تیرنگ:
مهدی جویباری : مازندران که همواره از آن بهعنوان یکی از مناطق پرآب فلات ایران یاد میشود، چندین سال با تنشهای آبی مواجه شده بود. این استان پس از سه سالترسالی، بار دیگر در شرایط خشکسالی شدید قرار گرفته بود، بهطوری که بهگفته مسئولان و کارشناسان، سال آبی پشتسرگذاشته شده یکی از خشکترین سالهای آبی مازندران در ۱۰ سال اخیر بوده است و مهمترین دلیل بروز این وضعیت نیز کاهش بارندگیها و پیرو آن کمشدن حجم آب رودهای این استان است و به این موضوع باید افزایش دمای هوا در زمستان و بهار و ذوبشدن زودهنگام برف ارتفاعات بهعنوان یکی از منابع تامین آب استان را نیز اضافه کرد، هرچند که نشانههای خشکسالی و تنش آبی در سراسر مازندران دیده میشود، اما مناطق شرقی این استان بیشتر از سایر نقاط در معرض تنش آبی قرار دارند.
کارشناسان خشکسالی را بارش کمتر از حد معمول که منجر به تغییر الگوی آب وهوایی می شود، تعریف کرده اند و در همین راستا نیز خشکسالی از نظر هواشناسی به حالتی از خشکی ناشی از کمبود بارندگی اطلاق میشود.
خشکسالی به طور معمول براساس درجه خشکی در مقایسه با مقادیر نرمال یا میانگین و طول دوره خشکی تعریف می شود. تعاریف خشکسالی هواشناسی باید به صورت موردی برای هر منطقه خاص درنظر گرفته شود چرا که شرایط جوی که موجب کمبود بارش می شود، از منطقه ای به منطقه دیگر تغییر می کند.
از دیدگاه اقلیم شناسان، خشکسالی یک پدیده طبیعی است که در اثر تغییرات الگوهای آب وهوایی ناشی از کاهش نزولات جوی کمتر از حد معمول خود به خود به وجود می آید و ادامه آن موجب عدم تعادل اکولوژیکی و هیدرولوژیکی می شود.
از طرفی چون از دیدگاه جغرافیایی تعریف خشکسالی مفهومی مکانمند است، شدت خشکسالی در هر محل تابعی از ضریب تغییرپذیری بارش در همان محل است بنابراین از نظر اقلیم شناسی خشکسالی قابل تعیین است به طوری که در این روش درجه خشکسالی و ترسالی تعیین می شود.
مازندران با داشتن ۴۶۰ هزار هکتار زمینهای زراعی و باغی سالانه ۷۲ نوع محصول کشاورزی را تولید میکند. تولید حدود یک میلیون تن برنج، ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرکبات و انواع محصولات باغی در مازندران سبب شده که این استان به عنوان قطب تولید محصولات باغی و کشاورزی کشور همواره مورد توجه باشد.
براساس آمارهای شرکت آب منطقه ای مازندران، این استان ۱۲۰ رشته رودخانه اصلی و فرعی به طول مجموع حدود هفت هزار کیلومتر دارد که بخش مهمی از آب مورد نیاز کشاورزی این استان از این رودخانهها تامین میشود.
در حال حاضر ۸۷۸ قطعه آببندان با مساحت مجموع ۱۶ هزار و ۵۵۸ هکتار در این استان فعال است که حدود ۳۵ هزار هکتار از کشتزارهای استان را زیر پوشش قرار میدهد.
علاوه بر این منابع آبی، مازندران دارای ۱۱ سد است که ذخیره گاه مناسب آبی برای کشاورزی استان به شمار می رود.
✓ پرشدگی مخزن سدهای مازندران به ۷۴ درصد رسید
مدیر بهرهبرداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقآبی شرکت آب منطقهای مازندران گفت: ذخیره آب در مخزن سدهای مازندران به لطف بارندگیهای مناسب چند هفته اخیر، از ۲۹۴ میلیون متر مکعب در نیمه اسفند ۱۴۰۳ با افزایش ۳۴ میلیون مترمکعبی به ۳۲۸ میلیون متر مکعب رسید و اکنون ۷۴ درصد ظرفیت آبگیری سدهای استان پر است.
جواد دادویه با بیان اینکه سد شهید رجایی ساری در آستانه سرریز شدن قرار دارد، اظهار کرد: خوشبختانه با بارندگیهای مناسبی که در چند هفته اخیر داشتیم، شاهد سرریز شدن سد آیتالله صالحی مازندرانی در سوادکوه شمالی و سد میجران در رامسر بودیم و پرشدگی مخزن سد شهید رجایی ساری هم به ۹۳ درصد رسیده است.
وی افزود: در مخزن ۱۶۲ میلیون متر مکعبی سد شهید رجایی ساری اکنون بیش از ۱۵۱ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده که نسبت به ذخیره ۶۴ میلیون متر مکعبی این سد در ۱۰ فروردین ۱۴۰۳، حدود ۱۳۵ درصد رشد را نشان میدهد.
