تیرنگ:
استان گیلان، که سالها به واسطه طبیعت زیبا و اقلیم معتدلش مقصد گردشگران و مهاجران داخلی بوده، اکنون با دو چالش اساسی و نگرانکننده مواجه است: پیری و چاقی.
✓ پیری زودرس یک استان
بر اساس آمارهای غیر رسمی حدود ۱۳ درصد از جمعیت گیلان را سالمندان بالای ۶۰ سال تشکیل میدهند، آماری که آن را در صدر پیرترین استانهای کشور قرار داده است.
کارشناسان معتقدند عوامل متعددی در این افزایش سهم سالمندان دخیل هستند؛ از جمله مهاجرت جوانان به تهران یا کشورهای خارجی، کاهش نرخ باروری، و همچنین ورود بازنشستگان از استانهای دیگر به گیلان برای سپری کردن دوران سالمندی در شرایط آبوهوایی مناسب.
حسینی جامعهشناس، در گفتوگو با تیرنگ میگوید: «سالمندی جمعیت نهتنها چالش اقتصادی و اجتماعی دارد، بلکه به شدت بر بار خدمات درمانی و رفاهی استان فشار وارد میکند. سالمندان نیازمند زیرساختهای خاص از جمله خدمات درمانی متمرکز، حملونقل مناسب و خدمات شهری هوشمند هستند که متأسفانه در استانهای شمالی فراهم نیست.»
✓چاقی، تهدیدی جدی برای نسلهای آینده
در کنار سالمندی، چاقی معضل دومی است که گیلان را درگیر کرده است. براساس اعلام دانشگاه علوم پزشکی گیلان، ۷۱.۷ درصد از جمعیت بالای ۱۸ سال این استان دارای اضافه وزن یا چاقی هستند. این عدد، بالاترین میزان چاقی در کشور را نشان میدهد.
محمدی مشاور تغذیه، در گفتوگو با تیرنگ درباره دلایل این وضعیت میگوید:
«سبک تغذیه سنتی گیلان که مبتنی بر غذاهای چرب، برنج زیاد، شیرینی و ترشیهای فراوان است، یکی از دلایل اصلی افزایش چاقی است. از سوی دیگر، کمتحرکی و کاهش فعالیت بدنی در نسلهای جدید به این وضعیت دامن زده است.»
نگرانی دیگر، شیوع چاقی در میان نوجوانان است. طبق آمارها، درصد بالایی از نوجوانان گیلانی دچار اضافه وزن هستند، مسئلهای که آینده سلامت استان را با خطراتی چون دیابت نوع دو، بیماریهای قلبی و فشار خون مواجه میسازد.
✓ گیلان پیرترین و چاقترین استان کشور
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان در مراسم بزرگداشت هفتهی سلامت در دبیرستان متوسطهی اول نرجس رشت، هفتهی سلامت را فرصتی برای افزایش آگاهی نسل جدید نسبت به مولفههای حوزهی بهداشت و سلامت دانست و گفت: تحقق اهداف پیش بینی شده در حوزهی جوانی جمعیت و سلامت اجتماعی مستلزم آموزش درست نسل جدید است.
دکتر مهدی سلیمانی با بیان اینکه در حال حاضر روزانه ۲۵ نفر بر اثر بیماریهای قلبی و عروقی جان خود را از دست میدهند، افزود: هر ۲۴ ساعت ۱۷ بیمار سرطانی جدید نیز در استان شناسایی میشود.
وی با بیان اینکه گیلان اکنون پیرترین استان کشور است و از نظر نرخ زادآوری هم رتبهی آخر کشور را دارد، افزود: آمار زاد و ولد گیلان در سال ۹۴، سالانه حدود ۳۴ هزار نفر بود و این رقم در سال پیش به حدود ۱۷ هزار و ۵۰۰ نفر تنزل یافته است.
دکتر مهدی سلیمانی همچنین گفت: از نظر شیوع دیابت، گیلان رتبهی چهارم کشور را به خود اختصاص داده و به لحاظ فراوانی فشار خون و چاقی هم در کشور اول است.
امیر سراجی، معاون تربیت بدنی و سلامت ادارهی کل آموزش و پرورش گیلان نیز در این مراسم تعداد سفیران سلامت مدارس استان را ۹۰ هزار دانش آموز اعلام کرد و گفت: این دانش آموزان ظرفیتی بزرگ برای انتقال پیام سلامت در جامعه هستند تا بتوان در بستر تعامل با متولیان بهداشتی شاخصهای سلامت فردی و اجتماعی را ارتقاء داد.
✓تلاقی دو بحران؛ آثار مشترک و پیامدها
زمانی که سالمندی و چاقی همزمان در یک جمعیت غالب میشوند، آثار چندبرابری بهجا میگذارند. از جمله میتوان به افزایش مرگومیر ناشی از بیماریهای غیرواگیر، کاهش نیروی کار مؤثر و افزایش هزینههای عمومی سلامت اشاره کرد. این وضعیت میتواند توسعه اقتصادی استان را نیز کند یا متوقف کند.
رضا، پرستار یک مرکز درمانی در گفتوگو با ما، از تجربههای روزانهاش میگوید:
«روزانه دهها مراجعهکننده سالمند با فشار خون، دیابت یا ناراحتی قلبی داریم. اغلبشان چاق هستند. نیاز داریم مراکز تخصصی سالمندان و امکانات ورزشی متناسب راهاندازی شود.»
✓چه باید کرد؟
کارشناسان حوزه سلامت و رفاه اجتماعی برای مقابله با این بحران راهکارهایی پیشنهاد میدهند:
– تغییر سبک تغذیهای در مدارس و خانوادهها
– فرهنگسازی درباره مصرف متعادل برنج، کاهش مصرف روغن، استفاده بیشتر از سبزیجات
– ایجاد امکانات ورزشی رایگان و در دسترس
– احداث پیادهروهای استاندارد، مسیرهای دوچرخهسواری و پارکهای ورزشی
– برنامهریزی جامع برای سالمندان توسط دولت و شهرداریها با تأسیس مراکز توانبخشی، خدمات مشاورهای و تفریحی برای سالمندان
– برگزاری دورههای آگاهیبخش
– همچنین رسانههای محلی میتوانند با تولید برنامههایی در حوزه سبک زندگی سالم، تأثیر زیادی در تغییر نگرش عمومی داشته باشند.
✓سخن پایانی
استان گیلان در آستانه بحرانی است که اگر سیاستگذاریهای درست، بهموقع و کارشناسانه اجرا نشود، با بحران سلامت، کاهش نیروی انسانی فعال و افزایش هزینههای مالی روبرو خواهد شد. سالمندی و چاقی دو پدیده جداگانه نیستند، بلکه در همتنیدهاند و بدون توجه به آنها، توسعه پایدار استان در خطر است. حالا زمان آن است که مسؤولان، رسانهها و مردم گیلان دست به کار شوند؛ پیش از آنکه دیر شود.
