تیرنگ:
سنبل آبی، گیاهی بومی حوضه رود آمازون، با گلهای بنفش خیرهکنندهاش شاید در نگاه نخست بیخطر به نظر برسد اما پس این ظاهر زیبا، یکی از خطرناکترین گونههای مهاجم جهان پنهان شده است. این گیاه آبزی چندساله با برگهای پهن و براق، ساقهای اسفنجی و ریشههای معلق سیاه و ارغوانی، قادر است در مدت کوتاهی مساحت وسیعی از آبهای سطحی را به تصرف خود درآورد. ارتفاع سنبل آبی میتواند از ۵۰ تا بیش از ۱۰۰ سانتیمتر برسد و با شش گلبرگ ظریف به رنگ بنفش یا صورتی و زیبایی فریبندهاش قدرتش برای نابودی اکوسیستم آبی را پنهان کند.
✓تکثیر سرسامآور، راز تهاجم سنبل آبی
یکی از دلایل اصلی مهاجم بودن سنبل آبی، سرعت فوقالعاده تکثیر آن است. این گیاه میتواند هم به روش رویشی و هم از طریق تولید بذرتکثیر شود. هر دو بوته سنبل آبی قادرند در مدت تنها ۱۲۰ روز، ۱۲۰۰ بوته جدید را تکثیر کند. برخی تحقیقات نشان دادهاند که در مناطق مستعد، این گیاه میتواند در عرض شش تا ۱۸ روز، رشد خود را دو برابر کند و در برخی مناطق جنوب شرقی آسیا، حتی تا ۵ متر در روز گسترش یابد. بذرهای این گیاه میتواند تا ۲۸ سال زنده بماند و در شرایط مساعد دوباره جوانه بزند. ✓تأثیرات ویرانگر سنبل آبی بر اکوسیستمهای آبی
کاهش اکسیژن آب، افزایش تبخیر آب، اختلال در فعالیتهای انسانی، تهدید سلامت عمومی از جمله تاثیرات سنبل آبی است. پوشش متراکم سنبل آبی مانع از رسیدن نور خورشید به گیاهان زیر آب میشود و این مسئله، همراه با تجزیه زیستی گسترده، موجب کاهش شدید اکسیژن محلول در آب میشود همچنین برخی مطالعات نشان دادهاند که حضور این گیاه میتواند سرعت تبخیر آب را تا ۱.۸ برابر افزایش دهد، که این موضوع در مناطق خشک میتواند بحرانی جدی باشد. سنبل آبی میتواند راههای آبی را مسدود کند، دسترسی به بنادر را مختل و حملونقل دریایی، قایقرانی و حتی فعالیتهای ماهیگیری را دشوار یا غیرممکن سازد. تأثیرات اقتصادی این پدیده بهویژه در مناطق وابسته به منابع آبی غیرقابل انکار است.
دهیار روستای آغوزبن بابل گفت: برای جلوگیری از گسترش گیاه تهاجمی سنبل آبی معروف به «شیطان آبی» به دیگر تالابها و آبگیرهای مازندران، تردد خودروها به آببندان ۴۰ هکتاری از ورودی این روستا ممنوع شد. هاشم محمدجانی اظهار کرد: با توجه به هشدار چند باره کارشناسان محیط زیست مبنی بر خطرات گسترش گیاه سنبل ابی با هماهنگی انجام شده تردد خودروهای در محدوده آب بندان ۴۰ هکتاری بابل ممنوع شد. وی گفت: برای رسیدن به آب بندان این روستا شهروندان باید مسیر طولانی را طی کنند و توصیه ما آن است که در محدوده این آب بندان حضور نیابند. دهیار روستای آغوزبن با اشاره به این مطلب که بیش از ۱۰ نفر از اهالی روستا در ورودی ها و خروجی این آب بندان مستقر شدند، اظهار کرد: تحت هیچ شرایطی اجازه خروج گیاه سنبل آبی به شهروندان داده نمی شود. محمدجانی گفت: قدرت انتقال و تکثیر این گیاه به حدی زیاد است که در مدت کوتاهی به صورت جهشی کل گستره آب بندان را تحت پوشش قرار می دهد. وی افزود: این گیاه به صورت بسیار فشرده در آب بندانها گسترش می یابد تا جایی که اجازه عبور اکسیژن به داخل آب را نداده و سبب خفگی ماهی های داخل آب بندان می شود. این دهیار گفت: چندین سال برای انجام لایروبی فنی آب بندان ۴۰ هکتاری آغوزبن تلاش کردیم اما نتیجه ای حاصل نشد و در حال حاضر جریان آب در ورودی و خروجی این آب بندان بسیار کند شد. محمدجانی تصریح کرد: در ورودی روستا و محدوده آب بندان چندین بنر نصب و نسبت به خطرات جدی این گیاه سمی به شهروندان هشدار داده شد.
