تیرنگ، رضا شریعتی:
حدود ۸۰۰ هزار نفر طی دو سال اخیر به شمال کشور مهاجرت کردند و اگر سیل مهاجرت همین طور ادامه پیدا کند، شاهد مشکلاتی در شمال ایران و سهمخواهی غیربومیها از طبیعت این استانها خواهیم بود.
✓علت مهاجرت به شمال چیست؟
در این باره قبلا معاون سابق سازمان حفاظت از محیط زیست گفته که براساس آمارها در دو سال گذشته حدود ۸۰۰ هزار نفر مهاجرت اقلیمی در کشور داشتهایم، که مقصد آنها بیشتر استانهای شمالی کشور و شهرهای نزدیک تهران است.
گلعلیزاده با بیان اینکه یکی از تبعات خشکسالی مهاجرت اقلیمی است، ادامه میدهد: «این مهاجرتها از فلات مرکزی ایران بهعلت کاهش کیفیت شاخصهای زیستی به مناطق شمال کشور بسیار زیاد شده است، شاخصهایی مانند افزایش گرد و غبار، کمبود آب سبب این مهاجرتها شده. برخی از مهاجرتهای اقلیمی برای کسب شغل است چراکه با افزایش تغییرات اقلیمی مانند سیل و گرد و غبار معیشت مردم تحت تأثیر قرار میگیرد. یکی از پیامدهای تغییر اقلیم تهدید امنیت غذایی است، تولید بیش از ۹۰ درصد غذای دنیا وابسته به خاک است اما با جاری شدن سیل سلامت این خاک به خطر میافتد و سبب فرسایش آن میشود.»
✓خانه دومی ها برای مازندران راندمان اقتصادی دارند؟
مهدی رمضانزاده استاد دانشگاه در حوزه گردشگری در گفت و گویی با بیان این که از نظر دیدگاههای تئوری کلاسیک هر گونه رفت و آمد فیزیکی از مکانی به مکان دیگر مهاجرت محسوب میشود، اظهار کرد: مهاجرتها بر دو بعد است؛ مهاجرت از مبدا به مقصد یعنی در جایی زندگی میکنم و به جایی دیگر میروم و دیگری این که از جای دیگر وارد این مقصد میشوم؛ در هر دو حالت تعریف، مهاجرت کلی اتفاق افتاده است.
وی با اشاره به این که شایعترین مهاجرتی که در مازندران در سالهای بعد از انقلاب اتفاق افتاده حرکت مردم از روستا به شهر به هر دلیل و انگیزهای از جمله ازدواج، ادامه تحصیل یا کسب درآمد است، افزود: در سالهای اخیر الگوی مهاجرت تغییر کرده یعنی رشد گردشگری امروزه مهمترین علل مهاجرت در مازندران است که بعدهای مختلفی را در بر گرفته است؛ مهاجرتهای روستا به شهر اما با الگوی ثابت متفاوت است.
این استاد دانشگاه در حوزه گردشگری ادامه داد: مهاجرت از روستا به شهر با فروش اراضی روستایی اتفاق افتاده است؛ فروش املاکی که پولی را برای خانوار روستایی به همراه داشته و این پول تشویق میکند تا این خانوار به فضای بزرگ تر حرکت کند و در پی آن سرمایهگذاری جدیدتر و الگوی معیشتی آنها تغییر پیدا میکند؛ رشد گردشگری و تقاضای اجتماعی بالای زمین این نوع الگو را شکل داده است.
وی ادامه داد: در سال حدود ۷۰ تا ۸۰ روز را میبینیم که جمعیت یک روستا در مازندران و مناطق کوهستانی ۲.۵ برابر می شود که مهاجرتهای مقطعی و سطحی را شامل میشود؛ این آمار حکایت از رشد گردشگری نوع سوم مهاجرت به مناطق روستایی و در فصلهایی که منطبق بر حضور گردشگران است، دارد.
این استاد دانشگاه افزود: اینها مهاجران یا نیروی کاری هستند که در مناطق توریستی کوهستانی روستاها و به خصوص امروزه در سواحل در فصل تابستان وارد مازندران شدند؛ رشد گردشگری در سالهای اخیر در مازندران دیدگاه جامعه بیرونی را نسبت به مازندران تغییر داده است؛ نکته کلیدی این مهاجرت ها این است که کشور ایران به لحاظ اضمحال موقعیت جغرافیایی به سمت موقعیت های منزوی از جمله مشکلات آب، زیست محیطی، فرسایش خاک، پایین بودن رادمان کشاورزی در مناطق حاشیه کویر، روستاها و شهرها که مشکل آب دارند، پیش می رود.
