تیرنگ، رضا شریعتی:
پدیده فرونشست در کشور تا به حدی جدی است که این موضوع در جلسه هیات دولت مطرح و گزارش رئیس سازمان حفاظت محیط زیست درباره ریشهها و راهکارهای جلوگیری از این خطر ملی مورد بررسی قرار گرفت.
جلسه هیات دولت به ریاست دکتر مسعود پزشکیان رئیس جمهور برگزار و طی آن درخواستها و مسائل دستگاههای مختلف به بحث وتبادل نظر اعضا گذاشته شد و در این جلسه رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گزارش مبسوطی در مورد موضوع «فرونشست زمین در ایران»، ریشهها و راهکارهای جلوگیری از این خطر ملی ارائه کرد و اعضا به بررسی آن پرداختند.
پدیده فرونشست زمین موضوع جدیدی نیست چراکه نقشه برداری دهه ۸۰ شمسی برای نخستین بار به آن موضوع اشاره کرد و در این زمینه اطلس فرونشست منتشر و پس از آن در سال ۱۳۹۵ دومین اطلس سراسری فرونشست اطلاع رسانی شد.
طی این سالها تهیه نقشههای پهنهبندی با تاکید بر جانمایی مخاطره فرونشست، دشتهای کشور با اولویت دشتهای بحرانی مرتبط با این پدیده در دستور کار متولیان امر قرار گرفته است تا با به صدا در آمدن زنگ خطر، به داد سفرههای زیرزمینی برسند.
نه تنها کشورمان با پدیده فرونشست دست و پنجه نرم میکند بلکه بر اساس آخرین آمارها ۱۵۰ کشور با این بحران روبهرو هستند. بر اساس اعلام مجامع بینالمللی، چهار میلیمتر فرونشست باید بحران محسوب شود و این درحالی است که مقیاس جهانی رقم فرونشست تاکنون حداکثر ۳۲ سانتیمتر بوده است.
کاهش ورودی و ذخیره سدهای کشور و برداشت بیشتر از ظرفیت آبخوانها از عمق ۲۰۰ متری زمین، فرونشست زمین را در ۹۵ درصد دشتهای ایران پدید آورده است؛ پدیدهای که در مناطق مسکونی، صنعتی و کشاورزی میتواند فاجعههای فراوانی به دنبال داشته باشد.
فرونشست، حرکت رو به پایین سطح زمین است که معمولا به علت خروج رطوبت از درون توده خاک رخ میدهد. بر اثر این پدیده، سازهها و زیرساختهای سطحی به درون زمین کشیده میشوند و به طور جدی آسیب میبینند.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی فرونشست، باعث کاهش کیفیت زندگی انسانها میشود البته اهمیت این پدیده فقط به دلیل اثرات زیانآور آن بر روی زندگی انسانها نیست. فرونشست بر روی زندگی حیوانات، گیاهان و به طور کلی، زیستبوم یک منطقه نیز اثر منفی میگذارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری گفت: برداشت بیرویه از روان آبها و چشمههای بالادست و افزایش سطوح نفوذناپذیر سبب کاهش تغذیه شده و در نتیجه آن، چشمهها به تدریج کارایی خود را از دست داده و میزان آب آنها کاهش پیدا کرد.
درزی ادامه داد: از طرف دیگر همان مقدار آبی که در بالادست وجود داشته را استفاده کردیم که نتیجه آن کاهش جریان پایه رودخانهها است.
درزی در خصوص وضعیت فرونشستها در این استان اظهار کرد: با توجه به کمبود آب در شرق استان و افت زیاد سطح آب زیرزمینی در منطقه، نگرانیهای مربوط به فرونشست زمین در این منطقه بسیار بیشتر از سایر مناطق است
مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست مازندران نیز گفت: «برخی مطالعات انجام شده نشان میدهند که فعلا در شرق استان وضعیت به گونهای است که نشانههای فرونشست را داریم. اما در دشت هراز و بابل هنوز نشانهها را ندیدیم. با این حال فعلا جلگه فعالی که آب از آن برداشت میشود و جایگزین نمیشود از دشت هراز به سمت شرق استان است. یعنی دشت هراز نیز ممکن است در صورت کمتوجهی به هشدارها در معرض خطر قرار بگیرد. »
عطاالله کاویان فرونشست را پدیدهای ناشی از برداشت زیاد آبهای زیرزمینی و خالی شدن حفرههای بین سازندها و رسوبات یا خاک بیان میکند: «وقتی آب زیادی از منابع زیرزمینی برداشت کنیم و فضایی که آب در آن وجود داشت خالی شود، لایههای خاک رفتهرفته روی هم مینشیند. هر جایی که برداشت آب زیرزمینی از مقدار شارژ منابع آبی بیشتر باشد سطح سفره زیرزمینی پایین میرود. سفره هم که پایین برود خطر فرونشست تقویت میشود. »
او تاکید دارد که استمرار روند موجود برداشت آب از منابع زیرزمینی در مازندران تهدیدی جدی برای مازندران است: «اگر در مناطق ممنوعه از برداشت آبهای زیرزمینی جلوگیری نشود و برنامهای برای تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی و اجرای طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری در اولویت ما نباشد به سرعت به سمت فرونشست پیش میرویم. »
مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست مازندران به یک پیامد دیگر این وضعیت نیز اشاره میکند: «با این روند جبهه آب شور نیز در سفرههای زیرزمینی پیشروی میکند. یعنی کیفیت آب هم پایین میآید و چرخه آسیب تشدید میشود. »
به گفته کاویان کمک به بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی در شرق استان میتواند حتی تهدیدهایی که گریبان میانکاله را گرفته نیز کاهش دهد.
در همین رابطه مدیر کل مدیریت بحران استانداری مازندران با اشاره به اینکه موضوع فرونشست زمین در این استان واقعیتی که نمی توان آن را چشم پوشی کرد،گفت که مناطق شرقی مازندران در معرض فرونشست قرار دارد.
محمدی افزود: نمودار فیزیکال این مناطق نشان می دهد که به سمت نرخ فرونشست می رویم اما شدت این نرخ تا بدان حد نیست که حفره یا گودالی ایجاد کند.
وی ادامه داد: با توجه به خشکسالی در شهرستان های شرق مازندران از جمله نکا، بهشهر و گلوگاه باعث شده تا این مناطق به سمت نرخ فرونشست حرکت کنند.
به گفته مدیر کل مدیریت بحران استانداری مازندران تنها مناطق شرقی استان در معرض فرونشست قرار ندارد و مابقی نقاط استان از فریدونکنار به بخش های دیگر به نسبت کمتری از شرق مازندران در معرض فرونشست قرار دارد .
وی در خصوص اقدامات و راهکارهای انجام شده در این حوزه اظهار کرد: برای بررسی علم و کارشناسی این موضوع دانشگاه علمی فناوری مازندران که در بهشهر قرار دارد به عنوان “قطب جامع فرونشست” شناسایی و معرفی شد که برای این مرکز ماموریت هایی تدوین و برنامه ریزی شده است.
محمدی افزود: ایجاد میز تخصصی فرونشست برای اتحاذ تدابیر و پیشنهادات علمی و مدون لازم ماموریت ایجاد شده برای این مرکز است.
وی همچنین از پرداختن به موضوع فرونشست در سندهای “کاهش خطر پذیری” و “آمادگی در حوادث” مازندران اشاره و تصریح کرد: با بررسی هایی که در این سندهای انجام می شود نرخ و آمار دقیق بدست می آید تا پس از آن الزمات لازم به دستگاه های مسوول ارسال شود.
