تیرنگ:
فاطمه محمدنژاد ساروی : استان مازندران با بهرهمندی از منابع متنوع آب سطحی و زیرزمینی، یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور بهشمار میرود. وجود رودخانههای فصلی و دائمی، آببندانها، سدهای انحرافی و مخزنی، ظرفیت بالقوهای برای تأمین نیازهای آبی در بخشهای کشاورزی، شرب و صنعت ایجاد کرده است. با این حال، در سالهای اخیر تغییرات اقلیمی، کاهش بارشها، الگوی نامنظم نزولات جوی، برداشت بیرویه و نبود مدیریت اصولی بر منابع آب باعث شده تا استان با چالشهایی جدی در حوزه تأمین و توزیع آب روبهرو شود. این وضعیت، ضرورت بازنگری در شیوههای بهرهبرداری، افزایش بهرهوری و استفاده از فناوریهای نوین را بیش از گذشته نمایان کرده است.
طبق آمار شرکت آب منطقهای مازندران، سالانه حدود ۳.۵ میلیون مترمکعب آب آشامیدنی در استان مصرف میشود. میزان مصرف آب بخش کشاورزی هم ۲.۳ میلیارد متر مکعب است که ٧٠درصد آن از آب بههنگام رودخانهها تأمین میشود.
علاوه بر این، کشت برنج مازندران وابستگی زیادی به آب بههنگام رودخانه دارد و به همین خاطر هم هرگونه کاهش بارندگی و خشکسالی این استان را در تأمین، تقسیم و توزیع آب دچار مشکل میکند.
مازندران دارای ۸۵۰ قطعه آب بندان، ۲ سد بزرگ و ۹ سد کوچک و ۱۲۰ شاخه رودخانه به طول هفت هزار کیلومتر است.
براساس آمارهای رسمی، توان بالقوه آب مازندران در حد ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب بوده که از این مقدار چهار میلیارد و ۹۰۰ میلیون مترمکعب آبهای سطحی و بقیه آبهای زیرزمینی است.
به طور میانگین سالانه حدود یک میلیارد و ۵۵۰ میلیون مترمکعب آب در بخش آبهای سطحی و یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب در بخش آب زیرزمینی بهره برداری میشود و بقیه آب سطحی طی سال به صورت هرز به دریا میریزد.
کاهش بارندگی و تغییر الگوی بارش، کم شدن دبی آب رودخانهها، پایین رفتن ایستایی آبهای زیر زمینی و پیش روی جبهه آب شور به جبهه آب شیرین در سواحل نشانههای پیش روی خشکسالی در استان مازندران است.
✓ پراکنش نامناسب باران
علی موسوی کارشناس حوزه کشاورزی در مازندران با اظهار اینکه مشکل کمبود بارش و آب و پراکنش نامناسب آن از مسائل فراروی در استان به شمار میرود، ادامه داد: اما اینکه چرا این خطه از کشور با بحران آب مواجه است بیشتر به موضوع سوءمدیریت آب بر میگردد.
وی با اظهار اینکه یکی از راههای مقابله با بحران آب را حفاظت و بهره برداری مناسب از آن اعلام کرد و گفت: مصرف بی رویه آب در بخش شرب و کشاورزی از جمله موارد تأثیرگذار بر این مساله است.
موسوی افزود: در حالی که در مازندران با مصرف بی رویه آب مواجه هستیم که این استان تکنولوژی رصد میزان مصرف آب ندارد و همچنان و براساس سنتهای گذشته حرکت میکنیم.
وی ادامه داد: امروزه برای مدیریت آب در تمام جوامع حتی کشور ما از تکنولوژیهای نوینی استفاده میکنند و مازندران در این زمینه عقب مانده است.
وی خاطرنشان کرد: فرهنگ سازی و آگاهی بخشی در بحث مصرف و اصلاح الگوی مصرف آب باید برنامه قطعی دستگاههای اجرایی مرتبط باشد.
