تیرنگ:
كشت نيشكر به عنوان يكى از محصولات عمده كشاورزى و كالاهاى استراتژيك، قدمتى كهن در ايران دارد.
تاريخچه و اهميت كشت نيشكر در مازندران را از نوشتههاى مرحوم محمدحسن خان اعتمادالسلطنه مىتوان پى برد كه از دبيران و منشيان معروف عهد ناصرى است. او در كتاب خود در سال ۱۲۶۷ هجرى قمرى مى نويسد: «شكر مازندران را به طورى تصفيه كردند كه مانند شكر هندوستان شد» اين مرحوم در ذيل فعاليتهاى سال بعد يعنى سال ۱۲۶۸ در بند ۷ مىنويسد: (كارخانه شكرسازى در ميدان ارگ سارى تمام شده در اوايل شعبان، قند سفيدى از شكر سرخ آنجا ريختند).
در ذيل سنه ۱۲۷۰ اشاره مىكند: (حاجى محمدتاجر تبريزى برحسب امر اولياى دولت عليه براى اكتساب صنعت بلورسازى، شكرسازى، ريخته گرى، آهنگرى و چيلانگرى به پطرزبورگ رفته و مراجعت كرده و مورد تفقدات امناى دولت شدند و مقرر شد عجالتاً براى ۲ دستگاه چرخ دستى كاغذسازى كه همراه آوردهاند كارخانه ساخته و چرخ راه بيندازند. به محمودخانه (جناب ناصرالملك) مصلحت گذار مقيم سنت پطرزبورغ نوشتند كه دو دستگاه ديگر از همان چرخ كاغذسازى خريده ارسال كند و حاجى مشاراليه مازندران رفته كه بناى كارخانه شكر را در آنجا بنمايد و در اين اوان شكر سفيد مازندران آوردند كه بهتر از شكر خوب هندى بود).
همچنين جزو اسناد وزارت خارجه ايران سندى است كه ميرزاتقى خان اميركبير در سال ۱۲۶۸ براى ميرزاجعفرخان مشيرالدوله نوشته و در آن اشاره به شكر مازندران و توجه به كشت نيشكر در خوزستان كرده است، در قسمتى از آن نامه، ميرزاتقى خان با اشاره به يادآورىهايى كه به شاهزاده خانلر ميرزا احتشام الدوله حكمران خوزستان در مورد كشت نيشكر كرده.
خطاب به ميرزا جعفر خان مشيرالدوله مىنويسد: «همچنين در باب عمل آوردن نيل و نيشكر به نواب معزلى اليه تأكيدات اكيده نوشتهام و قرار دادهام كه اگر تخم نيشكر در آن جا نباشد بزودى بنويسند كه از مازندران بفرستيم، چنانچه شكر مازندران را در همين سال اول در سفيدى و صفا به درجه شكر هندوستان رساندند و حالا خروار خروار براى فروش مىآورند. آن مخدوم، نيز در آنجا تشويق و ترغيب كند كه شكر و نيل هر دو را عمل آورده و به درجه كمال برسانند، به قدر يك من از شكر مازندران براى نمونه نزد آن مخدوم فرستادم كه خود به رأى العين مشاهده كند، لله الحمد كارخانه آن راه افتاده و عمل رواج تمام يافته است. اميدوارم كه در هر باب توجه خاطر همايون از مراقبت چاكران شوكت ابد مقرون كافى باشد. والسلام.»
(نقل از مجموعه شماره ۴۲۶ كتابخانه مركزى دانشگاه تهران، ص ۲۵۶)
نیشکر یا همان شکر لَلِه حاصل دست رنج کشاورزان مازندرانی است. شغلی که شهر بهنمیر و در روستای ریکنده قائم شهر قدمتی بیشتر از یک قرن دارد و مازندرانیها سالهاست با این نیها، کام مردم را شیرین میکنند.
به طوری که از هر ١٨٠ لیتر آب ساقه در دیگهای فراوری تقریبا ٣٠ کیلوگرم شکر سرخ تولید میشود.
در مازندران ۲۵۰ هکتار سطح زیر کشت محصول نیشکر وجود دارد که حدود ۱۵۰۰ تن برداشت نیشکر پیش بینی میشود.
مازندران بعد از خوزستان رتبه دوم کشور را در تولید این محصول دارد.
تاریخی بودن این فعالیت کشاورزی در روستای ریکنده باعث آن شد تا ثبت ملی شود. و در گذر زمان تلاش های بسیاری از سوی اهالی روستا برای حفظ و پاسداشت این میراث معنوی ملی انجام شد که اکنون کام مردم از آن شیرین شده است
✓ فرایند تولید شکر سرخ
اکبر محمدی کشاورز بابلسری که حدود دو دهه در زمینه تولید نیشکر فعالیت میکند، با بیان اینکه در حال حاضر از دستگاه برای خرد و تکه تکه کردن نیشکر استفاده میکنیم، افزود: نیشکر کسب و کار بسیاری از اهالی منطقه بهنمیر شده است.
