تیرنگ:
روستای تاریخی کندلوس، از توابع بخش کجور شهرستان نوشهر در استان مازندران، با پیشینهای فرهنگی، افسانهای و زیستمحیطی غنی، در سالهای اخیر در مرکز توجه برنامههای میراثفرهنگی و گردشگری کشور قرار گرفته است.
در تازهترین اقدام، حسین ایزدی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی مازندران، در حاشیه بازدید از این روستا اعلام کرد که روایت بومی و اسطورهای «مینا و پلنگ» به عنوان برند جهانی کندلوس تعیین شده و در قالب پروندهای در حال ارسال برای ثبت ملی و سپس جهانی است.
ایزدی افزود: «این روایت که بر پایه رابطهای نمادین میان انسان و طبیعت شکل گرفته، بهخوبی ظرفیتهای فرهنگی، محیطزیستی و هنری منطقه را بازتاب میدهد.» وی همچنین از تشکیل کارگروه تخصصی پیگیری پرونده ثبت جهانی کندلوس خبر داد و گفت که اقدامات متعددی برای آمادهسازی بصری و محتوایی روستا در حال اجراست؛ از جمله اجرای کاهگل بر دیوارهای خانهها، نصب تابلوهای چوبی با نامهای بومی و طراحی نقاشیهایی مرتبط با افسانه مینا و پلنگ در سطح روستا.
✓روایت مینا و پلنگ؛ از اسطوره تا برند فرهنگی
«مینا و پلنگ» افسانهای بومی است که بیش از یک قرن در ذهن و زبان مردم مازندران، بهویژه اهالی کندلوس، جاری بوده است. ماجرای دختری تنها و یتیم به نام مینا که چشمانی سرخ چون یاقوت داشت و به همین دلیل، کودکان از او میترسیدند. خانه مینا هنوز هم در کوچههای باریک و پرشکوه کندلوس پابرجاست و یکی از جاذبههای دیدنی روستا محسوب میشود.
مینا برای غلبه بر ترس و تنهایی در جنگل، آواز میخواند و صدایش چنان نافذ بود که پلنگی وحشی شیفته آن شد. این پلنگ با دنبال کردن صدای مینا، خانهاش را یافت و شبها از پشت پنجره به آوازهای او گوش میداد.
در یکی از شبها، مینا پلنگ را بر پشتبام خانهاش دید و ابتدا از ترس بیهوش شد. ولی پس از مدتی، دوستیای عجیب و بیسابقه میان انسان و حیوان شکل گرفت؛ دوستیای که مرزهای وحشت و طبیعت را درنوردید. پلنگ حتی در جنگل به مینا برای جمعآوری هیزم کمک میکرد.
اما داستان با فاجعه پایان مییابد. یک شب که مینا به عروسیای در روستای نیچکوه دعوت میشود، پلنگ نیز برای دیدار او راهی آنجا میشود. مردم، از ترس، به پلنگ شلیک میکنند. پلنگ زخمی میشود و مینا پس از فهمیدن ماجرا، در غم و اندوه فرو میرود. او خانهنشین میشود و سرانجام، در مهی بهاری به جنگل میرود و دیگر باز نمیگردد.
برخی باور دارند پلنگ زنده مانده و او را با خود برده است. این روایت، اکنون بخشی از هویت فرهنگی کندلوس است و خانه مینا، نردبان معروف آن شب و افسانهای که سینه به سینه نقل شده، همگی در قالب برنامههای میراثی در حال مستندسازی و معرفی جهانیاند.
✓اقدامات برای ثبت جهانی کندلوس
به گفته ایزدی، کارگروه تخصصی ثبت جهانی کندلوس با مشارکت جامعه محلی، فعالان فرهنگی و بدنه تخصصی ادارهکل میراثفرهنگی مازندران شکل گرفته و در حال تکمیل پروندههای لازم برای ارسال به وزارتخانه است.
*از جمله اقدامات اجرایی انجامشده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:*
-اجرای کاهگل در سطح دیوارهای خانههای روستا برای احیای بافت سنتی و ایجاد نظم بصری
-طراحی تابلوهای چوبی با الهام از نامها و نمادهای بومی
-نقاشی دیواری با الهام از داستان «مینا و پلنگ»
-معرفی روستا در پلتفرمهای آموزشی بینالمللی با محوریت روایت بومی
-افتتاح خانه محیط زیست کندلوس برای ترویج فرهنگ حفاظت از طبیعت
ایزدی همچنین از مشارکت فعال مردم در تدوین و گردآوری پروندههای میراث ناملموس، افسانهها و روایتهای محلی خبر داد که گامی کلیدی برای ثبت جهانی به شمار میرود.
✓کندلوس؛ پیوند سنت، طبیعت و توسعه پایدار
روستای کندلوس، با معماری سنتی، طبیعت کوهستانی بکر، و سابقه فرهنگی ویژه، از دیرباز جایگاه ویژهای در تاریخ فرهنگی مازندران داشته است. موزه مردمشناسی کندلوس که در دهه ۶۰ توسط دکتر علیاصغر جهانگیری بنیانگذاری شد، اولین موزه روستایی ایران است و نقشی کلیدی در ثبت حافظه جمعی منطقه ایفا میکند.
کندلوس نمونهای موفق از همافزایی میان نهادهای دولتی و مردم محلی است. حضور اهالی در تهیه پروندههای میراثی، شرکت در برنامههای آموزش گردشگری پایدار، و حفاظت از محیط طبیعی، از نقاط قوت این پروژه به شمار میرود.
✓معرفی بینالمللی و آینده کندلوس
با توجه به رویکرد زیستمحیطی روایت «مینا و پلنگ»، پروژههایی برای معرفی کندلوس در پلتفرمهای بینالمللی آموزشی و گردشگری در دست اجراست. ثبت جهانی این برند فرهنگی میتواند کندلوس را به الگویی برای سایر روستاهای فرهنگی ایران بدل کند.
این مدل توسعه، مبتنی بر گردشگری داستانمحور (Narrative Tourism)، پایداری زیستمحیطی و تقویت هویت بومی است؛ مدلی که علاوه بر حفظ میراث، میتواند زمینهساز اشتغالزایی و توسعه اقتصادی در قالب گردشگری مسئولانه شود.
✓سخن پایانی
افسانه «مینا و پلنگ» دیگر فقط روایتی شفاهی نیست؛ اینک هویت فرهنگی کندلوس، جاذبهای گردشگری، و برندی جهانی در حال تولد است.
کندلوس، با چشمانداز مهآلودش، با کوچههای کاهگلی و تابلوهای چوبی، و با آوازهایی که هنوز از دل جنگل شنیده میشود، بار دیگر در حال زندهکردن پیوند دیرین انسان و طبیعت است.
