تیرنگ:
حسین تقوی : استان مازندران با مساحت 46 هزارو 200 كيلومترمربع در شمال كشور ايران و در حاشيه جنوبی دريای مازندران واقع شده است. این استان دارای اقليمهای بسيار متنوعی است و از اين منظر در زمره چند استان اول كشور قرار دارد. وجود دريای مازندران در شمال و كوه های البرز در جنوب موجب توليد زيستگاه های فراوانی در طول استان از شرق به غرب و ازشمال به جنوب شده است. تفاوت ارتفاعی نيز در استان بسيار چشمگير است.
قله آتشفشانی دماوند، بلندترين قله كشور با ارتفاع 5 هزارو 671 متر در جنوب استان و دريای مازندران با سطحی معادل 28 متر پائين تر از سطح درياهای آزاد، اختلاف ارتفاعی نزد یک به 6هزار متر را در استان رقم می زند. با تغيير ارتفاع، شرايط اقليمی نيز تغيير میکند و اين تغييرات ارتفاعی از مناطق پست ساحلی تا قلل مرتفع البرز در آميزش با ساير عوارض جغرافيايي باعث به وجود آمدن زيستگاه های متعدد و متنوعی شده است كه برخی تنها، به استان مازندران تعلق دارند.
از جمله اين زيستگاه ها میتوان به منطقه “ميانكاله”، “جنگلهای زاغمرز”، “دشت ناز ساری”، “قله دماوند” و مناطق تحت حفاظت سازمان محيط زيست در “دودانگه”، “كياسر”، “البرز مركزی” و “ميانكاله” اشاره كرد. در طی دوران های مختلف زمين شناسی و اعصار يخبندان در ميليون ها سال گذشته پوشش گياهی و جانوری در استان مازندران دستخوش تغييرات عمده ای شده است و آنچه امروزه به ما رسيده است، ميراث تحولات رخ داده در طي ساليان متمادی است.
شبه جزيره ميانكاله كه تنها با پل بار یكی به خشكی مرتبط است از شمال و جنوب به ترتيب در دريای مازندران و خليج گرگان احاطه شده است .(علیرضا نادری،1391)
این منطقه علاوه بر پناهگاه حيات وحش ميانكاله شامل بخش آبی به نام خليج گرگان (تالاب ميانكاله) و محيط خشكی به نام شبه جزيره ميانكاله با وسعت 68880 هكتار در شمال شهرستان بهشهر واقع شده است.
سازمان یونسکو برای این منطقه شناسنامه ویژه تهیه، مشخصات آن را به صورت کامل تشریح کرده و محلی به شمار آورده که باید برای انجام کارهای علمی و پژوهشی به دقت مورد حفاظت قرار گیرد. این شبه جزیره نام خود را از دو کاله (طرفین شمالی و جنوبی) گرفته است و محصول فرآیند مرفولوژیکی جریان دائمی آب دریا است.
پناهگاه حیات وحش میانکاله در ابتدا از سال 1348 به عنوان منطقه حفاظت شده و پس از آن با توجه به ویژگیهای بوم شناختی و اهمیت به عنوان رویشگاه و زیستگاه تعداد بیشماری از گونه های در معرض خطر و به ویژه پرندگان مهاجر آبزی و همچنین استفاده علمی و آموزشی به پناهگاه حیات وحش ارتقا و متعاقب آن در سال 1355 به عنوان یکی از ذخیره گاههای زیست سپهر به کمیته برنامه انسان و کره مسکون یونسکو انتخاب شد.
این منطقه و تالابهای همجوار آن با مساحت یکصدهزار هکتار از تالابهای کنوانسیون رامسر و از جمله مهمترین آنها در سطح کشور و منطقه محسوب می شود، به نحوی که همه ساله بیش از نیم میلیون قطعه پرنده از انواع مرغابی، فلامینگو، چنگر، پلیکان، به این تالاب مهاجرت و زمستان گذرانی می کنند.
از نظر موقعیت جغرافیایی، پناهگاه حیات وحش میانکاله با تیپ تالابی در 12 کیلومتری شمال شهرستان بهشهر با وسعتی معادل 68800 هکتار با موقعیت جغرافیایی ‘ 36 50 عرض شمالی و 5317’ طول شرقی به ارتفاع 26 متر پایینتر از سطح دریای آزاد و در منتهی الیه جنوب شرقی دریای (مازندران) واقع شده است.
میانکاله از شمال به دریای مازندران، از جنوب به خلیج گرگان، از شرق به وسیله تنگه باریکی از خشکی جدا و از غرب به زاغمرز بهشهر متصل میشود. پناهگاه از دو اکوسیستم بارز تالابی و شبه جزیره تشکیل شده و یکی از زیستگاههای مهم و باارزش پرندگان آبزی و خشک زی است.
در این پیوند مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران با اشاره به تاثیر کاهش بارش و برداشت بیرویه از منابع آبی منطقه بر میانکاله راهکار رهایی از خشک شدن این تالاب را پمپاژ آب از ضلع غربی اعلام کرد و گفت که این موضوع در دستور کار قرار گرفته است.
حسینعلی ابراهیمی کارنامی افزود: وسعت خشکی میانکاله به حدود ۱۲ هزار هکتار رسیده است که البته بارشها بر کاهش یا افزایش سطح خشکی اثرگذار است.