رمضان زاده تصریح کرد: جذابیت منابع آب و موقعیت جغرافیای مازندران تقاضای اجتماعی مهاجرین را افزایش داده و متاسفانه این نوع مهاجرت امروز به مازندران مخصوصا در غرب که حجم سرمایه گذاری بالایی داشته بیشتر است.
✓ بر هم خوردن ترکیب اجتماعی
محمود مشفق، جمعیتشناس در این مورد گفت: جمعیت در حوزه دریای خزر در حال افزایش است. با توجه به تراکم بالای استانهای شمالی، این موضوع میتواند از نظر زیستمحیطی و اکولوژیک مسئلهساز شود.
این استاد دانشگاه گفت: موازنه مهاجرتی کشور در حال بههم خوردن است که به آن توجه نمیشود. الگوی مهاجرتی در کشور از «روستا به شهر»، به مهاجرت «شهر به شهر» و از شهرهای کوچک به مجموعههای شهری تغییر یافته است.
مشفق با اشاره به اینکه وقتی افراد مهاجرت کنند مبدأ از نیروی کار ماهر و اثرگذار خالی میشود، میگوید: از موضوع مهاجرت داخلی دیگر نمیتوان غافل ماند؛ زیرا با امنیت ملی کشور گره خورده است.
بر اساس دادههای مرکز آمار ایران چهار نقطه ثقل مهاجرپذیری در کشور داریم که مشفق درباره این چند نقطه مهاجرپذیر توضیح داد: اولین کانون جذب جمعیتی، تهران و البرز است. ضمن اینکه در مجموعه شهری تهران و البرز، کرج، پردیس، رباط کریم، شهریار و … از مقاصدی است که مهاجران انتخاب میکنند.
او ادامه میدهد: دومین کانون جذب جمعیتی استانهای قم، اصفهان، مازندران و یزد و سومین کانون مهاجرتی مجموعه شهری مشهد(مشهد و شهرکهای اطراف) است. همچنین چهارمین کانون مهاجرپذیری استانهای شمالی گیلان و مازندران است.
این جمعیتشناس با اشاره به تأثیر سرریز شدن جمعیت در استانهای مهاجرپذیر توضیح داد: این نوع مهاجرت موجب ایجاد مشکلات اقتصادی و اجتماعی میشود.
به طور مثال در بعد اقتصادی سبب افزایش قیمت زمین، مسکن و اجارهبها میشود. این اتفاق در استانهای شمالی هم میافتد. در بعد اجتماعی هم سبب افزایش آسیبهای اجتماعی، به هم خوردن ترکیب اجتماعی در منطقه مهاجرپذیر میشود. به هر شکل باید برای کنترل این اوضاع دلایل مهاجرت را در مبدأ بررسی و کنترل کرد و نباید آن را نادیده گرفت.
مشفق میگوید برخی از مهاجرتها اقلیمی است: «این نوع مهاجرت به دلیل خشکسالی، ریزگردها و آب و هوا به مناطق دیگر مهاجرت میکنند. از این میان میتوان به خوزستان اشاره کرد که علیرغم پتانسیلهای بالای اقتصادی و صنعتی از مهمترین استانهای مهاجرفرست است. این نوع مهاجرت در استانهای سیستان و بلوچستان، خوزستان و کرمانشاه هم دیده میشود.»
✓ دولتها به دنبال راهی برای مدیریت و حل بحران خشکسالی و آب در کشور
پیش تر پروفسور علی یخکشی، پدر دانش محیط زیست ایران به خبرنگار ما گفته بود که دولتها به دنبال راهی برای مدیریت و حل بحران خشکسالی و بحران آب در کشور هستند اما در صورت ادامه روند خشکسالی، ازدیاد جمعیت در ایران و مصرف بی رویه آب، این بحرانها شدیدتر میشوند.
