تیرنگ:
گروه های نوروزخوان که به طور عمده در مناطق روستایی وییلاقی مازندران برای مردم این مناطق فراررسیدن نوروز و بهار طبیعت را بشارت می دادند، امسال این برنامه را به فضای شهری نیز کشانده و شور وشعف خاصی نیز به بازار شهر استان بخشیدند.
چندین گروه از این نوروزخوان ها روزهای گذشته برنامه خود از رامسر تا گلوگاه را با نوای خوش “باد بهارون بمو” اجرا کردند و شهروندانی را که در زندگی ماشینی و تب وتاب روزهای پایانی سال در حرکت بودند، برای دقایقی محو برنامه آنها و تجدید خاطره با آیین های کهن این دیار کرد.
نوروزخوانی آیینی سه هزارساله در مازندران
نوروز خوانی آیین سه هزار ساله ای است که از نیمه اسفندماه در مناطق مختلف مازندران اجرا می شود و نوروز خوانان، با حضور در شهرها و روستاها، شادباش آمدن بهار را می دهند.
در نوروز خوانی افرادی که به آنها نوروز خوان گفته می شد پیش از آغاز فصل بهار به صورت دوره گردی به شهرها و روستاهای مختلف می روند و اشعاری در مدح بهار یا با ذکر مفاهیم مذهبی به صورت بداهه یا از روی حافظه می خواندند.
این اشعار به زبان فارسی و یا زبان های محلی بود و پس از اسلام اغلب پس از ستایش خدا در مدح امامان شیعه گفته می شده است.
باد بِهارون بِیَمو / نِئروز سِلطون بِیَمو
مژده هادین دوستان رِ / گل بیَمو گلستون رِ
بهار آمد بهار آمد خِش آمد / علی با ذولفقار آمد، خوش آمد
نِئروزتان نِئروز دیگر / شِه ما رِ سال نِئ بووئه مِوارِک
نوروز خوانی، گونه ای از آوازخوانی ایرانی است که در گذشته های دور در سرزمین پهناور ایران اسلامی رواج داشت و در حال حاضر این آیین بیشتر در استان های مازندران و گیلان اجرا می شود و به تاکید کارشناسان، دلیل اصلی اجرای این آیین بشارت نوروز به مردم بود که متاسفانه به دلایل مختلف شاهد از میان رفتن آن در جامعه هستیم.
صورت معمول این آیین در روستاهای مازندران بدین صورت بوده است که هنگامی که نوروزخوانان وارد محلی می شدند یکی از آنها نوروزخوانی را انجام می داد و دیگری یا همراهان وی بعد خوانش اشعار توسط نوروزخوان اصلی، آن شعر را تکرار می کردند و یکی از آنان به انجام حرکاتی نمادین که شادی بخش باشد روی می آورد.
نوروزخوانان وقتی در حیاط خانه ای وارد می شدند، صاحبخانه را به نام صدا می زدند و با بکار بردن نام وی در شعر نوروزخوانی، از وی تقاضای مژدگانی می کردند. برای مثال در برخی اشعار این گونه بیان می شد: ‘ مشتی گوهِرِ مهربون، خِنِه ی جا بِرو بیرون، بموئه نوروزِخون، … ‘ یا در جایی دیگر ‘ صد سِلامُ و سی عَلِیک، بِرار سلامَ عَلِیک، ته سِرپیششِ زممه پا، ته جا گیرمه جِمه تَنخا، باد بهارون امده، نوروز سلطون آمده، مژده دهید دوسِتان، گل در گلستون آمده ‘ و یا ‘ مشت عمویِ با ایمون، شَکِرِ شیرین ته زِبون، صَدِف هَسسه ته دندون، انعام ر بیار بیرون’، ‘ مشتی هاجر باوفا، خنه جا برو دیا، سننخ در رِ هاکِن وا، انعامِ تو هاده اِما.
انعام، هدیه صاحبخانه به نوروزخان
اشعار این گروه ها که با همراهی ساز و پاسخ همخوانان خوانده می شد مردم شهر و روستا را دعوت می کرد که برای تبریک چیزی به نوروزخوان بدهند و البته باید یادآور شوم که نوروزخوانان این انعام را در قالب شعر در می آوردند و بیان می کردند. به عبارتی دیگر انعام را از صاحبخانه درخواست می کردند.
در این هنگام افراد صاحبخانه به پاس آنکه این نوروزخوانان آمدن بهار و سرزندگی را به خانواده آنها مژده داده و شادی را به خانه شان آورده بودند، مقداری میوه، شیرینی، تخم مرغ، برنج، پول یا هر چیز دیگری را به آنها مژدگانی یا انعام می دادند. یکی از نوروزخوانان معمولا همراه خود کیسه ای داشت و این انعام را در آن کیسه می ریخت.
در این ارتباط مورخ و پژوهشگر فرهنگ عامه مازندران به عنوان یکی از دغدغه مندان در حوزه حفظ و پاسداشت آداب و رسوم استان به خبرنگار ایرنا گفت: نوروزخوانی به عنوان آئین کهن در شمال کشور به شمار می رود که سابقه آن شاید به دوران ایران باستان می رسد.
علی رمضانی پاچی افزود :پیشتر و در زمان های گذشته درسرزمینهای کرانه جنوب دریای مازندران به ویژه در استان مازندران از نیمه اسفند و تا چند روز پیش از رسیدن این رسم توسط افرادی که همین نام اجرا می شد.
وی نوروز خوانان را خنیاگران گمنامی دانست که با اشعاری که سر می دهند آمدن بهار و سال جدید را به مردم نوید می دهند.
این فعال حوزه فرهنگ و هنر مازندران در توصیف چگونگی اجرای نوروزخوانی دراستان گفت: نوروزخوانان در روستا و شهرها به در هر خانهای که می روند اشعاری را در ستایش و مدح امامان به ویژه امام اول شیعیان و ترانههای محلی سر می دهند.
وی افزود: علاو بر این، نوروزخوانان در مدح صاحبخانه نیز اشعاری می خوانندکه در آن آمدن طلیعه سال نو را به آنان مژده میدهند و از سوی صاحبخانه نیز هدیهای به صورت پول و یا گردو و تخممرغ و میوه و شیرینی خانگی به آنها داده میشود.
به گفته رمضانی پاچی در چند سال اخیر در کوچه پس کوچههای روستاها و شهرهای مازندران نوای دلنشین نوروز خوانان دوباره طنینانداز شده است و صدایشان نوروز و بهار و سال نو را نوید میدهد که این خود نشان دهنده احیای این بخش از فرهنگ و رسوم کهن استان است.
- منبع خبر : ایرنا
