تیرنگ:
جنگلهای شمال ایران، بهویژه در استانهای گیلان، مازندران و گلستان، یکی از ارزشمندترین و قدیمیترین منابع طبیعی کشور به شمار میروند که نقش حیاتی در حفظ تنوع زیستی، تنظیم آب و هوا و تامین معیشت جوامع محلی دارند. ای جنگلها، با داشتن گونههای گیاهی و جانوری فراوان، همواره به عنوان یکی از گنجینههای طبیعی ایران شناخته شدهاند. با این حال، طی سالهای اخیر، نگرانیها از وضعیت این مناطق افزایش یافته است و کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که جنگلهای شمال در معرض تخریب جدی و خطرناک قرار دارند.
یکی از اصلیترین عوامل تهدید این اکوسیستمها، قطع بیرویه و غیرقانونی درختان است. بسیاری از درختان کهنسال و ارزشمند جنگلی به دلیل بهرهبرداری تجاری چوب، یا برای توسعه زمینهای کشاورزی و ساختوساز، نابود میشوند. این روند نه تنها باعث کاهش پوشش گیاهی و نابودی منابع چوبی میشود، بلکه زمینه بروز مشکلات زیستمحیطی گستردهای مانند فرسایش خاک، کاهش کیفیت آب و افزایش خطر سیلاب را نیز فراهم میکند.
در کنار قطع درختان، گسترش ساختوساز غیرمجاز و تغییر کاربری زمینهای جنگلی، یکی دیگر از معضلات مهم محسوب میشود. با رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای زمین مسکونی و تجاری در مناطق شمال کشور، بسیاری از زمینهای جنگلی به طور غیرقانونی تخریب شده و به محل احداث ویلا، تبدیل میشوند. این روند باعث میشود نه تنها زیبایی طبیعی جنگلها کاهش یابد، بلکه تنوع زیستی جانوری و گیاهی این مناطق نیز به شدت تهدید شود.
آتشسوزیهای فصلی، هرچند گاهی ناشی از عوامل طبیعی هستند، اما در بیشتر موارد با فعالیتهای انسانی مرتبطاند. روشن کردن آتش برای کشاورزی، رها کردن زبالههای قابل اشتعال یا حتی آتشسوزیهای عمدی، باعث نابودی بخشهای بزرگی از جنگلها میشود. کارشناسان محیطزیست معتقدند که این آتشسوزیها، علاوه بر تخریب پوشش گیاهی، اکوسیستمهای خاکی را نیز تحت تاثیر قرار داده و امکان بازسازی طبیعی جنگلها را کاهش میدهند.
به گفته فعالان محیطزیست، جنگلهای شمال ایران نه تنها منابع طبیعی و زیباییهای بکر را در خود جای دادهاند، بلکه نقش مهمی در تامین معیشت و اقتصاد جوامع محلی دارند. بسیاری از ساکنان این مناطق، از طریق کشاورزی، گردشگری و برداشت محصولات جنگلی، زندگی خود را میگذرانند. با تخریب جنگلها، معیشت این افراد نیز به خطر میافتد و فشار اقتصادی بر جوامع محلی افزایش مییابد. یکی از ساکنان منطقه در گفتگو با خبرنگار ما گفت: «هر سال که به جنگل میآییم، شاهد کاهش درختان کهنسال هستیم. این وضعیت نه تنها زیبایی طبیعی منطقه را کاهش میدهد، بلکه زندگی ما را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.»
فعالان محیطزیست معتقدند که تقویت نظارتهای محلی، افزایش آگاهی مردم و اجرای سختگیرانه قوانین میتواند تا حد زیادی از تخریب جنگلها جلوگیری کند.
علاوه بر اقدامات حفاظتی، کارشناسان توصیه میکنند که برنامههای احیای جنگلها و کاشت مجدد درختان با هدف بازسازی اکوسیستمهای طبیعی به صورت جدی دنبال شوند. در سالهای اخیر، برخی پروژههای کاشت درخت و احیای جنگلها آغاز شده است، اما گستردگی تخریبها به حدی است که این اقدامات هنوز نتوانستهاند اثرگذار باشند. احیای جنگلها نه تنها به بازگرداندن پوشش گیاهی کمک میکند، بلکه از بروز سیلاب، فرسایش خاک و کاهش تنوع زیستی جلوگیری خواهد کرد.
بحران جنگلهای شمال ایران تنها یک مسئله محیطزیستی نیست؛ بلکه یک مسئله اجتماعی و اقتصادی نیز محسوب میشود. تخریب جنگلها میتواند زمینه افزایش بلایای طبیعی، کاهش منابع آبی و از بین رفتن فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی را فراهم کند. به همین دلیل، کارشناسان تاکید دارند که حفاظت از جنگلها باید به یک اولویت ملی تبدیل شود و برنامهریزیهای بلندمدت و جامع برای جلوگیری از تخریب، آموزش مردم و تشویق به توسعه پایدار مناطق جنگلی اجرا شود.
در نهایت، کارشناسان محیطزیست و فعالان محلی هشدار میدهند که اگر اقدامات فوری و جدی برای حفاظت از جنگلها صورت نگیرد، خطر نابودی بخشهای بزرگی از این اکوسیستمهای ارزشمند وجود دارد. آنها از مسئولان میخواهند که با همکاری نهادهای دولتی، سازمانهای غیردولتی و جوامع محلی، راهکارهای عملی برای حفاظت و احیای جنگلها اجرا کنند تا این گنجینههای طبیعی، برای نسلهای آینده نیز باقی بمانند.
جنگلهای شمال ایران، با تمام زیباییها و ارزشهای طبیعیشان، نیازمند توجه فوری و اقدامات موثر هستند. تنها با حفاظت و مدیریت درست میتوان اطمینان حاصل کرد که این مناطق ارزشمند، همچنان به عنوان منابع طبیعی پایدار و بستر زندگی برای انسانها و جانوران باقی بمانند.
در مازندران، سازمان منابع طبیعی با اقدامات متنوع و هدفمند، نقش مؤثری در حفاظت و احیای جنگلها و محیط زیست ایفا کرده است. این اقدامات شامل نظارت دقیق بر مناطق جنگلی، مقابله با قطع غیرمجاز درختان و جلوگیری از تغییر کاربری غیرقانونی زمینهاست. همچنین برنامههای کاشت درخت و احیای جنگلها با هدف بازگرداندن پوشش گیاهی و تقویت اکوسیستمهای طبیعی به صورت مستمر دنبال میشوند. آموزش و فرهنگسازی میان جوامع محلی و گردشگران نیز بخش مهمی از این تلاشهاست تا مردم با ارزش و اهمیت جنگلها آشنا شده و در حفاظت از آنها سهیم شوند. این اقدامات ارزشمند، علاوه بر حفظ زیبایی و تنوع زیستی، زمینه توسعه پایدار و تقویت معیشت جوامع محلی را نیز فراهم میکنند.