وی گفت: در کشورهای دنیا برای جمع آوری آبهای سطحی مدیریت مشخصی تعریف کردند و از سوی دیگر در موضوع الگوی مصرف هم مدیریت مشخصی وجود دارد که میزان مصرف آب در صنعت، کشاورزی و خدمات به دقت آنالیز میشود که میبایست در استان نیز بکارگرفته شود.
موسوی برنامه ریزی برای مدیریت مصرف آب را بهعنوان برنامه مهم در مازندران نام برد و گفت: متأسفانه علاوه بر مصرف نادرست آب، برخی تجاوزات به حریم و مسیر منابع آبی و نیز آلودگی زیست محیطی بر این موضوع تأثیر گذاشته است.
✓حدود ۲ هزار سد انحرافی در مازندران وجود دارد
حیدر داودیان مدیرعامل آب منطقهای مازندران میگوید: حدود ۲ هزار سد انحرافی در مازندران وجود دارد، بخش قابل توجهی از آب مورد نیاز ۳۹ هزار هکتار از کشتزارهای مازندران در ۳۷۲ روستای استان با تنظیم آب رودخانهها توسط سدهای انحرافی مدرن و سنتی تأمین میشود.
وی با اشاره به راهکارهای مدیریت آب و خروج از بحران تنش آبی در استان افزود: با توجه به نقش مهم سدهای انحرافی در مهار و تنظیم آب رودخانهها برای استفاده کشاورزی، ساخت این سازهها در مناطق مستعد استان یکی از اولویتهای شرکت آب منطقهای مازندران است که بر همین اساس پارسال ۱۰ سد انحرافی در استان به بهرهبرداری رسید.
وی گفت: تأمین آب آشامیدنی از آبهای سطحی به منظور کاهش برداشت از منابع زیرزمینی و تأمین پایدار آب سالم باکیفیت در استان به عنوان یک اولویت مهم در دستور کار شرکت آب منطقهای مازندران قرار دارد که برای تحقق آن ۹ مجتمع آبرسانی در قالب طرح جامع تأمین آب آشامیدنی استان طراحی و تعریف شده است.
✓وضعیت منابع آبی مازندران پایدار است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران با اشاره به پایش شبکههای تامین و توزیع آب در استان گفت: وضعیت منابع آبی استان پایدار است.
بهزاد برارزاده با تأکید بر اینکه با وجود وضعیت منابع آبی موجود، در حال حاضر مشکلی در تأمین آب شرب وجود ندارد، اظهار داشت: کارکنان این مجموعه بهصورت شبانهروزی در حال پایش شبکههای تأمین، انتقال و توزیع آب هستند.
برارزاده تصریح کرد: تمام تدابیر لازم برای تأمین پایدار آب شرب اندیشیده شده است، اما نباید از اهمیت مدیریت مصرف نیز غافل شد.
وی افزود: با وجود چالشهای موجود و افزایش چند برابری مصرف آب در استان، تمامی ظرفیتها برای پاسخگویی به نیاز مردم به کار گرفته شده است.
مدیرعامل آب و فاضلاب مازندران در پایان از مردم خواست در راستای پایداری تأمین آب شرب، نهایت درایت و مسئولیتپذیری را در مصرف بهینه آب بهکار گیرند.
✓سخن پایانی
با وجود ظرفیتهای گسترده منابع آبی در مازندران، واقعیت این است که پایداری این منابع در گرو مدیریت صحیح، آیندهنگر و علمی است. بهرهبرداری سنتی، نبود زیرساختهای فناورانه برای پایش مصرف، ضعف در فرهنگسازی و تجاوز به حریم منابع آبی، مهمترین موانع دستیابی به توسعه پایدار در بخش آب به شمار میروند. اقدامات مؤثری مانند ساخت سدهای انحرافی، طراحی مجتمعهای آبرسانی، و برنامهریزی برای کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، گامهایی رو به جلو هستند؛ اما کافی نیستند. شرط عبور از بحران آبی، همکاری همگانی، بهویژه در اصلاح الگوی مصرف و مشارکت فعالانه مردم، کشاورزان و دستگاههای اجرایی است. حفظ منابع آبی مازندران نه فقط وظیفهای مدیریتی، بلکه مسئولیتی اجتماعی و ملی است.