مدیر بهرهبرداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقآبی شرکت آب منطقهای مازندران خاطرنشان کرد: سد آیتالله صالحی مازندرانی (البرز) سوادکوه شمالی هم که در چهارمین روز فروردین سرریز شد، در تاریخ مشابه سال گذشته ۱۳۴ میلیون متر مکعب آب داشت و اکنون با افزایش ۵.۵ درصدی در حال سرریز است.
دادویه درباره پیشبینیها بابت سرریز سد شهید رجایی ساری گفت: از آخرین سرریز سد شهید رجایی که فروردین ۱۳۹۹ بود چهار سال میگذرد و در صورت سرریز شدن این سد در ماه جاری، برای هشتمین بار از زمان بهرهبرداری شاهد سرریز سد شهید رجایی ساری خواهیم بود.
✓سومین سد مازندران هم سرریز میشود
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران هفتم فروردین ماه گفت: امیدواریم با بارشها در نخستین روزهای سال سد شهیدرجایی هم تا شروع فصل کشاورزی سرریز شود.
حیدر داوودیان مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران درباره آخرین وضعیت ذخایر آبی مازندران در نخستین روزهای سال ۱۴۰۴ طی گفتوگو با خبرنگاران، اظهار کرد: با توجه به بارندگیهای اخیر وضعیت آب پشت سدها و آببندانهای مازندران مناسب است.
وی افزود: در حال حاضر ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب بیشتر از مدت مشابه پارسال پشت سدهای استان ذخیره شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران بیان کرد: سد البرز در سوادکوه شمالی با ۱۴۲ میلیون متر مکعب آب سرریز شد.
داوودیان با اشاره به اینکه سد شهید رجایی ساری در حال حاضر حدود ۱۴۷ میلیون متر مکعب ذخیره دارد، اضافه کرد: امیدواریم تا شروع فصل کشاورزی سرریز شود.
وی خاطرنشان کرد: پرشدگی آببندانهای استان نیز به حدود ۷۶ درصد رسیده است.
به گفته وی، بارشهای مناسب در نخستین روزهای سال علاوه بر تکمیل ظرفیت آبگیری سدهای استان، موجب سرریز سدالبرز در لفور سوادکوه شمالی و سد میجران در رامسر شد.
✓ذخایر آبی مناسبی در سدها وجود دارد
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای مازندران میزان بارشهای مازندران در سال آبی جاری -۱۹۰ روز اخیر- را ۳۹۳ میلیمتر عنوان کرد که ۲ درصد کمتر از آمار مدت مشابه دوره درازمدت و سه درصد کمتر نسبت به بازه زمانی مشابه در سال آبی گذشته است.
فرهاد خلردی با اشاره به بارندگیهای مناسب سال آبی جاری -یکم مهر ۱۴۰۳ تا دهم فروردین- اظهار کرد: از ابتدای سال آبی جاری تا کنون ۳۹۳ میلیمتر بارندگی در مازندران ثبت شد که به استناد آمارها و بر خلاف باور ایجاد شده در جامعه، هنوز به آمارهای بارندگی مدت مشابه دوره درازمدت و کوتاهمدت نرسیده است.
وی افزود: میانگین بارندگی مازندران برای بازه زمانی ابتدای سال آبی -یکم مهر- تا ۱۰ فروردین، حدود ۴۰۱ میلیمتر است که ثبت ۳۹۳ میلیمتر بارندگی در این بازه زمانی سال آبی جاری کاهش ۲ درصدی بارشهای استان نسبت به دوره درازمدت را نشان میدهد.
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای مازندران تصریح کرد: بارشهای استان در مدت مشابه سال گذشته نیز ۴۰۵ میلیمتر بود که سه درصد بیشتر از بارندگیهای ثبت شده مازندران در سال آبی جاری است.
خلردی درباره میزان آورد رودخانههای مهم مازندران در سال آبی جاری نیز گفت: آورد آب رودخانههای مهم استان از ابتدای سال آبی جاری تا کنون یک میلیارد و ۲۹۰ میلیون متر مکعب بود که هرچند ۲۳ درصد بیشتر از آمار یک میلیارد و ۵۰ میلیون متر مکعبی مدت مشابه سال آبی گذشته است، اما در مقایسه با آمار یک میلیارد و ۳۴۰ میلیون متر مکعبی دوره درازمدت، کاهش چهار درصدی را نشان میدهد.
خلردی با اشاره به سرریز سدهای آیتالله صالحی مازندرانی (البرز) سوادکوه شمالی و میجران رامسر و در آستانه سرریز بودن سد شهید رجایی ساری تصریح کرد: ذخایر آبی مناسبی که امسال در سدها وجود دارد به دلیل بارندگیهای به هنگام است که شرایط استان از نظر ذخیره آب در مخزن سدها را نسبت به سه سال گذشته مطلوب کرده است. اما آمار بارندگیها نشان میدهد که باید با رعایت اصول مصرف بهینه آب، در حفظ این ذخایر آبی کوشا باشیم و تلاش کنیم.