وی در تعریف حیات وحش میانکاله از آن با عنوان به بهشت پرندگان و میزبان پرندگان مهاجر یاد کرد و ادامه داد: وجود مزارع پرورش ماهی، کشاورزی غرقاب در حوزه آبریز میانکاله موجب شده آب شیرین مورد نیاز به تالاب نرسد که بر افزایش سطح خشکی تالاب اثرگذار است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران به لایروبی ۷۰ کیلومتری انهار اشاره و خاطرنشان کرد: باوجود لایروبی اما آب موردنیاز به میانکاله نمیرسد و در این زمینه ابزار و برخورد قانونی نداریم و از آب منطقهای و سایر دستگاهها درخواست حل این مشکل را داریم.
وی از پسروی آب دریا به عنوان دیگر عامل تاثیرگذار در این خصوص نام برد و ادامه داد: باوجود آبگیری کانال در سال های اخیر اما بدلیل رسوبگذاری و عدم رعایت مسائل فنی به سرعت پُر شده که در سطح آبگیری تاثیر چندانی نداشته است.
ابراهیمی کارنامی گفت: کاهش بارش باران، بسته شدن راه ارتباطی تالاب به دریا و برداشت بیرویه از منابع آبی منطقه چهره میانکاله را تغییر داده است که با تامین اعتبار این مهم شاهد کاهش مشکلات در این حوزه خواهیم بود.
معاون فنی و آبخیزداری حوزه اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران منطقه ساری با توضیح این که شدت کاهش آب سفره های زیر زمینی در منطقه شرق استان هر سال در حال گسترش است، گفت: فرایند خشک شدن تالاب بین المللی میانکاله با وجود اجرای طرح آبخیزداری در منطقه بالا دست شدت گرفته است.
اسماعیل مختارپور در گردهمایی آموزشی و ظرفیت سازی طرح ترسیب کربن استان های بیابانی منطقه یک کشور در ساری با اظهار این که امروز شرایط زیستی پرندگان مهاجر به دلیل کمبود آب در این تالاب با خطر جدی مواجه شده است، ادامه داد: به طور قطع تا چند سال آینده خطر گسترش ریزگرد در میانکاله نیز دور از انتظار نیست.
وی با توضیح این که به ازای هر هکتار آبخیزداری، ۵۳۰ متر مکعب در آبخوان ها تقویت می شود، ادامه داد: اکنون با توجه به اهمیت حفاظت از منابع آبی میانکاله چهار طرح آبخیزداری در قالب بند و رسوب گیر در حوزه ساحلی بهشهر و گلوگاه در حال اجرا است.
وی خاطرنشان کرد: در حالی که تا چند سال گذشته تا سه چهارم از پای پرندگان مهاجر در داخل آب تالاب میانکاله بوده است، اما اکنون به دلیل کم بارشی عمق آب این تالاب کاهش محسوسی یافت و کمتر از یک چهارم پای پرندگان داخل آب قرار دارد.
معاون فنی و آبخیزداری حوزه اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران منطقه ساری به عقب نشینی آب دریا که مزید بر علت چالش های منابع طبیعی شمال شده است، اشاره کرد و افزود: تغییر اقلیم در مازندران سبب شد تا حجم زیادی از برف به دلیل افزایش دمای هوا در ارتفاع به یکباره ذوب شود، از طرفی بارندگیهای سیل آسا به جای نم نم باران هر سال در این خطه شمالی در حال افزایش است.
وی با بیان اینکه موضوع فرونشست در دشت ممنوعه بهشهر و گلوگاه تا منطقه مرکزی نیز از دیگر مشکلات منابع طبیعی است که از سوی کارشناسان مطرح شده است، گفت: بنابر گزارش های ارایه شده به نظر می رسد پای پدیده فرونشست در دشت ممنوعه بهشهر و گلوگاه در شرق استان باز شده است.
✓ اجرای موفق طرح ترسیب کربن در بهشهر مازندران
مختار پور به اجرای طرح ترسیب کربن در شرق مازندران اشاره کرد و گفت: یکی از راه ها برای مقابله با پدیده بیابان زایی اجرای طرح «ترسیب کربن» است که این طرح در منطقه بهشهر در سطح ۲۰ هزار هکتار در حال اجرا است.
معاون فنی و آبخیزداری حوزه اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران – ساری با بیان این که نتایج اجرای طرح ترسیب کربن در بهشهر نشان داده است که اگر اکوسیستم جنگلی از دخالت های انسانی در امان باشد، نقش بسزایی در اندوخته بلند مدت کربن دارد، گفت: از طرفی شرایط کشاورزی زراعی و باغی در منطقه نیز سبب شد تا خاک جنگل و مراتع دچار آسیب جدی شود.
وی ادامه داد: به طور یقین با انجام مدیریت تلفیقی نظیر زراعت چوب و چراگاه، جلوگیری از ورود بیش از حد دام و انجام حصار کشی علاوه بر ارتقا شاخص کیفیت خاک و تنوع گونه های بومی، جنگل و مرتع به حالت اول خود برگشت خواهد کرد.
این کارشناس آبخیزداری مازندران تصریح کرد: اگر اراضی تحت اجرای طرح ترسیب کربن به درستی و مطابق با اصول فنی با همکاری روستاییان مدیریت شود، کیفیت حاصلخیزی خاک و تولید محصول و در نتیجه ترسیب کربن افزایش خواهد یافت.
مختارپور تاکید کرد: شاید غیرقابل باور باشد که ما به طور جدی در استان مازندران با مقوله فرسایش خاک مواجه هستیم.
