تیرنگ:
با پایان فصل برداشت محصولات کشاورزی بهویژه گندم و برنج در بسیاری از استانهای کشور، معضل همیشگی آتش زدن بقایای کشاورزی یا همان کاه و کلش دامنگیر محیط زیست و سلامت مردم میشود، این پدیده که عمدتاً به دلیل کاهش هزینههای آمادهسازی زمین برای کشت بعدی انجام میشود، هر ساله منجر به آلودگی شدید هوا، آسیب به خاک میشود.
✓دلایل آتش زدن بقایای کشاورزی
بسیاری از کشاورزان پس از برداشت محصول، به منظور پاکسازی سریع زمین و آمادهسازی آن برای کشت بعدی، اقدام به آتش زدن کاه و کلش باقیمانده در مزارع میکنند. کارشناسان محیط زیست و کشاورزی بارها تأکید کردهاند که این روش نه تنها مزایای پایداری برای کشاورزی ندارد بلکه خسارات جبرانناپذیری به خاک، هوا و سلامت انسانها وارد میکند.
✓پیامدهای زیستمحیطی
آتش زدن کاه و کلش موجب انتشار حجم زیادی از گازهای آلاینده به جو میشود. دود غلیظ حاصل از این آتشسوزیها، کیفیت هوا را به شدت کاهش میدهد و باعث افزایش غلظت ذرات معلق، مونوکسید کربن و سایر ترکیبات مضر میشود.
افزون بر این، آتش زدن بقایا موجب تخریب ساختمان خاک، کاهش مواد آلی و از بین رفتن میکروارگانیسمهای مفید خاک میشود. این امر در بلندمدت به کاهش حاصلخیزی خاک و افت عملکرد محصولات کشاورزی منجر خواهد شد. همچنین، با تخریب ساختار خاک، فرسایش بادی و آبی افزایش مییابد که پیامد آن از بین رفتن تدریجی لایه سطحی خاک است.
✓خطرات برای سلامت عمومی
دود ناشی از آتش زدن کاه و کلش حاوی ذرات ریز معلق است که میتواند به عمق ریهها نفوذ کند و باعث بروز یا تشدید بیماریهای تنفسی مانند آسم، و… شود. گروههای حساس مانند کودکان، سالمندان و بیماران قلبی-ریوی بیش از دیگران در معرض آسیب هستند.
✓راهکارها و اقدامات قانونی
آتش زدن بقایای کشاورزی طبق قانون هوای پاک و سایر مقررات زیستمحیطی، ممنوع است و متخلفان مشمول جریمه و پیگرد قانونی میشوند.
کارشناسان توصیه میکنند به جای آتش زدن کاه و کلش، از روشهایی همچون خرد کردن بقایا و برگرداندن آن به خاک بهعنوان کود آلی، تولید کمپوست، یا استفاده به عنوان خوراک دام بهره گرفته شود. در این زمینه، توسعه ماشینآلات مناسب، ارائه تسهیلات و حمایتهای دولتی، آموزش کشاورزان و فرهنگسازی نقش کلیدی دارد.
حمیدی کشاورز آملی، درباره سوزاندن کاه و کلش میگوید به آتش زدن زمین برای تصحیح قبل از کشت اعتقادی ندارم و از متولیان امور کشاورزی میخواهم از این روش ناپسند جلوگیری کنند.
وی با بیان اینکه طبیعت میراث آیندگان است، گفت: برای حفاظت از محیط زیست همه باید پای کار باشیم.
این کشاورز از مسئولان خواست به این موضوع ورود کنند و نگذارند طبیعت از بین برود.
✓آتش زدن کاه و کلش، جرم و تخریب محیط زیست
کمیل عسکری سرپرست جهاد کشاورزی گلوگاه با استناد به ماده ۴۵ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع، آتش زدن نباتات در مزارع و باغات مجاور جنگل را بدون مجوز و نظارت مأموران جنگلبانی ممنوع اعلام و گفت: “در صورت بیاحتیاطی و ایجاد حریق در جنگل، فرد خاطی به حبس تأدیبی از دو ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.
او همچنین به ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی و ماده ۳۹ آییننامه اجرایی قانون پسماند و ماده ۲۰ قانون هوای پاک مصوب ۱۳۹۶ اشاره کرد و افزود: متخلفان تحت پیگرد قانونی قرار گرفته و به حبس (۶ ماه تا دو سال) یا جزای نقدی بین ۶ تا ۲۴ میلیون تومان محکوم میشوند. آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت اکیداً ممنوع و جرم تلقی میشود و با متخلفین طبق قانون برخورد خواهد شد.
سرپرست جهاد کشاورزی گلوگاه با اشاره به افزایش دما و خطر گسترش آتش به عرصههای جنگلی مجاور مزارع، از کشاورزان خواست از هرگونه آتشزدن کاه و کلش خودداری کنند.
او با برشمردن اثرات مخرب سوزاندن بقایای گیاهی بر ناپایداری تولید، کاهش حاصلخیزی خاک و آلودگی محیط زیست، از کشاورزان خواست با روشهای جایگزین، از تخریب خاک و محیط زیست جلوگیری کنند.
✓سخن پایانی
آتش زدن کاه و کلش معضلی چندبُعدی است که پیامدهای زیانباری برای محیط زیست و پایداری کشاورزی به همراه دارد. برای مقابله با این بحران، نیازمند عزمی جدی در سطوح مختلف سیاستگذاری، آموزش و فرهنگسازی هستیم. تنها از طریق همکاری همهجانبه کشاورزان، نهادهای دولتی و مردم میتوان به سمت کشاورزی پایدار و محیطزیستی سالم حرکت کرد.