وی با بیان اینکه پخت و عمل آوری نیشکر در دیگهای مختلفی صورت میگیرد و پس از کف گیری، شکر سرخ به دست میآید، افزود: شکر سرخ مشتریان خود را دارد و از مناطق مختلف مازندران برای خرید آن می آیند.
وی با بیان اینکه بخشی از محصولات به مناطق دیگر کشور ارسال میشود، گفت: پخت نیشکر چند ساعت طول میکشد و یک دیگ ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر شکر سرخ تولید میکند.
یک کارشناس اقتصادی در مازندران بازاریابی و توجه به بسته بندی محصولات را از مهمترین مسائل در عرضه بازرگانی ذکر کرد و گفت: بیشتر فروش محصولات کشاورزی نظیر شکر سرخ به صورت سنتی و با بسته بندیهای نامناسب است.
✓ غفلت از برندسازی و صنایع تبدیلی
محمد هاشمی غفلت از صنایع تبدیلی و برندسازی را مسئله مهم در تجارت کشاورزی بیان کرد و افزود: نیشکر میتواند محصولی مناسب برای جایگزینی قند و شکر باشد و چندان درباره این موضوع تبلیغ و برندسازی نشده است.
وی ظرافت در بسته بندی و برندسازی محصولات را در کسب بازارهای جدید مؤثر برشمرد و خواستار برنامه ریزی متولیان امر در این زمینه شد
مدیر جهاد کشاورزی بهنمیر با بیان اینکه پیش بینی میشود هزار و ۵۰۰ تن محصول از این محصول در سطح استان برداشت شود گفت: این محصول در بهنمیر بابلسر و روستای ریکنده قائمشهر کشت میشود.
علی پور قاسم افزود: این محصول پس از فرآوری به عنوان سوغات زمستانه مازندران محسوب میشود.
وی با بیان اینکه پنجاه مجموعه فرآوری این محصول در سطح استان فعال است، گفت: با همت کشاورزان سوغات زمستانه مازندران در سال ۹۶ به ثبت ملی هم رسید.
رئیس شورای اسلای روستای ریکنده در تشریح فعالیتهای نیشکرکاران این روستا گفت : در حال حاضر حدود ۷۰ هکتار از زمینهای کشاورزی این روستا به کشت نیشکر اختصاص دارد و از هر یک هزار متر مربع ۶۰۰ تا ۷۰۰ کیلو محصول برداشت میشود.
بهرام واگذاری افزود: نیشکر از سالهای قبل جزو اصلی ترین محصولاتی بود که در اراضی کشاورزی روستای ریکنده کشت میشد اما طی سالها به دلایلی از جمله بی رونق بودن بازار فروش آن برای مدتی کشاورزان روستا رغبتی به کشت این محصول نداشتند و سطح زیر کشت کاهش یافت.
وی ادامه داد: اما طی سالهای اخیر با انجام اقدامات رسانهای و تبلیغاتی و حتی برگزاری جشنواره های مختلف معرفی برند نیشکر ریکنده به شهروندان در اقصی نقاط مازندران و حتی کشور اکنون این روند نزولی کشت محصول تغییر کرده است و افزایش سطح زیرکشت را شاهد هستیم.
رئیس شورای اسلای روستای ریکنده گفت :به طوریکه سطح زیر کشت با افزایش ۲ برابری از ۳۵ به ۷۰ هکتار رسیده است و اهالی بیشتری از این روستا به کشت نیشکر مشغول هستند.
وی با اشاره به اینکه اقدامات انجام شده برای احیا و رونق کشت نیشکر در ریکنده تنها به تبلیغات و اطلاع رسانی خلاصه نشده و مسائل فنی در زمینه کشت آن نیز مورد توجه قرار گرفته است، اظهار داشت: هرچند نیشکر گیاه آب دوست است اما مداوم ماندن در آب باعث جذب شوری و املاح زمین میشود که از کیفیت محصول میکاهد.
واگذاری ادامه داد: در کلاسهای آموزشی کشاورزان روستا طریقه ارتقای کیفی نیشکر با اجرای آبیاری قطرهای آموزش داده شد و بخش بیشتری از زمینهای کشاورزی منطقه از این طریق آبیاری میشود و کیفیت نیشکر نیز افزایش یافته است.
وی با تاکید بر اینکه شکر قرمز تولید ریکنده کیفیت و طعم بسیار خوبی دارد، اظهارداشت:به طوریکه در دی و بهمن به عنوان ماههای استحصال شکر قرمز روستا مملو از جمعیت از شهرها و استانهای مختلف برای خرید آن است و حتی بخشی از این محصول به بازارهای عراق نیز ارسال میشود.
رییس شورای اسلامی روستای ریکنده اضافه کرد:برغم کیفیت بالای محصول تولیدی روستا و مشتریانی که از اقصی نقاط کشور در زمان استحصال شکر به روستا میآیند اما حمایتهای لازم برای نوسازی و بازسازی کارگاههای فرسوده نیشکر نمیشود.
زمان کشت نیشکر در مازندران اوایل بهار و زمان برداشت آن در دی ماه و قبل از سرمای زمستان است.
