تیرنگ:
بازنشستگی به ظاهر دورهای است که فرد پس از سالها کار و تلاش میتواند از آرامش نسبی برخوردار شود و بدون دغدغه شغلی، به زندگی شخصی، خانواده و علایق خود بپردازد. اما واقعیت در جامعه امروز ایران، بهویژه برای بازنشستگان، چهره دیگری دارد. بخش قابل توجهی از بازنشستگان با مشکلات اقتصادی جدی دستوپنجه نرم میکنند؛ مشکلاتی که نه تنها آسایش دوران بازنشستگی را از آنان سلب کرده، بلکه گاه آنان را وادار به بازگشت به بازار کار میکند.
✓حقوق ناکافی در برابر تورم
یکی از اصلیترین معضلات بازنشستگان، پایین بودن میزان حقوق و مستمری در برابر هزینههای روزافزون زندگی است. با وجود افزایش هزینه زندگی و قیمت کالاهای اساسی، خدمات درمانی و اجارهبها هر روز افزایش مییابد، مستمری بازنشستگان با تأخیر و به شکل ناکافی ترمیم میشود. همین فاصله میان درآمد و هزینه باعث شده بسیاری از بازنشستگان، حتی پس از ۳۰ یا ۳۵ سال خدمت، توانایی تأمین نیازهای اولیه خود را نداشته باشند.
✓مشکلات درمان و سلامت
بازنشستگان معمولاً در سنینی قرار دارند که نیاز بیشتری به خدمات درمانی دارند. هزینههای دارو، ویزیت پزشک، آزمایشها و بستری در بیمارستانها برای این قشر فشار مضاعفی ایجاد کرده است. در حالی که انتظار میرود بیمههای بازنشستگی پوشش کاملتری برای خدمات درمانی ارائه دهند، بسیاری از بازنشستگان مجبورند بخش زیادی از هزینههای درمان را از جیب خود بپردازند. این مسئله سبب میشود که گاه آنان از درمان به موقع صرفنظر کرده و سلامتشان بیش از پیش در خطر قرار گیرد.
✓نبود حمایت اجتماعی کافی
بازنشستگان علاوه بر مشکلات اقتصادی، با خلأ حمایتهای اجتماعی نیز روبهرو هستند. در بسیاری از کشورها، برنامههای ویژهای برای رفاه بازنشستگان در نظر گرفته میشود؛ از تخفیف در حملونقل عمومی گرفته تا امکانات فرهنگی و ورزشی. اما در ایران این حمایتها بسیار محدود است و عمدتاً به وعدههای مقطعی خلاصه میشود. این شرایط سبب میشود که بازنشستگان احساس کنند پس از سالها خدمت، به حاشیه رانده شدهاند.
✓فشار روانی و اجتماعی
مشکلات معیشتی، بازنشستگان را نه تنها از نظر مالی بلکه از نظر روانی نیز تحت فشار قرار میدهد. اضطراب ناشی از ناتوانی در تأمین هزینههای زندگی، احساس سربار بودن برای خانواده و مقایسه وضعیت خود با نسلهای جوانتر، باعث بروز افسردگی و انزوا در میان بخشی از این قشر شده است. این در حالی است که بازنشستگی میتواند فرصتی برای شکوفایی تواناییها، انتقال تجربه و حضور فعال در جامعه باشد.
✓بازگشت به بازار کار
یکی از پیامدهای مستقیم مشکلات اقتصادی بازنشستگان، بازگشت بسیاری از آنان به بازار کار است. حضور بازنشستگان در مشاغل دوم یا غیررسمی پدیدهای رایج شده است. برخی به رانندگی تاکسی اینترنتی روی میآورند، عدهای به فروشندگی و خدمات کوچک مشغول میشوند و برخی دیگر نیز از تجربههای خود در حوزههایی مانند آموزش یا مشاوره استفاده میکنند. هرچند این تلاشها نشاندهنده روحیه مقاوم بازنشستگان است، اما واقعیت این است که آنان ناچار به این کار میشوند تا از پس هزینههای زندگی برآیند، نه به اختیار یا علاقه.
✓تأثیر مشکلات بازنشستگان بر خانواده
مشکلات اقتصادی بازنشستگان تنها به خودشان محدود نمیشود، بلکه خانوادههای آنان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. بسیاری از بازنشستگان هنوز مسئولیت حمایت مالی از فرزندان یا حتی نوههای خود را بر عهده دارند. در شرایطی که جوانان با مشکل بیکاری یا مسکن روبهرو هستند، فشار مضاعفی بر بازنشستگان وارد میشود. این مسئله موجب میشود که اندک درآمد بازنشستگی نیز صرف نیازهای دیگر اعضای خانواده شود و بازنشسته عملاً خود آخرین نفر در اولویت تأمین نیازهای مالی باشد.
✓راهکارهای پیشنهادی
کارشناسان برای بهبود وضعیت بازنشستگان چند راهکار اساسی پیشنهاد میکنند:
ـ افزایش متناسب حقوق بازنشستگان با نرخ تورم: حقوق باید بهگونهای تنظیم شود که هزینههای ضروری زندگی پوشش داده شود.
ـ گسترش بیمههای درمانی کارآمد: کاهش هزینههای دارو و درمان از مهمترین نیازهای بازنشستگان است.
ـ حمایتهای اجتماعی و رفاهی: تخفیف در خدمات عمومی، ایجاد مراکز فرهنگی و تفریحی ویژه بازنشستگان و برنامههای مشارکت اجتماعی میتواند کیفیت زندگی آنان را ارتقا دهد.
ـ استفاده از تجربه بازنشستگان: به جای کنار گذاشتن آنان، میتوان از دانش و تجربهشان در آموزش نسلهای جوانتر بهره برد.
ـ سرمایهگذاری در صندوقهای بازنشستگی: مدیریت علمی و شفاف منابع مالی این صندوقها، ضامن پایداری حقوق بازنشستگان است.
✓سخن پایانی
بازنشستگان سرمایههای انسانی هر جامعهاند؛ کسانی که سالها در عرصههای مختلف خدمت کرده و امروز انتظار دارند در آرامش و امنیت زندگی کنند. اما مشکلات اقتصادی، این دوره از زندگی را به یکی از پرچالشترین مراحل بدل کرده است. رفع این مشکلات تنها از طریق افزایش حقوق یا کمکهای مقطعی ممکن نیست؛ بلکه نیازمند برنامهریزی جامع، پایدار و چندجانبه است. اگر امروز به دغدغههای بازنشستگان توجه نشود، فردا جامعه با بحران اجتماعی گستردهتری روبهرو خواهد شد.
