تیرنگ، الهام دهقان:
وقتی پای گردشگری به روستا باز میشود، دیگر شالیزار فقط محل کار نیست؛ میشود مقصد سفر، تجربهای ناب، و خاطرهای ماندگار. در دل سبز مازندران، روستاییان با سادهترین ابزار کشاورزی و صمیمیترین مهماننوازی، نوعی تازه از سفر را خلق کردهاند: گردشگری کشاورزی. مسیری که هم اقتصاد خانوادههای روستایی را جان تازه بخشیده، هم روح مسافران شهری را.
✓ ماجرای یک تجربه خاص
ساعت هنوز هفت صبح نشده که صدای پای مسافران از میان کوچهپسکوچههای زیولا شنیده میشود. مقصدشان نه هتل پنج ستاره است، نه مرکز خرید، بلکه یک شالیزار. لباسی محلی به تن میکنند، دستمالی به پیشانی میبندند و پا به آب سرد و گِل شالیزار میگذارند. آنها برای یک روز، کشاورز میشوند.
شریعتی یکی از اهالی محل است که این تجربه را برای مسافران فراهم کرده. او در گفتوگو با ما میگوید: «اول فکر میکردیم کسی دوست نداره توی گل و لای قدم بزنه. ولی وقتی اولین گروه گردشگر اومد، فهمیدیم چقدر برای اونها جذابه کاری رو تجربه کنن که تا حالا فقط از پشت شیشه ماشین دیده بودند.»
✓ گردشگری کشاورزی یعنی چه؟
گردشگری کشاورزی، مدلی از سفر است که در آن مسافران به مناطق روستایی میروند و در فعالیتهای کشاورزی مثل کاشت، داشت، برداشت، دامداری و تهیه محصولات محلی شرکت میکنند. این نوع سفر ترکیبیست از آموزش، تجربه، سرگرمی و مشارکت. مزیت مهم آن، ایجاد درآمد برای کشاورزان بدون نیاز به تغییر سبک زندگی آنهاست.
✓چرا این مدل موفق است؟
دلایل متعددی باعث موفقیت گردشگری کشاورزی در مازندران میشود:
1. طبیعت غنی و متنوع: از شالیزارهای پهناور گرفته تا باغهای مرکبات و دامنههای جنگلی.
2. فرهنگ بومی غنی: موسیقی محلی، غذاهای سنتی، آیینهای کشاورزی.
3. دسترسی آسان از تهران و شهرهای بزرگ کشور.
4. اشتیاق مردم به تجربههای واقعی: در دورانی که سفرها اغلب به گرفتن عکس محدود میشوند، تجربهای واقعی مثل پخت نان محلی یا برداشت پرتقال میتواند ماندگارتر باشد.
✓ اثرات اقتصادی ملموس
شریعتی میگوید: «از وقتی گردشگری کشاورزی راه افتاده، من مجبور نیستم فقط منتظر فصل برداشت باشم. در تمام طول سال میتونم درآمد داشته باشم. حتی زمستان هم گردشگر به شیرگاه میآید تا تهیه رب انار یا برداشت کیوی رو ببینند.»
این روند باعث شده بسیاری از کشاورزان، فرزندان تحصیلکردهشان را برای مدیریت کسبوکار گردشگری کشاورزی به این شهرستان بازگردانند. در برخی موارد، دختران خانواده در کار بازاریابی آنلاین کمک میکنند و پسران در تنظیم برنامههای بازدید.
✓ روایت یک گردشگر:
“زهرا ملکی” ۲۸ ساله و ساکن تهران، یک آخر هفته را در مزرعهای در سوادکوه شمالی گذرانده است او میگوید : «من عاشق طبیعتم ولی هیچوقت اینقدر نزدیک با کشاورزی آشنا نشده بودم. اون روز خودم نشا کاشتم، ناهار رو با سبزیجاتی که همون روز چیده بودیم درست کردیم. شب هم کنار آتش نشستیم و قصههای محلی شنیدیم. برای من، این یه سفر روحی بود.»
✓ تنوع فعالیتهای کشاورزی
فعالیتهایی که به گردشگران پیشنهاد میشود بسیار متنوع است:
– نشاکاری و برداشت برنج
– برداشت آلوچه، پرتقال، نارنگی یا کیوی و…
– دامداری سبک و شیر دوشی
– درستکردن ترشی یا رب انار
– چیدن سبزیجات از باغچه
– پخت نان تنوری و آش محلی
– شرکت در جشنهای محلی کشاورزی (مثل جشن برداشت)
✓ اقامتگاههای روستایی؛ خانهای برای تجربه
بسیاری از خانوادهها بخشی از خانهشان را به اقامتگاه بومگردی تبدیل کردهاند. در این خانهها، مسافر در فضایی کاملاً سنتی، با غذاهای محلی، رختخوابهای دستدوز، و مهماننوازی ناب شمالی پذیرایی میشود.
