تیرنگ، سمنان:
در دل کویر مرکزی ایران، استان سمنان بهعنوان آخرین پناهگاه یوزپلنگ آسیایی شناخته میشود؛ گونهای که اکنون در آستانه انقراض قرار دارد و تلاشها برای حفظ آن به مرحلهای حساس رسیده است.
✓توران؛ زیستگاه حیاتی
منطقه توران در استان سمنان، یکی از مهمترین زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی در جهان است. این منطقه حفاظت شده، با مساحت یک میلیون و ۴۷۰ هزار هکتار، زیستگاه اصلی یوزپلنگ به شمار میرود. بخشی از این منطقه در محور میاندشت-میامی واقع شده و متأسفانه به بزرگترین قربانگاه جادهای یوز ایرانی تبدیل شده است. یوزپلنگ گونهای در خطر انقراض است که تنها در ایران و آفریقا زندگی میکند.
✓چالشهای پیشرو
عوامل انسانی نظیر تصادفات جادهای، شکار غیرمجاز و تعارضات با دامداران در کنار تغییر اقلیم و کاهش منابع آبی از مهمترین تهدیدهای زیستگاه یوزپلنگ به شمار میروند.
✓اقدامات حفاظتی
سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری نهادهای مختلف، برنامههایی را برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی آغاز کرده است. اجرای طرحهای مشارکتی در توران برای کاهش تعارض دام و حیاتوحش و همچنین جلب مشارکت مردمی از جمله این اقدامات است.
شینا انصاری، رییس سازمان حفاظت محیط زیست، در جمع خبرنگاران در سمنان اظهار کرد:
«تمامی اقدامات ما متمرکز بر حفظ زیستگاه طبیعی یوزپلنگ است تا این گونه ارزشمند در زیستگاه طبیعی خود ادامه حیات دهد.»
وی افزود:
«در شورای عالی محیط زیست برنامهای برای حفاظت از یوزپلنگ و کریدورهای عبور آن تدوین میشود که نیازمند بررسی است. همچنین، فعالیتها باید با همراهی رسانهها به اطلاع عموم برسد.»
انصاری درباره روش تکثیر در اسارت گفت:
«هرچند این روش تنها راهکار نیست، اما یکی از مسیرهای حفاظت از گونه است و باید به صورت کارشناسی دنبال شود.»
✓امیدهای تازه
در اردیبهشت ۱۴۰۴، مدیرکل حفاظت محیط زیست سمنان از شناسایی یک یوز بالغ جدید که فرزند «هلیا» است، خبر داد. این یوز توسط دوربینهای تلهای در ذخیرهگاه زیستکره توران ثبت شده است.
سعیدیوسفپور توضیح داد که هلیا نخستینبار در مرداد ۱۴۰۱ به همراه دو توله خود مشاهده و مستندسازی شده بود. متأسفانه یکی از تولهها در تیر ۱۴۰۲ بر اثر تصادف جان خود را از دست داد، اما هلیا و توله دیگر به کمک محیطبانان به عمق زیستگاه بازگشتند.
او درباره جنسیت یوز جدید گفت:
«جنسیت این یوز هنوز به طور قطعی مشخص نشده و برای تایید آن نیاز به تصاویر بیشتر و تحلیل دقیقتر است.»
✓یوز سه ساله توران نمادی از موفقیت
مدیرکل حفاظت محیط زیست سمنان ادامه داد:
«ثبت مجدد تصویر توله بازمانده هلیا به عنوان یوز بالغ سه ساله، پس از حدود ۲۲ ماه از آخرین مشاهده، نشاندهنده تداوم زیست طبیعی این گونه و موفقیت برنامههای حفاظتی است.»
✓سخن پایانی
حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در استان سمنان نیازمند همکاری مستمر میان نهادهای دولتی، جوامع محلی و سازمانهای مردمنهاد است. با توجه به اهمیت جهانی این گونه، باید اقدامات حفاظتی با جدیت بیشتری دنبال شود تا نسلهای آینده نیز شاهد حضور این گربهسان زیبا در طبیعت ایران باشند.
