تیرنگ، سرویس اقتصادی:
با آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی در مازندران، حضور پررنگ کارگران مهاجر بار دیگر توجه رسانهها، کارشناسان و فعالان محلی را به خود جلب کرده است. این نیروهای عمدتاً غیر بومی، از استانهایی چون سیستان و بلوچستان، گلستان، خراسان شمالی، اتباع و … ، حالا بخش مهمی از نیروی کار مزارع شمال کشور را تشکیل میدهند.
بررسی میدانی خبرنگار ما در شهرستانهای آمل، بابل، بهشهر و تنکابن، ساری، سوادکوه شمالی و…، نشان میدهد که بسیاری از کشاورزان از این کارگران استفاده میکنند.
✓نیروی کار بومی؛ حاضر اما نه در مزرعه
رضا عباسی، کشاورز برنجکار در اطراف ساری، میگوید: «جوانهای خود ما به سراغ شغلهای سبکتر یا کارهای خدماتی در شهر میروند. کمتر کسی حاضر است از صبح تا عصر در گرما درو کند. اما این بچهها (اشاره به کارگران مهاجر) سختکوش هستند و با نظم کار میکنند.»
در مقابل، برخی از روستاییان بومی معتقدند حضور گسترده کارگران مهاجر، فرصت اشتغال را از جوانان بومی گرفته و موجب کاهش دستمزدها شده است.
منفرد، جامعهشناس میگوید: «در واقع، مسأله نه نبود کار، بلکه نپذیرفتن نوع خاصی از کار است. بسیاری از جوانان روستا دیگر حاضر نیستند با درآمد روزمزد کار سخت کشاورزی انجام دهند. پس جای خالی آنان را مهاجرانی پر میکنند که انتخاب دیگری ندارند.»
✓فصل پرکاری برای نیروهای فصلی
در ماههای مرتبط با کشاورزی و برداشت محصولات، هزاران کارگر مهاجر وارد استان مازندران میشوند. برخی به صورت گروهی و با هماهنگی واسطههای کارگری از استانهای دور میآیند. برخی دیگر توسط کشاورزان بومی طی سالهای گذشته بهکار گرفته شدهاند و رابطه کاری دائمیتری با کارفرمایان دارند.
اکبر یک کارگر ۲۶ ساله اهل سراوان، اکنون برای سومین سال متوالی در مزرعهای در حوالی بابل کار میکند. او میگوید: «من اینجا دو ماه کار میکنم و خرج خانوادهام در آنجا (سیستان) را تأمین میکنم. زندگی در چادر یا اتاقکهای ساده سخت است، ولی درآمدش بهتر از کار در آنجاست.»
با این حال، نبود بیمه، اقامتگاههای غیربهداشتی، ساعات طولانی کار و نداشتن قرارداد رسمی از مشکلات جدی این کارگران است.
بنا بر گزارشهای میدانی، درصد بالایی از کارگران کشاورزی در مازندران فاقد هرگونه پوشش بیمهای و حمایت قانونی هستند. استفاده از نیروی کار ارزان، انگیزهای جدی برای کارفرمایان در تداوم این روند است.
برخی کشاورزان عنوان میکنند که روند اداری بیمه کردن کارگران فصلی بسیار پیچیده و پرهزینه است و در نبود حمایتهای دولتی، امکانپذیر نیست.
✓نقش دولت و نهادهای محلی
با وجود اهمیت موضوع، هنوز برنامه مدونی برای ساماندهی حضور این نیروها در مازندران وجود ندارد. استانداری، وزارت جهاد کشاورزی و نهادهای حمایتی هنوز چارچوب روشنی برای شناسایی، آموزش و حمایت از این کارگران ارائه ندادهاند.
کارشناسان پیشنهاد میکنند ایجاد «سامانه ثبت کارگر فصلی»، صدور کارت سلامت و کار، و طراحی قراردادهای موقت استاندارد برای این گروه میتواند گامی در مسیر عدالت اجتماعی و پایداری اقتصادی کشاورزی باشد.
