تیرنگ:
سالها پیش کسی تصور این را نمیکرد که مازندران دچار تنش آبی شود. بارندگیهای مناسب و وجود منابع آبی پرتعداد و همسایگی با بزرگترین دریاچه جهان تصور اینکه چنین سرزمینی در فلات خشک و کمآب ایران به خشکسالی و کمآبی دچار شود را تقریبا محال میکرد. اما بحران آب در مازندران هم تجربه شد و خشکسالی زودتر از آنچه که کارشناسان فکرش را میکردند گریبان این استان و ساکنانش را گرفت.
حالا همین وضعیت را میشود برای پدیده خطرناک و غیرقابل جبران «فرونشست زمین» در مازندران مطرح کرد. کارشناسان حوزه آب و خاک فرونشست را آخرین مرحله از مرگ زمین و وخیمترین مرحله بیابانزایی توصیف میکنند. پدیدهای که پیامد برداشت بیضابطه و زیاد آب از منابع زیرزمینی است. یعنی همان اقدامی که سالهاست در مازندران به شکل گسترده و بدون توجه به هشدارها انجام میشود.
علی محمدی استاد دانشگاه در مازندران برداشت بی رویه از منابع آبهای زیرزمینی را از جمله دلایل فرونشست و رانش زمین بیان کرد و گفت: دست اندازی هایی که به طبیعت استان صورت گرفته است، خطر رانش و ریزش و یا فرونشست را در آینده بیشتر خواهد کرد.
وی با عنوان اینکه ذخیره آبهای زیرزمینی استان روبه کاهش است، افزود: برداشت بی رویه از آبهای زیرزمینی، سطح تراز آبها و سفرهها را به ویژه در شرق استان کاهش داده است و این مسئله خطر فرونشست را تشدید میکند.
وی با عنوان سطح سفرههای آزاد آبهای زیرزمینی کاهش چشمگیری یافته است، گفت: به اندازه معادل سدهای بزرگ رجایی سطح آبهای زیرزمینی در استان کاهش داشته است.
این استاد دانشگاه وجود چاههای غیرمجاز و تغییر و تبدیل کاربری اراضی را از دیگر عوامل محرک فرونشست و رانش زمین مطرح کرد.
✓شرق مازندران به فرونشست زمین نزدیک شده است
همه شواهد و قرائن بیانگر آن است که مازندران با شتاب به سمت فرونشست پیش میرود و این پدیده طی سالهای آینده گریبان این استان را خواهد گرفت. حیدر داودیان مدیرعامل آب منطقهای مازندران در این زمینه میگوید: هرچند هنوز در استان ما پدیده غیرقابل جبران فرونشست رخ نداده است، اما افزایش برداشت از سفرههای زیرزمینی به ویژه در شرق استان، مازندران را به خطر فرونشست نزدیک کرده است
وی افزود: هرچقدر از سفرههای آب زیرزمینی برداشت میکنیم به مرور زمان لایههای خاک با خالی شدن از آب موجود میان آنها نشست میکنند و وقتی این لایهها نشست کند دچار فرونشست میشویم که قابل جبران نیست.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران خاطرنشان کرد: هنوز در مازندران شاهد فرونشست نیستیم. اما اگر با روشهای نامتعارف برداشت از آبهای زیرزمینی ادامه داشته باشد، ما هم در آینده با این موضوع دست و پنجه نرم میکنیم. بنابراین میطلبد که نظارت بیشتری در این زمینه داشته باشیم و برای صدور احکام برداشتکنندگان غیرمجاز جدیت بیشتری به خرج داده شود که خوشبختانه نیروی انتظامی همواره همراهی مناسبی در این زمینه داشت.
چندی پیش کریم سلیمانی عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعیساری در گفت وگویی ایجاد چاههای عمیق و نیمه عمیق را تهدیدی بزرگ برای سفرههای زیرزمینی دانست و گفته بود که علاوه بر اینکه این سفرهها در حال خالی شدن است وخطر بزرگ فرونشست زمین در مناطق کشاورزی و مسکونی وجود دارد که قابل جبران نیست.
وی هدر رفت آب باران و آبهای سطحی را در مازندران در برخی فصول زیاد دانسته و گفته بود که این آبها به دریا و یا به جاهایی سرازیر میشود که قابل استحصال در فصل نیاز نیست.
سلیمانی با تاکید بر اینکه باید به پروژههای مربوط به استحصال آب باران اعتماد و آن را عملیاتی کرد، یادآور شده بود که استفاده از آبهای نامتعارف مانند آب باران و آب ناشی از سیلابهای ناگهانی میتواند تا حدی زیادی کمبودهای منابع آبی را مرتفع کند، هرچند این کار نیازمند بررسیهای علمی مدون است.
همچنین محمدعلی بهمنیار عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در گفتوگویی گفته بود که دلیل فرونشست ها خالی شدن سفره های آب زیرزمینی در اثر برداشتهای غیرمجاز است که موجب به وجود آمدن فضای خالی در زیر خاک شده و در اثر کوچکترین ارتعاش این فرونشست ها اتفاق می افتد.
وی دو عامل را سبب ایجاد فرونشست عنوان کرد و گفت که نخستین عامل مربوط به خالی شدن سفره ها و منابع آب زیرزمینی است که خلاء حاصل از تخلیه آب یکی از عوامل اصلی فرونشست است، عامل دیگر مربوط به املاح به ویژه نمک موجود در خاک بوده که در اثر آبشویی حجم آن کاهش پیدا کرده و باعث فرونشست می شود، این عامل در اصلاح خاک و زهکشی معمولا اتفاق می افتد.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اراضی شرق استان را مستعد فرونشست اعلام کرد و گفت در شرق استان به دلیل برداشتهای غیرمجاز و گستردگی کشت، سفره های زیرزمینی آب بیشتری از دست داده و احتمال این رخداد در شرق نسبت به غرب مازندران بیشتر است.