✓ سنبل آبی جزو ۱۰ گونه پرخطر و مهاجم گیاهی در دنیا است
متخصص مدیریت زیستبومهای تالابی معتقد است که درباره تاثیر سه روش مقابله با سنبل آبی که در جهان انجام شده، در کشور تحقیقی صورت نگرفته در حالیکه باید هر سه روش بررسی و اثر آنها مشخص شود. علی ارواحی گفت: وضعیت تالاب های کشور بسیار شکننده است از یک طرف با کم آبی و ندادن حقابه دست و پنجه نرم می کنند و از طرف دیگر گرفتار گونه های مهاجمی از انواع گیاهان و آبزیان شده اند که عرصه را بر آنها تنگ کرده است. وی اظهار داشت: ورود گونه های غیربومی به تالاب ها چند سالیست که مطرح است نمونه بارز آن ورود سنبل آبی به تالاب انزلی و گونه ماهی تیلاپیا به تالاب شادگان و برخی تالاب های دیگر است، ورود این گونه های مهاجم به تنوع زیستی بومی تالاب ها آسیب های فراوان وارد می کند. وی ادامه داد: سنبل آبی جزو ۱۰ گونه بسیار پرخطر گونه های مهاجم گیاهی در تمام دنیا به شمار می رود، گیاهی به شدت پرخطر است که وارد تالاب های کشور شده و مشکلات زیادی را به وجود آورده است، از این رو باید تمهیداتی برای مقابله با آن اندیشیده شود، همچنین باید از تجربه کشورهای دیگر که روش های مقابله با سنبل آبی را تجربه کرده اند، بهره بگیریم. ارواحی درباره اینکه آیا نمونه موفقی در راستای مقابله با سنبل آبی در دنیا وجود دارد گفت: چون سنبل آبی جزو ۱۰ گونه پرخطر است از این رو قطعا در دنیا تالاب هایی هستند که با این گونه دست و پنجه نرم می کنند و کشورها برای مقابله با آن روش هایی را اتخاذ کرده اند و شاید هم موفقیت هایی کسب کرده باشند اما متاسفانه در کشور ما درباره تجربیات موفق در این زمینه مطالعه و بررسی صورت نگرفته که باید هرچه زودتر در دستور کار قرار گیرد و قبل از اینکه سنبل آبی تمام تالاب های ما را گرفتار کند برای مقابله با آن راه چاره ای بیندیشیم که در این راه می توانیم از کارشناسان بین المللی کمک بگیریم تا راهکارهای خود را به ما معرفی کنند. وی درباره نحوه پراکنش سنبل آبی اظهار داشت: متاسفانه پاسخی وجود ندارد که سنبل آبی چگونه وارد کشور و اکوسیستم های تالابی شده است، بنابراین لازم است روی آگاهی رسانی و آموزش در بخش های دولتی و خصوصی کار شود؛ ممکن است در نقطه ای بخش دولتی و یا خصوصی بخواهد بهره برداری انجام دهد و بدون اینکه بداند چه آسیبی به اکوسیستم وارد می کند؛ فاجعه به بار آورد برای همین آگاهی رسانی ضرورت دارد. متخصص مدیریت زیستبومهای تالابی تاکید کرد: به عنوان مثال در گذشته سازمانی در بخش دولتی در منطقه ای یک گونه ماهی رهاسازی کرد و بعد این مداخله باعث شد تا اکوسیستم منطقه تحت تاثیر قرار بگیرد و از بین برود از این رو هر گونه رها سازی در طبیعت باید با آگاهی و دانش انجام شود تا عواقب بدی برای اکوسیستم به همراه نداشته باشد. سنبل آبی یکی از ۱۰ گونه گیاهان مهاجم دنیاست؛ این گیاه وقتی وارد اکوسیستم آبی میشود ظرف مدت ۲ هفته میتواند جمعیت خود را به میزان دو برابر افزایش دهد. یک بوته با ۲۰ گل میتواند سه هزار دانه تولید کند و هر دانه آن بین پنج تا ۲۷ سال میتواند زنده بماند، این شرایط باعث شده که زنگ خطر برای تالابهای این استان به صدا درآید.