رمضانی که اقامتگاه کوچکی در مازندران دارد، میگوید: «برای ما مهم نیست مهمون چقدر خرج میکنه، مهم این هستش که خوشحال برود. خیلیها وقتی میروند، قول میدهند سال بعد با خانوادهشان برگردند.»
✓ چالشها و راهحلها
البته این مسیر بدون مانع نیست. از جمله مشکلات:
– کمبود آموزش رسمی برای کشاورزان در زمینه پذیرش گردشگر
– ضعف در زیرساختهای حملونقل و بهداشت در برخی مناطق
– نبود حمایت بیمهای برای فعالیتهای گردشگری کشاورزی
– مشکلات اینترنت و تبلیغات در برخی مناطق کوهستانی
اما با حمایت ادارهکل میراث فرهنگی، سایر نهادها و برخی استارتاپهای محلی، بخشی از این موانع برطرف میشود
✓ایده ای نو برای توسعه
یک کارشناس کشاورزی در غرب مازندران در این باره گفت : گردشگری کشاورزی روشی کارآمد برای درآمدزایی زودبازده در روستاهاست و در این راستا روستاییان به دنبال منافع اقتصادی و مسافران و گردشگران به دنبال کسب آرامش به دور از هیاهوی شهری هستند.
کاظم ساحلی افزود : گردشگری کشاورزی زمانی سودمند است که مکمل درآمد کشاورزان باشد و لازم است تا در این زمینه از گرفتن تصمیم های هیجانی و نگاههای سلیقه ای پرهیز شود.
وی نگاهداشت جمعیت روستایی، اشتغالزایی و توسعه پایدار روستاها را از مزایای گردشگری کشاورزی دانست و اظهار داشت : با بهبود اوضاع زندگی و معیشت روستاییان ، دیگر کسی به فکر فروش زمین در غرب مازندران نمی افتد و از میزان مهاجرات ها نیز کاسته خواهد شد.
به گفته این کارشناس، مازندران و بویژه غرب این استان از ظرفیت های بالایی در حوزه گردشگری کشاورزی برخوردار است که باید با برنامه ریزی و رفع موانع در جهت بهبود اقتصاد روستاهای منطقه تلاش شود.
استان گیلان و مازندران قطب برنج و چای ایران هستند.
ساحلی یادآور شد : با توجه به مشکلات کشاورزان این اسـتان ازجملـه نارضـایتی از درآمد کشاورزی، بلایای طبیعی و بیکاری، توسعه و پایداری گردشگری کشاورزی می تواند تا حد زیادی ازاین آسیب ها بکاهد و به توسعه روستاها بینجامد
✓ناشناخته اما پردرآمد
یک تورگردان که در غرب مازندران فعالیت می کند درباره ظرفیت های گردشگری کشاورزی این منطقه گفت : غرب مازندران مجموعه ای از جاذبه های کشاورزی است که هر یک از آنها می تواند بسیاری از گردشگران را به این منطقه بکشاند.
حسن حلاج افزود : بسیاری از مسافران و گردشگران از قدم زدن در باغ های مرکبات و کیوی، چیدن فندق و لوبیا و مصرف محصولات ارگانیک در روستاها لذت می برند و برای چنین لحظه هایی پول خرج می کنند.
وی اظهارداشت : مسافران و گردشگران خارجی بویژه عرب های حاشیه خلیج فارس به شدت علاقه مند به حضور در روستاها و قدم زدن در باغ ها و مزارع هستند و تلاش می کنند تا شلوغی زندگی مدرن شهری را در چنین فضاهای سنتی به فراموشی بسپارند.
به گفته این تورگردان، بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس فاقد تنوع در حوزه کشاورزی هستند و گردشگری کشاورزی برای آنها بسیار جذاب است و باید ظرفیت های این بخش بیش از پیش فعال شود.
وی خاطرنشان کرد : در زمان حاضر نبود اقامتگاه در باغ ها و مزارع، به اقتصاد گردشگری کشاورزی لطمه زده است چرا که با اسکان مسافران و گردشگران، فعالان این عرصه درآمد بیشتری کسب می کنند که متاسفانه از این امتیاز محروم هستند.
✓سخن پایانی
مازندران همیشه مقصد زیباییهای طبیعی بوده، اما حالا در حال تبدیلشدن به مقصد تجربههای ناب انسانی هم هست. گردشگری کشاورزی نه تنها فرصتی برای آشنایی با زندگی روستایی و فرهنگ بومی فراهم میکند، بلکه جان تازهای به اقتصاد روستاها میبخشد، امید را به کشاورزان بازمیگرداند و پیوند گسسته شهر و روستا را دوباره برقرار میکند.
