که میتواند میزان خسارات را به حداقل برساند. این اقدامات علاوه بر حفاظت از جان و مال مردم، موجب کاهش هزینههای اقتصادی و حفظ محیط زیست نیز میشود. آمادگی شامل سه سطح است:
ـ سطح فردی و خانوادگی: آگاهسازی مردم و آمادهسازی برای مواقع اضطراری.
ـ سطح محلی و شهری: مدیریت شهرها، لایروبی رودخانهها، ذخیرهسازی تجهیزات اضطراری.
ـ سطح استانی و ملی: برنامهریزی بلندمدت، ایجاد سازههای کنترل سیل و مدیریت منابع آب.
✓راهکارهای پیشگیری و آمادگی در مازندران
1. تقویت زیرساختهای مهندسی:
ـ احداث و بهسازی سدها و بندهای کنترل سیلاب.
ـ لایروبی رودخانهها و مسیلها برای جلوگیری از انسداد مسیر آب.
ـ تقویت سیستمهای زهکشی در مناطق شهری و کشاورزی.
2. مدیریت شهری و کاربری زمین:
ـ جلوگیری از ساخت و ساز در حریم رودخانهها و مناطق پرخطر.
ـ ایجاد فضای سبز و پارکهای شهری برای جذب روانابهای سطحی.
ـ طراحی شهری مبتنی بر مدیریت آب باران و زهکشی مناسب خیابانها.
3. آموزش و آگاهسازی عمومی:
ـ برگزاری دورههای آموزشی برای ساکنان مناطق پرخطر درباره نحوه واکنش در زمان سیل.
ـ اطلاعرسانی به موقع از طریق رسانهها، اپلیکیشنها و هشدارهای پیامکی.
ـ تشویق مردم به داشتن کیفهای اضطراری شامل غذا، آب، پوشاک و دارو.
4. برنامهریزی اضطراری و مدیریت بحران:
ـ تشکیل تیمهای واکنش سریع در مناطق پرخطر.
ـ تعیین مسیرهای تخلیه امن و مناطق پناهگاه موقت برای ساکنان.
ـ شبیهسازی و تمرین عملی مدیریت سیل برای مسئولین محلی و نیروهای امدادی.
5. توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست:
ـ حفاظت و بازسازی جنگلها و پوشش گیاهی مناطق بالادست.
ـ کاهش فرسایش خاک و اجرای پروژههای آبخیزداری.
ـ کنترل بهرهبرداری غیرمجاز از رودخانهها و منابع طبیعی.
6. استفاده از فناوری و دادههای پیشبینی:
ـ نصب ایستگاههای هواشناسی و سنجش سطح رودخانهها برای پیشبینی سیل.
ـ استفاده از مدلهای شبیهسازی سیل و نرمافزارهای مشابه برای برنامهریزی شهری و کشاورزی.
ـ ارائه هشدارهای زودهنگام به مردم و نهادهای مسئول.
✓ اقدامات انجام شده
البته در سالهای اخیر، برخی شهرها و روستاهای مازندران با توجه به تجربه سیلهای گذشته، اقدامات انجام دادهاند. از جمله:
ـ اجرای پروژههای آبخیزداری در بالادست رودخانهها.
ـ لایروبی مسیرهای اصلی رودخانهها و افزایش ظرفیت پلها.
ـ آموزش مردم در قالب کارگاههای محلی و تمرینهای شبیهسازی شده.
این اقدامات باعث کاهش چشمگیر خسارات سیل و افزایش آمادگی عمومی شده است.
✓ سخن پایانی
با توجه به شرایط جغرافیایی و اقلیمی مازندران، احتمال وقوع سیل در این استان همواره وجود دارد. پیشگیری و آمادگی موثر نیازمند رویکردی چندجانبه است که شامل اقدامات مهندسی، مدیریت شهری، آموزش عمومی و حفاظت از محیط زیست میشود. مشارکت مردم و هماهنگی بین نهادهای دولتی، سمنها و رسانهها، کلید کاهش آسیبهای ناشی از سیل است. بدون اجرای راهکارهای پیشگیرانه و ارتقای آمادگی، خسارات جانی، اقتصادی و زیستمحیطی سیلها میتواند به شدت افزایش یابد.
بنابراین، لازم است همه بخشها به ویژه مسئولان استانی و محلی، برنامههای پیشگیری و مدیریت سیل را به صورت مستمر بهروز کنند و مردم را به همکاری و مشارکت فعال تشویق نمایند. تنها با ترکیب دانش فنی، برنامهریزی دقیق و مشارکت جامعه است که میتوان از پیامدهای مخرب سیل در مازندران به شکل مؤثری پیشگیری کرد.





















































