وی ادامه داد: ممکن است در آینده نه چندان دور بسیاری از شهرهای ایران فاقد آب شوند و مردم آن مناطق به ویژه مردم فلات مرکزی ایران مجبور به مهاجرت شوند و اگر به استانهای دیگری که منابع آبی بیشتری را در اختیار دارند مهاجرت کنند قطعاً بحران شدید فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و کمبود منابع در این استانها به وجود میآید. باید دولت راهکارها و تمهیدات لازم را برای جلوگیری از تشدید این بحرانها انجام دهد.
او گفت: تغییرات آب و هوایی در طی سالها و به مرور و از زمانی که انسان دست به نابودی طبیعت زد، به وجود آمد. نابود کردن منابع طبیعی تجدیدپذیر مانند جنگل و مرتع اثرات سویی بر وضعیت آب و هوای یک منطقه گذاشته و تغییرات آب و هوایی نقش مهمی در بحران خشکسالی جهان گذاشت؛ در ایران نیز اثرات سو خشکسالی بیشتر مشاهده و احساس میشود چرا که سطح وسیعی از منابع طبیعی تجدیدپذیر کشور تخریب شده است. تا زمانی صاحبان صنایع تصمیم نگیرند که متعادل و درست رفتار کنند ما شاهد تغییرات آب و هوایی خواهیم بود.
مهاجرت به شمال ایران در حالی است که این استانها خود درگیر کم آبی و مشکلات اقتصادی هستند.
✓3500 هکتار از مزارع مازندران به دلیل کم آبی زیر کشت نرفت!
نماینده مردم ساری و میاندورود در مجلس گفت: حدود سه هزار و ۵۰۰ هکتار از مزارع مازندران طی سالهای گذشته به دلیل کم آبی زیر کشت نرفته است.
علی بابایی پسماند، جنگل، اقتصاد دریاپایه، تغییر کاربری اراضی، ساخت وسازهای غیرمجاز، بیکاری و… را از جمله مسائل مهم بیان کرد و افزود: مازندران در تمامی شاخصها در کشور حرف برای گفتن دارد و انتظار داریم دو وزیر از مازندران در کابینه حضور داشته باشد.
بابایی تنشهای آبی را از دیگر مسائل استان مازندران بیان کرد و گفت: کشاورزان طی سالهای اخیر خسارتهای زیادی متحمل شدند و بیش از سه هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی زیر کشت نرفته است.
وی گفت: مازندران خدمات ملی ارائه میدهد ولی سرانه بودجهای استان ملی نیست و باید در این زمینه بین مجلس و دولت تفاهم داشته باشیم و در مازندران با کسری شدید منابع آبی روبرو هستیم و باید ساخت سد فینسک متوقف شود.
✓ پیامدهای مهاجرت، تخریب روستاها و از رونق افتادن کشاورزی و دامداری
منفرد جامعهشناس نیز در گفت و گو با ما میگوید که از دید مهاجران امکانات شغلی و رفاهی بیشتری در مازندران وجود دارد که به این استان اعتبار و شخصیت میدهد.
وی با بیان اینکه از پیامدهای مهاجرت، تخریب روستاها و از رونق افتادن کشاورزی و دامداری در استانی مانند مازندران است، ادامه داد: در پدیده مهاجرت، ارزشها و هنجارهای فرهنگی افراد دچار فروریختگی میشود که خود باعث پدیدآمدن آسیبهای اجتماعی دیگر است.
وی با بیان اینکه جمعیت استانهای شمالی به دلیل وضعیت جوی مناسب هر روز افزایش مییابد و مهاجرتهایی به مازندران صورت میگیرد و غیربومیها زمینهای استان را خریداری میکنند که قطعاً تبعات سو فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به همراه خواهد داشت، ادامه داد: در شهری که مقصد مهاجران است نیاز به مسکن، کالاهای اساسی زندگی، آموزش و بهداشت افزایش پیدا میکند، اما وقتی ما برنامهریزی نداشته باشیم نیازهای انباشته بدون پاسخگویی مناسب سبب کاهش رفاه در شهرهای مقصد میشود.
شایان ذکر است، اینکه افراد از شهری به شهر دیگر مهاجرت کنند اتفاق جدیدی نیست، اما اینکه تغییرات اقلیمی دلیل مهاجرت ۸۰۰ هزار نفر طی دو سال اخیر از مناطق مرکزی و جنوبی ایران به مناطق شمالی کشور باشد، حتماً پدیده جدید محسوب میشود
